लिङ्गपुराणम्

ततः तारकासुरः तारायाः पुत्रः, स्वबन्धुभिः सहितः, महता प्रयत्नेन स्कन्देन निहतः। तस्य पुत्राः—विद्युन्माली, तारकाक्षः, कमलाक्षश्च—ते महाबलिनः, महात्मानः, वीर्यशालिनः, घोरं तपः कर्तुं प्रवृत्ताः। त एव श्रेष्ठा दानवाः, घोरं नियममास्थाय, स्वदेहं तपसा संतापयन्तः, उग्रेण तपसा युक्ताः स्थिताः। तेषां तादृशं तपः संतुष्टः पितामहः वरदः तानुवाच—"सर्वेषां भूतानां कोऽपि न वधः स्यात्" इति वरं दत्तवान्। ते त्रयः दैत्याः, सर्वलोकपितामहमेकत्र कृत्वा, वरं प्रार्थयन्तः, तं अक्षरं प्रजापतिं प्रणम्येदमूचुः—"सर्वेषां अमरत्वं न शक्यते, हे असुराः, अन्यं वरं वृणुध्वं" इति ब्रह्मणा उक्ताः। तदा तैः दैत्यैः सह योजनं कृत्वा, जगद्गुरुं ब्रह्माणं प्रणम्य, वव्रुः—"भवानुग्रहेण वयमिह पृथिव्याम् प्राचीनत्रिषु पुरेषु निवसिष्यामः। सहस्रवर्षात् परं तानि पुराणि युगपत् एकत्र मिलित्वा स्थितानि स्युः। यस्तु एतानि संयुग्मानि पुराणि एकबाणेन विनाशयेत्, स एव नः मृत्युर्भवतु।" ततो भगवान् "एवं भवतु" इत्युक्त्वा, स्वलोकं जगाम। ततः मायया स्वतपसा तानि प्राचीनानि पुराणि निर्मितानि। एकं सुवर्णमयं पुरं दिवि, रजतमयं व्योम्नि, काञ्चनं पृथिव्यां लौहमयं, तानि तद्वीर्यवन्तः आसन्। तानि पुराणि शतयोजनविस्तीर्णानि, सुवर्णपुरं तारकाक्षस्य, रजतपुरं कमलाक्षस्य, लौहमयं विद्युन्मालिनः। एवं त्रीणि परमपुराणि निर्मितानि। तत्र मायाश्रेष्ठः, दानवदैत्यपूजितः, स्वनिवासं कृत्वा तस्थौ। सुवर्णे, रजते, कृष्णलौहे च पुरे, मायया स्वगृहं निर्माय तत्रैव स महान् न्यवसत्। एवं त्रीणि प्राचीनानि परमदुर्गाणि दैत्यपुराणि जातानि, ब्राह्मणश्रेष्ठ, यथा त्रैलोक्यं पुनरिव। तेषु त्रीषु पुरेषु सृष्टेषु, सर्वे दैत्याः तानि प्रविश्य, त्रिषु लोकेषु अतिबलिनः अभवन्। तानि पुराणि कल्पवृक्षैः पूर्णानि, गजाश्वसमाकुलानि, नानारम्यभवनैः भूषितानि, रत्नजालैः आच्छादितानि। दिव्यप्रासादैः, सूर्यसमप्रभैः, सर्वतोमुखैः, पद्मरागनिर्मितैः, चन्द्रार्कतेजसा शोभितानि। दिव्यैः प्रासादैः, उच्चशिखरद्वारैः, कैलासशिखरप्रतिमैः, तानि पुराणि त्रिपुराणि, पृथक् पृथक् शोभमानानि। तत्र दिव्यस्त्रियः, गन्धर्वाः, सिद्धाः, चारणाश्च वसन्ति स्म। प्रत्येकगृहे द्विजश्रेष्ठाः रुद्रायतनेषु होमं कुर्वन्ति स्म। सर्वतः कूपतालवापीतडागैः परिवृतानि, मदोन्मत्तगजाश्वैः समाकुलानि। नानारूपरथैः, सभाद्वारैः, क्रीडास्थलैः च अलंकृतानि। सर्वत्र वेदाध्ययनशालाभिः परिवृतानि, मायया एव अप्रधृष्याणि, अन्यैः चिन्तयितुं न शक्यानि। सर्वत्र पत्न्यः सेवमानाः, द्विजश्रेष्ठ, पापं कृत्वापि, शङ्करपूजनात् निष्पापाः अभवन्। दैत्येश्वरैः स्वपत्नीपुत्रैः सह, वेदस्मृतिधर्मनिष्ठैः, सदा तत्र वर्तमानेषु। सर्वदेवान् विना महेश्वरं परित्यज्य, तस्यैव पूजायाम् स्थिताः, वक्षःस्थलविशालाः, वृषस्कन्धाः, सर्वशस्त्रधारिणः। सर्वदा क्षुधितैः, दीप्तनेत्रैः, शान्तकोपैः, कुब्जवामनैश्च सह, नीलोत्पलदलश्यामकेशैः, कुण्डलितैः, नीलगिरिमेरुसदृशैः, मेघनिनादस्वनैः, मायायाः सेनया रक्षितानि। युद्धे नित्यं प्रवृत्तैः, शिवपादार्चनात् सहजबलैः, सूर्यवाय्विन्द्रसदृशैः, स्थैर्यवीर्ययुक्तैः, तानि पुराणि रक्षितानि। ततः देवाः, इन्द्रेण सह, वनस्पतयश्च, त्रिपुराग्निना दग्धाः, यथा वनदाहेन, दैत्यबलात् विनष्टाः। तेषां विनाशे, देवाः हरिं देवानां प्रभुं शरण्यं जग्मुः, तं स्तुत्वा, यश्च तेजसा अनुपमः। स तु श्रीनारायणः, मनसि चिन्तयामास—"किं कर्तव्यं सुराणां हिताय?" इति भगवान् विचिन्त्य, यज्ञमात्मनः स्मृतवान्। स यज्ञभुक्, यज्ञफलदः, सर्वयज्ञपतिः, तदा देवकार्यार्थं यज्ञं स्मृत्वा, तं दिव्यपुरुषं प्रणम्य स्तुवन्ति स्म। भगवान् तं सनातनं यज्ञं दृष्ट्वा, तदा देवैः सह इन्द्रेण, अव्ययः अच्युतः तान् उवाच—"एवं विधिना, हे देवाः, परं प्रभुं पूजयध्वं, त्रिपुरविनाशाय, त्रैलोक्यविभवाय च।" भगवतः वाक्यं श्रुत्वा, देवाः महनादं कृत्वा, यज्ञपतिं स्तुवन्ति स्म। ततो भगवतः जनार्दनस्य चिन्तयित्वा, अमरपतिः सर्वान् देवतान् पुनरुवाच—"यदि कोऽपि अन्यायेन हन्याद्, दह्याद्, खादयेत् वा, स महादेवं पूजयन्, पापात् विमुक्तो भवति—नात्र संशयः।" एवं त्रिपुराणां सृष्टिः, तेषां दैत्यबलं, तेषां दिव्यजीवनं, तथा त्रिपुरदाहस्य हेतुं च, शास्त्रवचनेन, भगवता निरूपितम्।