लिङ्गपुराणम्

एषा देवी, देवदेवानां सत्यरुद्रस्य महेश्वरस्य, सर्वलोकहिताय स्वं स्थानं स्थापयामास। स एव रुद्रः, पशुपतिर्भूतः, त्रिपुरं दग्धवान्; तस्य तेजसा सर्वे देवाः प्राणी च तस्य पशवोऽभवन्। यः कश्चिद् शुभां सृष्ट्याः आदिकथां पठति वा शृणोति वा, श्रेष्ठद्विजातिभिः श्रावयति वा, स ब्रह्मलोकं प्राप्नोति। सूतः श्रुत्वा श्रोतृणां प्रश्नान्, यथावृत्तं यथाश्रुतं व्यासात्, विश्वार्थप्रकाशात्, उत्तरं दातुम् आरभत। प्रश्नः आसीत्—कथं पशुपतिः महेश्वरः त्रिपुरं दग्धवान्? कथं देवाः ब्रह्मणा सह पशवोऽभवन्? मायायाः तपसा पूर्वं दुर्गं नगरं निर्मितम् आसीत्। सुवर्णमयं, रजतमयं, दिव्यम् आयसमयं नगरं, अतिदुर्गं, देवदेवेन दग्धम् इति श्रुतम्। कथं भगनेत्रनाशकः भगवन् एकेन दिव्यबाणेन सर्वं दग्धवान्? त्रिपुरं न विष्णुप्रसूतैः दग्धम्; नगरस्य उत्पत्तिः वरदानं च पूर्वं श्रुतम्। तस्मात्, धर्मज्ञ, नगरदहनं सम्पूर्णं वद। त्रिलोक्याः शापात्, मनः-वाचः-कायात् त्रिपुरं उत्पन्नम्। तदा तारकासुरः तारपुत्रः, स्वबन्धुभिः सह, स्कन्देन महायत्नेन हतः। तस्य पुत्राः, विद्युन्माली, तारकाक्षः, कमलाक्षः—एते महात्मनः, वीर्यवान्, घोरं तपः कृतवन्तः। कठोरं तपः कृत्वा, नियमं धृत्वा, दानवश्रेष्ठाः स्वदेहं यत्नेन क्लेशयामासुः। तैः तुष्टः पितामहः, वरप्रदाता, वरं दत्तवान्—सर्वभूतैः कश्चन तान् हन्तुं न शक्येत्। ते सर्वे पितामहं जगद्गुरुम् अभ्यर्थयामासुः। "सर्वलोकनाथ, तव प्रसादेन वयं पृथिव्यां त्रिसु पुरेषु वासं करिष्यामः। सहस्रवर्षेण एकत्र भविष्यामः, तानि पुराणि एकतया मिलित्वा एकं भविष्यन्ति। यः एकेन बाणेन तानि मिलितानि पुराणि विनाशयेत्, तस्यैव मरणं भवतु।" पितामहः "एवं भवतु" इति उक्त्वा स्वर्गं जगाम। ततः मायः स्वस्य तपसा तानि पुराणि निर्मितवान्। सुवर्णमयं नगरं आकाशे, रजतमयं अन्तरिक्षे, आयसमयं पृथिव्यां तेषां महात्मनां कृते निर्मितम्। प्रत्‍येकं नगरं शतयोजनविस्तारम् आसीत्; सुवर्णनगरं तारकाक्षस्य, रजतनगरं कमलाक्षस्य, आयसनगरं विद्युन्मालिनः। त्रिपुरं, परमदुर्गं, निर्मितम्। तत्र मायः, दैत्यदानवैः पूजितः, निवसति स्म। सुवर्णरजतायसनगरेषु मायः स्वं निवासं कृतवान्। तद्वत् त्रिपुरं, दैत्येषां प्राचीनं परमदुर्गं, त्रिलोकसदृशं जातम्। तत्र दैत्याः प्रविश्य त्रिलोक्यां महाबलिनः अभवन्। तानि नगराणि कल्पवृक्षैः पूर्णानि, गजाश्वैः समाकीर्णानि, विविधैः रम्यगृहैः शोभितानि, रत्नजालैः आच्छादितानि। दिव्यप्रासादैः भूषितानि, सूर्यसदृशदीप्तानि, सर्वदिशं मुखानि, शुद्धमणिसम्भूतानि, चन्द्रप्रभया उज्ज्वलानि। दिव्यगृहैः, उच्चशिलाभिः, कैलासशिखरैः सदृशैः, त्रिपुरं तैः श्रेष्ठसंरचनाभिः शोभितम्। अप्सरोगन्धर्वसिद्धचारणैः पूर्णम्, प्रतिगृहं श्रेष्ठद्विजैः रुद्रयागाग्निषु कर्माणि क्रियन्ते स्म। सर्वतः कूपतालसरोवरदीर्घपात्रैः, मदगजैः, रम्याश्वैः परिवृतम्। विविधरूपरथैः, सर्वदिशं मुखैः, सभागेटखेलस्थानैः युक्तम्। वेदाध्ययनशालाभिः सर्वत्र परिवृतम्, मायायाः शक्त्या अपि चिन्तया दुर्गम्। सर्वत्र भक्तपत्नीभिः सेवितम्; महापापं कृत्वापि शंकराराधनात् पापविहीनाः अभवन्। दैत्येश्वरैः, पत्निपुत्रैः सह, वेदस्मृतिधर्मेषु स्थितैः, नित्यं धर्मनिष्ठैः। सर्वदेवान् परित्यज्य महादेवमेव पूजितवन्तः, वृहद्वक्षसः, वृषस्कन्धाः, सर्वशस्त्रधारिणः। नित्यं क्षुधितैः, ज्वलननेत्रैः, शांतैः वा रुष्टैः, कुब्जैः वा वामनैः। नीलपद्मसदृशकचैः, गहननीलैः, नीलगिरिमेरुसदृशैः, वर्षणमेखलानिनादैः, मायायाः युद्धकुशलैः रक्षकैः, युद्धे तत्परैः। तत्र नित्यं युद्धनिष्ठैः परिवृतम्, शिवपादाराधनात् सहजबलैः, सूर्यवाय्विन्द्रसदृशैः, दृढवीरैः, नगरी सुप्रतिष्ठिता अभवद्। एवं त्रिपुरं, दैत्यदानवैर् निर्मितम्, मायायाः तपसा, ब्रह्मणः वरैः, परमदुर्गं, दिव्यं, त्रिलोक्यं इव, शोभायामास।