लिङ्गपुराणम्

श्रीभगवान् स्वेच्छया तेजसा ज्वलन्नग्निवत्, अर्धनारीश्वररूपं कृत्वा द्विधा बभूव—स्त्री पृथग्, पुरुषः पृथक्। स साक्षात् परमेश्वरः, एकेनार्धेनैकादशत्वेन स्थितः; या च तस्य शरीरार्धं, सा परमतेजस्विनी शिवस्यार्धाङ्गिनी। या पूर्वं महादेवीति कीर्तिता, सा एवात्र सतीरूपेण अवतीर्णा; लोकहितार्थं सा देवी प्राचीनकाले दक्षेण पूजिता। किञ्चित् कारणं प्रति शम्भुस्तां प्राह—"स्वं रूपं विभज, दक्षिणं श्वेतं कुरु, वामं कृष्णं च।" इति उक्त्वा, सा देवी द्विधा जाता—श्वेता च कृष्णा च। तस्याः नामानि वक्ष्यामि, शृणु। सा देवी स्वाहा, स्वधा, महाविद्या, मेधा, लक्ष्मीः, सरस्वती, सती, दाक्षायणी, विद्या, इच्छाशक्तिः, क्रियात्मिका; अपर्णा, एकपर्णा, एकपाटला, उमा, हैमवती, कल्याणी, एकमातृका; ख्यातिः, प्रज्ञा, गौरीति लोके विख्याता, गणाम्बिका, महादेवी, नन्दिनी, जातवेदसी; सावरिण्याः स्वरूपभेदात् सावत्री अपि, वरदा, शुद्धा, लोके विषुद्धिरूपेण प्रसिद्धा। आज्ञा, आवेशनि, कृष्णा, तामसी, सात्त्विकी, शिवा, प्रकृतिः, विकृता, रौद्री, दुर्गा, भद्रा, प्रमाथिनी; कालरात्रिः, महामाया, रेवती, भूतनायिका—एताः द्वापरान्ते नामानि तस्याः, पुण्यवन्तः। गौतम्याः, कौशिक्याः, आर्यायाः, चण्ड्याः, कात्यायन्याः, सत्या, कुमार्याः, यादव्याः, देव्याः, वरदायाः, कृष्णपिङ्गलायाः नामानि। या कुशधारिणी, त्रिशूलिनी, परमव्रतानुष्ठानपरायणा, महेन्द्रोपेन्द्रयोः भगिनी, दृशद्वत्यां त्रिशूलैकधारिणी। सा अजिता, बहुभुजा, धृष्टा, सिंहवाहिनी, शुम्भाद्यसुरविनाशिनी, महिषासुरमर्दिनी। अच्युताऽसौ विंध्यवासिनी, बलिनी, गणनायिका—एवं देवीनामानि यथाक्रमं प्रवर्तन्ते। एतानि भद्रकाळ्याः नामानि ये पठन्ति, तेषां सर्वफलप्राप्तिः; तेषां पापं नास्ति। वने, गिरौ, पुरे, गृहे, जले, स्थले वा—सर्वत्र एषा देवीरक्षा कार्य्या। विशेषतः व्याघ्रादिभयेषु, मकरचौरादिदुःखेषु, सर्वत्र देवीनामस्मरणं कर्तव्यम्। बालानां ग्रहपीडायां, भूतप्रेताधिवासे, मातृशापे च—तदा अपि एषा रक्षा प्रयुज्यते। महादेव्याः द्वे अंशे—विद्या च श्रीश्च—इति प्रसिद्धम्। ताभ्यां सहस्रशः देव्यो जगत्सर्वत्र व्याप्यन्ते। तया एव देवेशः सच्चिद्रुद्रः महेश्वरः लोकानां हिताय स्थितः। स एव रुद्रः, पशुपतिरिति प्रसिद्धः, त्रिपुरं दग्धवान्; तस्य तेजसा सर्वे देवाः प्राणिनश्च तस्य पशुवत् अभवन्। यः कश्चित् एतं सृष्ट्यादिकथामृतं पठति, शृणोति, वा ब्राह्मणश्रेष्ठेभ्यः श्रोतुं प्रयच्छति, स ब्रह्मलोकं प्राप्नोति। एवं शुभां सृष्टिकथां संक्षेपेण विस्तारतः च त्वया कथितम्; किन्तु कथं पशुपतिः महेश्वरः त्रिपुरं दग्धवान्? कथं च देवाः ब्रह्मणा सह पशवः अभवन्? मयायाः तपसा पूर्वं दुष्करं पुरत्रयं निर्मितम्। सुवर्णमयं, रजतमयं, दिव्यम् आयसमयं च—एतानि त्रीणि पुराणि देवेशेन दग्धानि, इति श्रुतम्। कथं भगवता, भगचक्षुषोऽपि हरिणा, एकेन दिव्यबाणेन सर्वं दग्धम्? तत् त्रिपुरं विष्णुप्रसूतैः प्राणिभिः न दग्धम्; तस्य उत्पत्तिरूपं, वरदानं च पूर्वं श्रुतम्। तस्मात्, त्वं सम्यगाख्याहि, पुण्यवते, त्रिपुरदाहमखिलम्। एवं तेषां वचः श्रुत्वा, सूतः श्रेष्ठः सूतानां, वासुदेवव्यासमुखात् श्रुत्वा, सर्वार्थदर्शिना व्यासेन यथाश्रुतं प्रवक्तुं आरब्धवान्। त्रैलोक्यस्य शापात्, मनोवाक्कायसम्भवात्, त्रिपुरं समुत्पन्नम्। यदा तारकासुरः, तारायाः पुत्रः, कुमारेण महता यत्नेन निहतः, तदा तस्य पुत्राः—विद्युन्माली, तारकाक्षः, कमलाक्षश्च—ते महाबलिनो, महात्मानः, घोरं तपः कृत्वा, अत्यन्तं स्वदेहं क्लिश्यन्तः, ब्रह्माणं तुष्टावन्। तैः तुष्टः ब्रह्मा, वरदः, तान् अवदत्—"सर्वेषां प्राणिनां कोऽपि वधः न स्यात्" इति वरं दत्वा, पुनः तैः जगद्गुरवे ब्रह्मणे प्रार्थितम्। स च ब्रह्मा अवदत्—"अमृतत्वं सर्वेषां न सम्भवति, अन्यं वरं वृणुत।" तदा दैत्याः, मन्त्रयित्वा, जगद्गुरुम् प्रणम्य, ऊचुः—"भवतः प्रसादेन वयं पृथिव्याम् पुरातनत्रये स्थास्यामः। सहस्रवर्षेभ्यः अनन्तरं, वयं त्रयः एकत्र मिलित्वा, तानि पुराणि एकत्र संयोजयेम। यः एकेन बाणेन तानि संयुक्तानि पुराणि विनाशयेत्, स एव नः नाशः स्यात्।" इति।