लिङ्गपुराणम्

भगवतः सृष्ट्यर्थं यदा प्रार्थना जाता, तदा तम् एवमुक्तम्—“अन्यांश्च भूतानि सृज, शुभं ते अस्तु; एते हि मर्त्यधर्मणा बaddhāḥ, न स्वकर्म कर्तुं शक्नुवन्ति, मृत्युसंयोगात्।” ततो महात्मा प्रत्युवाच—“नाहं मृत्युः जरया च पीडितानि भूतानि सृजामि। शुभं ते अस्तु; अहं तिष्ठामि, त्वं भूतानि सृज।” तेन सृष्टानि ये मया, विचित्ररूपिणः, नीलरक्तवर्णाः, सहस्रशः सहस्राणि, आत्मनः एव निष्पन्नानि। एते देवाः रुद्राः इति विख्याताः भविष्यन्ति, महाबलिनः, पृथिव्याम् अन्तरिक्षे दिशः च व्याप्य स्थिताः। ये यजमानाः शतं रुद्राणाम् सारभूतैः युक्ताः, ते सर्वैः देवगणैः सह यज्ञभागं प्राप्स्यन्ति। ये च देवाः मन्वन्तरेषु उत्पत्स्यन्ति, ते सम्यक् पूज्यमानाः, यावत्कालपर्यन्तं स्थिताः भविष्यन्ति। तदा महादेवेन प्राज्ञेन एवमुक्तः, सृष्टिकर्ता ब्रह्मा सस्मितः प्रणम्य प्रत्युवाच—“एवमस्तु; शुभं ते अस्तु, यथा त्वया उक्तम्। ब्रह्मणा अनुमते सति, सर्वं तथा अभवत्।” ततः प्रभृति, देवाधिदेवः सृष्टिं न अकरोत्; बीजं ऊर्ध्वमुद्धृत्य स्थितः, सर्वभूतप्रलयपर्यन्तं धैर्येण स्थितवान्। यतः सः उक्तवान्—“स्थितोऽहम्”—तस्मात् सः ‘स्थाणुः’ इति स्मृतः। सः देवो महादेवः सूर्यसमप्रभः, अर्धनारीनरेश्वररूपः, अग्निसमतेजसा दीप्तः, स्वेच्छया द्विधा अभवत्—स्त्रीरूपेण पृथक्, पुरुषरूपेण पृथक्। सः परेशः एकदशधा एकांशेन स्थितः; सा च या पूर्वं कीर्तिता महादेवी, सा एव अत्र सती अभवत्; लोकहितार्थं सा देवी प्राचीनकाले दक्षेण पूजिता। किञ्चित् कारणार्थं शम्भुः ताम् उक्तवान्—“स्वं रूपं विभज—दक्षिणभागः श्वेतः, वामभागः कृष्णः।” सा तथा उक्ता द्विधा अभवत्—श्वेतकृष्णरूपिणी। तस्याः नामानि प्रवक्ष्यामि, शृणु। स्वाहा, स्वधा, महाविद्या, मेधा, लक्ष्मीः, सरस्वती, सती, दाक्षायणी, विद्या, इच्छाशक्तिः, क्रियात्मिका, अपर्णा, एकपर्णा, एकपाटला, उमा, हैमवती, कल्याणी, एकमातृका, ख्यातिः, प्रज्ञा, गौर्याख्या, गणाम्बिका, महादेवी, नन्दिनी, जातवेदसी, सवित्री, वरदा, विशुद्धा, पावनी, आज्ञा, आवेशनि, कृष्णा, तामसी, सात्त्विकी, शिवा, प्रकृतिः, विकृता, रौद्री, दुर्गा, भद्रा, प्रमाथिनी, कालरात्रिः, महामाया, रेवती, भूतनायिका—एतानि नामानि द्वापरान्ते कीर्तितानि। गौतम्या, कौशिकी, आर्या, चण्डी, कात्यायनी, सती, कुमारी, यादवि, देवी, वरदा, कृष्णपिङ्गला; या कुशधारिणी, त्रिशूलिनी, परमव्रतचारिणी, महेन्द्रोपेन्द्रयोः भगिनी, दृषद्वत्यां त्रिशूलिनी; अजिता, बहुभुजा, शूरा, सिंहवाहिनी, शुम्भादिदैत्यसंहत्री, महिषासुरमर्दिनी; अच्युताऽपि, विंध्यवासिनी, महाबला, गणनायिका—एतानि भगवत्याः नामानि यथाक्रमं। एतानि भद्रकाळ्याः नामानि यः पठति, तस्य पापं न भवति। वने, पर्वते, पुरे, गृहे, जले, स्थले—सर्वत्र एषा रक्षां प्रयुञ्जीत। व्याघ्रादिभयेषु, ग्राहचौरादिदुःखेषु, सर्वत्र देवीनामस्मरणं कर्तव्यम्। बालकानां ग्रहपीडायां, रोगमातृभिः बाधायां, एषा रक्षां तेषां कर्तव्या। महादेव्याः द्वे अंशे—विद्या च श्रीश्च—प्रोक्ते; ताभ्यां सहस्रशः देव्यो विश्वं व्याप्य स्थिताः। तया देवदेवः सच्चिद्रुद्रः, महेश्वरः, सर्वलोकहिताय आत्मानं प्रतिष्ठापितवान्। सः रुद्रः, पशुपतिरपि, त्रिपुरं दग्धवान्; तस्य तेजसा सर्वे देवाः प्राणिनश्च पशुवत् अभवन्। यः कश्चित् एतां शुभां आदिसृष्टिकथां पठति वा शृणोति वा, द्विजश्रेष्ठैः श्रावयति वा, सः ब्रह्मलोकं प्राप्नोति। सर्वथा विस्तरेण संक्षेपेण च शुभा सृष्टिः त्वया वर्णिता; किन्तु कथं पशुपतिः महेश्वरः त्रिपुरं दग्धवान्? कथं च देवाः ब्रह्मणा सह पशवः अभवन्? मायया पूर्वं घोरं पुरं निर्मितम्। हिरण्मयं, रजतमयं, दिव्यम् आयसमयं च—पुरं त्रीणि, अतीव दुर्लङ्घ्यम्—देवदेवेन दग्धम् इति श्रुतम्। कथं भगवतः भागनेत्रदाहिनः एकेन दिव्यबाणेन सर्वं तत् दग्धम्? तदत्रिपुरं विष्णुनिर्मितैः प्राणिभिः न दग्धम्; तस्य उत्पत्तिपूर्वकं वरदानं श्रुतम्। अधुना त्वं सम्यक् तेषां पुरदाहं कथय। तेषां वचः श्रुत्वा, सूतः व्यासवाक्यं स्मरन्, सर्वार्थदर्शिनः, प्रोवाच—त्रैलोक्यस्य शापात् मनसा, वाचा, कायेन च तदुद्भवम् अभवत्।