लिङ्गपुराणम्

कथं धर्मस्य पुत्राः सृष्टाः इति श्रूयताम्। क्रियायाः पुत्रः दण्डः जातः, तथैव समयः अपि उत्पन्नः। बुद्धेः पुत्रः बोधः अभवत्, प्रमादः अपि तत्रैव उत्पन्नः। लज्जायाः विनयः पुत्रः जातः, वपुषः व्यवासायः अभवत्। शान्तेः क्षेमः, सिद्धेः सुखः पुत्रः उत्पन्नः। कीर्तेः यशः पुत्रः जातः—एते धर्मस्य पुत्राः कथिताः। प्रीतिदेव्याः हर्षः पुत्रः कामस्य अभवत्। एवं धर्मस्यैव सन्ततिः सृष्टिरिह वर्णिता। अधर्मात् हिंसा जाता, तस्याः निकृतिरेव च, अनृतं च पुत्रौ अभवताम्। निकृतेः द्वौ जातौ—भयश्च नरकश्च, तयोः मायावेदन्यौ अभवताम्। पुनः मायायाः मृत्युः, प्राणिनां हरः, वेदनायाः दुःखं च रौरवश्च जातौ। मृत्योः रोगः, जराऽथ दुःखं, क्रोधः, मत्सरः च—एते सर्वे दुःखलक्षणाः, अधर्मचिह्निताः, तस्याः सन्ततिः। तेषां भार्याः पुत्राश्च सर्वे द्रव्यरूपेण अभिमताः; एवं तामसी सृष्टिः धर्मनियमेन प्रवर्तिता। ततः ब्रह्मणा सृष्ट्यर्थं आदेशितः नीललोहितः, पत्न्याः सतीमुपधार्य, आत्मनः एव सन्ततिं ससर्ज। न सः स्वातः अधिकान् वा न्यूनान् वा सृष्टवान्; कृत्तिवासाः सहस्रशः सहस्रशश्च, स्वसमानेषु मनसि, रूपे, तेजसि, बलविद्यायां च तान् ससर्ज—कपिलवर्णान्, शस्त्रपाणीन्, जटिलान्, रक्तवर्णांश्च। सः तान् सुवर्णकेशान्, उग्रदृष्टीन्, कपालिनः, विचित्रमूर्तीन्, सर्वरूपधारिणः, स्वस्वरूपवतः चकार। रथिनः, चर्मवसनाः, कवचिनः, शिरःपाणयः, शतसहस्रबाहवः, दिव्याः, भूम्यां च दिवि च स्थिताः। महाशिरसः, अष्टदंष्ट्राः, द्विजिह्वकाः, त्रिनेत्राः, अन्नमांसभक्षिणः, घृतसोमपाः च। उग्ररक्षकाः, नीलकण्ठाः, ऊर्ध्वरेतसः, हविर्भुजः, धर्मज्ञाः, कुशशोभिताः। उपविष्टाः, धावमानाः, पञ्चभूतात्मनः, आचार्याः, पाठकाः, जपकाः, योगनिष्ठाश्च। धूम्राः, दीप्ताः, निनादिनः, अतिदीप्तिमन्तः, वृद्धाः, प्राज्ञाः, ब्रह्मनिष्ठाः, शुभदर्शनाः। नीलकण्ठाः, सहस्रलोचनाः, क्षमाशीलाः, सर्वभूतदृश्यमुक्ताः, महायोगिनः, महाबलिनः। विचरन्तः, धावमानाः, प्लवमानाः, सहस्रशः, तान् रुद्रान्, देवानाम् उत्तमान्, अश्रान्तान् ससर्ज। एतान् दृष्ट्वा ब्रह्मा तम् उवाच—"मा एवं भूतानि सृज, देव, उग्रदृष्टीनि; स्वसमाना अपि न सृज्यन्ताम्। नमस्ते।" "अन्यानि भूतानि सृज, शुभं ते अस्तु; एते मृत्युसम्बद्धाः, कर्तव्यं न शक्नुवन्ति, मृत्युः ह्येषु अन्तर्निहितः।" इति ब्रह्मणा उक्तः, सः प्रत्युवाच—"न अहं मृत्युवार्धक्यपीडितानि भूतानि सृजिष्ये। शुभं ते अस्तु; अहं स्थितः, त्वं भूतानि सृज।" "एते खलु मया सृष्टाः—विचित्राः, नीलरक्तवर्णाः—सहस्रशः सहस्रशश्च, आत्मनः एव जाताः।" "एते देवाः रुद्राः इति विख्याताः भविष्यन्ति, महाबलिनः, पृथिव्यां, दिवि, सर्वदिक्शु व्यापृताः।" "यज्ञकर्तारः, शतं रुद्रसारमिलिताः, सर्वैः देवगणैः सह यज्ञभागं प्राप्स्यन्ति।" "ये देवाः मन्वन्तरेषु उत्पत्स्यन्ति, तैः सह पूज्यमानाः, यावत् कल्पपर्यन्तं स्थास्यन्ति।" एवं महादेवेन तदा उक्तः, ब्रह्मा, प्रजापतिः, प्रसन्नः, प्रणम्य तं प्रत्युवाच—"एवमस्तु, शुभं ते अस्तु, यथोक्तं त्वया, महाबाहो।" ब्रह्मणः अनुमतेः, सर्वं तथा अभवत्। तस्मात् प्रभृति, देवानाम् ईश्वरः, भूतानि न ससर्ज; ऊर्ध्वरेता स्थित्वा, सर्वभूतप्रलयपर्यन्तं स्थितः। "स्थितोऽहम्" इति उक्त्वा, सः स्थाणुः इति स्मृतः। एषः देवः, महादेवः, सूर्यसदृशप्रभः, अर्धनारीनररूपधारी, तेजसा अग्निसमः, स्वेच्छया द्विधा अभवत्—स्त्रीरूपेण पृथक्, पुंरूपेण पृथक्। सः परमेश्वरः, अर्धभागेन एकादशः, तत्र या सा तेजस्विनी, शंकरस्य अर्धशरीरा, सा एव पूर्वोक्ता महादेवी, सा स्त्री सती अभवत्, लोकानां हितार्थं, या देवी दक्षेण पूर्वं पूजिता। किञ्चित् कारणं प्रति, शम्भुः ताम् उवाच—"स्वं रूपं विभज—दक्षिणं शुक्लं, वामं कृष्णं कुरु।" इति उक्ता सा द्विधा अभवत्—शुक्लकृष्णरूपिणी। तस्याः नामानि शृणु—स्वाहा, स्वधा, महाविद्या, मेधा, लक्ष्मीः, सरस्वती, सती, दाक्षायणी, विद्या, इच्छाशक्ति, क्रियात्मिका, अपर्णा, एकपर्णा, एकपाटला, उमा, हैमवती, कल्याणी, एकमातृका, ख्यातिः, प्रज्ञा, गौर्याख्या, गणाम्बिका, महादेवी, नन्दिनी, जातवेदसी, सवित्री, वरदा, विशुद्धा, विशुद्धिसंकीर्तिता, आज्ञा, आवेशनी, कृष्णा, तामसी, सात्त्विकी, शिवा, प्रकृतिः, विकृता, रौद्री, दुर्गा, भद्रा, प्रमाथिनी इति। एवं सृष्ट्युत्पत्तिक्रमः, धर्माधर्मयोः संतानः, रुद्राणां प्रादुर्भावः, तथा महादेव्याः रूपविभागः, श्रुता सुसम्पूर्णा कथा।