सर्वेऽपि कर्माणि यथार्थसुखलाभाय सञ्चिनोति सा चितिः स्मर्यते। स्मृतिः तु यत् स्मरणं करोति, संविद् सर्वस्य ज्ञानाय उपयुज्यते। ख्यातिः ज्ञानादिभिः बहुविधं यत् प्रकाशयति, सा स्मर्यते; ईश्वरः तु सर्वतत्त्वानां अधिपतिः सर्वं वेत्ति। मतिः यया चिन्तनं विचारणं च क्रियते, सा ज्ञायते; अर्थस्य बोधं यत् साधयति, सा बुद्धिः कथ्यते। अस्य बुद्धेः स्पष्टता प्राणायामेन साध्यते; प्राणायामेन सर्वदोषान् यमयति, यमः इति प्रसिद्धम्। धारणा-प्रत्याहाराभ्यां पापं नश्यति; विषवत् विषयान् मन्यते, गुणान् तु अनैश्वरान् ध्यायेत्। समाधिना योगिनां श्रेष्ठः ज्ञानवृद्धिं साधयेत्; यथायोग्यं स्थित्वा योगाङ्गान् क्रमशः आचरितव्यं। योगसिद्ध्यर्थं आसनानि सम्यक् प्राप्य, आत्मज्ञः योगदर्शनं अकाले न पश्यति। वह्निप्रयोगे, जलमध्ये, शुष्कपत्रपुञ्जे, जीवसंकुले स्थले, श्मशाने, भग्नगोशाले, चौरपथे वा — शारीरिकदुःखे, मानसिकविक्षेपे, शब्दभययुक्ते, वर्तुलकूपे, अपवित्रस्थले, दुष्टजनसमाकीर्णे, मच्छिकादिसंकुले — योगाभ्यासः न कर्तव्यः। परन्तु, गुप्ते, शुभे, रम्ये स्थले — पर्वतगुहायाम्, क्षेत्रे, वनान्तरे, गृहस्थे शुभे स्थले, एकान्ते जीवहीने — विशुद्धे, सम्यक् लिप्ते, शोभायुक्ते, दर्पणाभशुभ्रे, कृष्णागुरु-गन्धयुक्ते, विविधपुष्पैः भूषिते, छत्रैः शोभिते, फलं कोमलं पत्रं यत्र, कुशपुष्पाद्युपपन्ने — सम्यक् उपविश्य, योगाङ्गानि यत्नेन आचरेत्। प्रथमं गुरुम्, ततः भवम्, देवीं, विनायकं च नमेत्। योगविद् योगिनां अधिपतिः शिष्यैः सह, स्वस्तिक-बद्ध-पद्म-अर्धपद्मासनं समासाद्य योगेन एकीभवेत्। समत्वेन, स्थिरतया, पादौ संयोज्य, जघनं रक्षन्, जननाङ्गं च रक्षन्, मुखं पिधाय, नेत्रे संयम्य, वक्षः ऊर्ध्वं कृत्वा, शिरः अल्पं ऊर्ध्वं कृत्वा, दन्तौ न स्पृशन्ति, नासाग्रं पश्येत्, दिशं नावलोकयेत्। तमः राजसः आवृत्य, राजसः सत्त्वेन, सत्त्वे स्थितः शिवं ध्यायेत्। ओंकाररूपं परमं शुद्धं दीपशिखासदृशं पद्मकोषे ध्यायेत्। वा, नाभ्यधः परमं पद्मं त्र्यङ्गुलं, अष्टपञ्चपत्रं, त्रिकोणं अग्निमण्डलम्, चन्द्रसूर्यरूपं शक्तिसहितं, क्रमशः स्थापयेत्। अग्निमण्डलादधः धर्मादिचतुष्टयं स्थापयेत्। मण्डलात् उपरि गुणत्रयं क्रमशः चिन्तयेत्, सत्त्वे स्थितः रुद्रं स्वशक्तिसंवृतं ध्यायेत्। नाभौ, कण्ठे, भ्रूमध्ये, ललाटे, शिरसि वा शिवं सम्यक् ध्यायेत्। द्विपत्रे, षोडशार, द्वादशार, दशार, षट्कोण, चतुष्कोणे शिवं क्रमशः चिन्तयेत्। हेमाभे, पुरसदृशे, शुक्लवर्णे, द्वादशसूर्यप्रभे, चन्द्रमण्डलसदृशे, विद्युत्प्रभे, अग्निरक्तवर्णे, वज्राग्रसदृशे, पद्मरागसदृशे, नीलरक्तमण्डले योगी ध्यानं कुर्यात्। हृदयस्थे महेश्वरं, नाभिपद्मे सदाशिवं, ललाटे चन्द्रशेखरं, भ्रूमध्ये शंकरं ध्यायेत्। दिव्ये, नित्ये स्थले शिवं ध्यायेत् — शुद्धं, निर्गुणं ब्रह्म, परमशान्तं, ज्ञानस्वरूपं। निरुपाधिकं, अनिर्वचनीयम्, सूक्ष्मात् सूक्ष्मतरम्, शुभं, निराधारम्, अकल्पनीयम्, अनादिनाशम्। मोक्षः, निर्वाणम्, परमं श्रेयः, अमृतं, अक्षरं ब्रह्म, अद्भुतं, पुनर्जन्मातीतम्। महानन्दः, परमानन्दः, योगानन्दः, दुःखरहितः, ग्रहणवर्जितः, त्यागवर्जितः, सूक्ष्मात् सूक्ष्मतरः, शिवः। स शिवः ज्ञानमयः स्वयंज्ञेयः, अगम्यः, परमः, इन्द्रियातीतः, रूपरहितः, परात्परः। सर्वावच्छेदवर्जितः, ध्यानविचारयोग्यः, अद्वैतः, तमः अतीतः, परमः। एवं मनसि वा हृदयपद्मे महादेवं, नाभौ सदाशिवं, सर्वदेवस्वरूपं, सर्वव्यापिनं ध्यायेत्। शरीरे शिवं, ज्ञानमयं, सर्वव्यापिनं, कन्यासापथे, वा उर्ध्वगमनेन शंकरं ध्यायेत्। क्रमशः कन्यासापथे, मध्यपथे, वा उत्तमपथे, कुम्भकं युक्त्वा योगाभ्यासं कुर्यात्। हृदय-नाभिस्थे ध्यानस्थः, प्राणोच्छ्वासं द्वात्रिंशत् कृत्वा, श्वसनं त्यक्त्वा, कुम्भकं आचरेत्, द्विजश्रेष्ठ।