लिङ्गपुराणम्

धर्मदेवः दक्षस्य कन्याः—विवेकं, लज्जां, सौन्दर्यं, शान्तिं, सिद्धिं, कीर्तिं च—त्रयोदश कन्याः पत्नीत्वेन स्वीकृतवान्। एताः पत्न्यः स्वयम्भुवाऽपि नियुक्ताः। तासु शेषाणां कन्यानां कृते, सुन्दरनेत्राः एकादश कन्याः अभवन्—सती, ख्यातिः, सम्भूतिः, स्मृतिः, प्रीतिः, क्षमा, संनतिः, अनसूया, ऊर्जा, स्वाहा, स्वधा च। एताः कन्याः अन्यैः महर्षिभिः पत्नीत्वेन स्वीकृताः—रुद्रः, भृगुः, मरीचिः, अङ्गिराः, पुलहः, क्रतुः, पुलस्त्यः, अत्रिः, वसिष्ठः, पितरः, अग्निश्च। सती भवाय दत्ता, ख्यातिः भृगवे, सम्भूतिः मरीचये, स्मृतिः अङ्गिरसे, प्रीतिः पुलस्त्याय, क्षमा पुलहाय दत्ता। संनतिः क्रतवे, अनसूया अत्रये, ऊर्जा वसिष्ठाय, स्वाहा अग्नये, स्वधा पितृभ्यः दत्ता। एषां सन्ततिं शृणु। सर्वेऽपि एते महाभागाः विविधेषु प्राणिषु प्रतिष्ठिताः। सर्वेषु मन्वन्तरेषु, प्रलयपर्यन्तम्, श्रद्धायाः पुत्रः कामः अभवत्, लक्ष्म्याः पुत्रः दर्पः उच्यते। धृत्याः नियमः, तुष्ट्याः सन्तोषः, पुष्ट्याः लोभः, मेधायाः श्रुतः अभवत्। क्रियायाः दण्डः तथा समयः, बुद्धेः बोधः तथा प्रमादः। लज्जायाः विनयः, वपुः व्यवसायः, शान्त्याः क्षेमः, सिद्ध्याः सुखः अभवत्। कीर्तेः यशः पुत्रः अभवत्—एते धर्मस्य पुत्राः। प्रीत्याः देवी कामाय हर्षः पुत्रः अभवत्। एवं धर्मसन्ततिः सृष्टिः वर्णिता। अधर्मात् हिंसा अभवत्, तस्याः निकृतिः अनृतं च पुत्रौ। निकृतेः द्वौ अभवताम्—भयः नरकश्च। तयोः मायाः वेदनाऽपि द्वौ। मायायाः मृत्युः प्राणिनां हरः, वेदानायाः दुःखं रौरवः च अभवत्। मृत्योर् व्याधिः, जरा, शोकः, क्रोधः, इर्ष्या च अभवत्—एते दुःखयुक्ताः, अधर्मलक्षणाः। तेषाम् पत्न्यः पुत्राः च सर्वे सम्पत्तिरूपेण गण्यन्ते। एषा तामसी सृष्टिः धर्मनियमेन प्रवृत्ता। ब्रह्मणा सृष्टिं कर्तुं आदेशितः नीललोहितः, सतीं पत्नीं चिन्तयन्, स्वयमेव सन्ततिं उत्पादितवान्। सः तान् न स्वात् श्रेष्ठान् न च हीनान् उत्पादितवान्; कृतिवासः सहस्रशः सहस्रशः मनसा समाना उत्पादितवान्। सर्वे रूपे, तेजसा, बलैः, ज्ञानैः च तस्य समाना अभवन्—पिङ्गलवर्णाः, शस्त्रधारिणः, जटिलाः, रक्तवर्णाः। सुवर्णकेशाः, भीमदृष्टयः, कपालिनः, विचित्ररूपाः, सर्वरूपधारिणः, स्वस्वरूपप्रकाशिनः। रतिथाः, चर्मवाससः, कवचिनः, शूलीनः, शतसहस्रबाहवः, दिव्याः, भूमौ दिवि च स्थिताः। विशालशिरसः, अष्टदंष्ट्राः, द्विजिह्वाः, त्रिनेत्राः, खाद्यपानप्रियाः, घृतसोमपिबः। भीषणरक्षकाः, नीलकण्ठाः, ऊर्ध्वरेतसः, हविषः खादकाः, धर्मविदः, यज्ञनिष्ठाः, कुशधारिणः। उपविष्टाः, धावमानाः, पञ्चभूतात्मनः सहस्रशः, शिक्षकाः, पाठकाः, जपकाः, योगनिष्ठाः। धूम्राः, दीप्तिमन्तः, गर्जन्तः, परमतेजस्विनः, वृद्धाः, ब्रह्मनिष्ठाः, शुभदर्शनाः। नीलकण्ठाः, सहस्रनेत्राः, सर्वे धैर्यवन्तः, अदृश्याः, महायोगिनः, महाशक्तिसम्पन्नाः। भ्रमन्तः, धावन्तः, लङ्घन्तः सहस्रशः, रुद्राः उत्तमदेवाः, श्रान्तिहीनाः। तान् दृष्ट्वा ब्रह्मा तं उवाच—'भीमदृष्टान् एवं प्राणिनः मा सृज; स्वसमानान् मा सृजा। नमस्ते।' 'अन्यान् प्राणिनः सृज, शुभं ते। एते मृत्युसंयुक्ताः, तेषां कर्म न शक्यं, मृत्युर् एव तेषु।' एवं उक्तः सः प्रत्युवाच—'मृत्युजरायुक्तान् प्राणिनः न सृजामि। शुभं ते; अहं स्थितः, त्वं प्राणिनः सृज।' 'एते मया सृष्टाः—विचित्राः, नीलरक्तवर्णाः—सहस्रशः, स्वयम् उत्पन्नाः।' 'एते देवाः रुद्राः महाबलाः, भूमौ दिवि सर्वदिशि व्यापृताः।' 'यज्ञकर्तारः शतरुद्रसारसम्बद्धाः, सर्वदेवसमूहैः सह यज्ञं भुञ्ज्युः।' 'मन्वन्तरेषु उत्पन्ना देवाः तैः सह पूजिता, युगान्तपर्यन्तं स्थास्यन्ति।' एवं महादेवेन तदा उक्तः ब्रह्मा, प्रजापतिः, प्रसन्नः नमस्कृत्य प्रत्युवाच—'एवमस्तु; यथा त्वया उक्तं, शुभं ते। ब्रह्मणः अनुमत्याः सर्वं सम्पन्नम्।' तदनन्तरं देवेशः प्राणिनः न सृजति; ऊर्ध्वरेताः स्थाणुर् नाम स्थितः, प्रलयपर्यन्तं स्थिरः। 'अहं स्थितः' इति उक्त्वा, सः स्थाणुर् इति स्मृतः।