लिङ्गपुराणम्

अन्धकारात् अधर्मः उत्पन्नः, शोकात् च हिंसा अभवत्। तयोः द्वयोः, उभयोः उग्रभावयोः संयोगात्, अन्यः अपि एकः उत्पन्नः। यदा भगवतः प्राणः निर्गतः, तदा स्नेहः तम् आवृत्य स्थितः। ततः ब्रह्मा स्वं तेजोमयं रूपं त्यक्तवान्। स्वं शरीरं द्विधा विभज्य, एकेन अर्धेन सः पुरुषः अभवत्, अपरस्याः अर्धेन स्त्री—सा शतरूपा जाता। सः भगवान्, कामेन प्रेरितः, ताम् प्रकृतिं रूपेण सृष्टवान्, या सर्वभूतधात्र्यभवत्। तस्याः महिम्ना सा दिवि च पृथि्व्यां च व्याप्या प्रतिष्ठिता। पूर्वं ब्रह्मणः तद् रूपं दिवः परिवेष्टनरूपेण स्थितम्; तस्याः स्त्रीरूपस्य अर्धात् शतरूपा जाता। सा देवी अतीव कठिनं तपः सहस्रवर्षाणि कृत्वा, तं पुरुषं पतिं प्राप्य, पतिव्रता अभवत्। सः पुरुषः पूर्वं स्वायम्भुवः मनुः इति कथ्यते; तस्य सप्ततिः युगपर्यन्तं कालः मन्वन्तरं इति स्मृतः। सः मनुः शतरूपां प्राप्तवान्, या योनिरेण न जाताऽभूत्। तया सह सः समागमं कृत्वा, सा रतिर्हि अभवत्। तयोः प्रथमः संयोगः कल्पारम्भे अभवत्। तदा ब्रह्मा विराजं सृष्टवान्, यः विराट्पुरुषः अभवत्। शतरूपा सम्राज्ञी अभवत्, विराजः जातः पुरुषः मनुः इति विख्यातः। सः विराजसम्भवः मनुः प्रजाः सृष्टवान्। विराजात् पुरुषात् शतरूपा जाता; सा प्रियव्रतं च उत्तानपादं च द्वौ पुत्रौ, लोके विख्यातौ, अजनि। तथा द्वे सुप्रसिद्धे कन्ये अपि, येभ्यः इमे प्राणीः उत्पन्नाः—एकं नाम देवहूति, अपरं आकूति। स्वायम्भुवेन मनुना प्रसूति दक्षाय दत्ता। दक्षः प्राणत्वेन ज्ञेयः, मनुः संकल्प इति कथ्यते। ततः सृष्टिपतेः रुचिः आकूतिं स्वीकृत्य, तस्याः मनसा पुण्ययुग्मं पुत्रद्वयं अजनयत्। यज्ञः च दक्षिणा च तौ द्वौ अपत्ये जातौ। यज्ञदक्षिणाभ्यां द्वादश पुत्राः अभवन्। ते यामाः इति कथ्यन्ते, स्वायम्भुवे काले देवानां रूपेण; एते यज्ञस्य पुत्राः, यामाः इति स्मृताः। अजितः च शुक्रः च द्वौ गणौ ब्रह्मणा सृष्टौ। यामाः पूर्वजाता दिविस्थिता अभवन्। प्रसूत्याः, या स्वायम्भुवस्य पुत्री, लोकमातरः अभवन्। तस्यां भगवान् दक्षः चतुर्विंशतिं कन्याः उत्पादितवान्। सर्वाः ताः महाभाग्ययुक्ताः, पद्मलोचनाः, सुखसम्पन्नाः, योगमातरः अपि। सर्वाः ब्रह्मवादिन्यः, विश्वस्य मातरः—श्रद्धा, लक्ष्मीः, धृतिः, तुष्टिः, पुष्टि, मेधा, क्रिया। बुद्धिः, लज्जा, वपुः, शान्तिः, सिद्धिः, कीर्तिः—एता त्रयोदश कन्याः धर्मेण पत्न्यः रूपेण स्वीकृताः। एते धर्मस्य भार्याः स्वयम्भुवेन नियुक्ताः। शेषाणां कन्यानां, एकादश ताः सुन्दरलोचनाः—सती, ख्यातिः, सम्भूतिः, स्मृतिः, प्रीतिः, क्षमा, संनतिः, अनसूया, ऊर्जा, स्वाहा, स्वधा। एतानि अन्यैः महर्षिभिः स्वीकृताः—रुद्रः, भृगुः, मरीचिः, अङ्गिराः, पुलहः, क्रतुः, पुलस्त्यः, अत्रिः, वसिष्ठः, पितरः, अग्निः च। सती भवाय दत्ता, ख्यातिः भृगवे, सम्भूतिः मरीचये, स्मृतिः अङ्गिरसे, प्रीतिः पुलस्त्याय, क्षमा पुलहाय। संनतिः क्रतवे, अनसूया अत्रये, ऊर्जा वसिष्ठाय, स्वाहा अग्नये दत्ता। स्वधा पितृभ्यः दत्ता। तेषां संततिः शृणु—सर्वे एते महाभाग्ययुक्ताः, विविधेषु भूतेषु प्रतिष्ठिताः। सर्वेषु मन्वन्तरेषु, यावत् कल्पक्षयः, श्रद्धायाः कामः पुत्रः जातः, लक्ष्म्याः पुत्रः दर्पः इति कथ्यते। धृत्याः नियमः, तुष्ट्याः सन्तोषः, पुष्ट्याः लोभः, मेधायाः श्रुतः पुत्रः। क्रियायाः दण्डः तथा समयः, बुद्धेः बोधः, प्रमादः अपि। लज्जायाः विनयः, वपुषः व्यवसायः, शान्तेः क्षेमः, सिद्ध्याः सुखः। कीर्तेः यशः पुत्रः—एते धर्मस्य पुत्राः। प्रीत्याः देवीकामाय हर्षः पुत्रः जातः। एवं एषा धर्मसंततिर्वर्णिता। अधर्मात् हिंसा जाता, तस्याः निकृतिर्नृतं च पुत्रौ। निकृतेः भयः नरकश्च, ताभ्यां माया वेदना च। मायायाः मृत्युः, वेदनायाः दुःखं, रौरवं च। मृत्युः रोगः, जरः, शोकः, क्रोधः, असूया च—एते दुःखलक्षणाः अधर्मसंयुक्ताः अपत्यानि। तेषां भार्याः पुत्राश्च सर्वे स्वसंपत्तिरूपेण गण्यन्ते; एवं तामसी सृष्टिः धर्मेण नियमिता अभवत्। ब्रह्मणा प्रजासृष्ट्याज्ञया, नीललोहितः, सतिं चिन्तयन्, स्वयमेव संततिं सृष्टवान्। सः न स्वात् अधिकान् न च हीनान् सृजति स्म; कृतिवासाः सहस्रशः सहस्रशः स्वसमानमानसान् एव उत्पादितवान्।