लिङ्गपुराणम्

यः शरीरवन्तं प्रथमं पुरुषं प्राहुः, तस्मात् एव भगवतः ब्रह्मणः चतुर्मुखस्य प्रजापतेः उत्पत्तिः अभवत्। सः पुरुषः कारणकार्ययोः पूर्णत्वेन प्रकटितः, स एव महेश्वरः त्रिविधरूपेण स्थित्वा, त्रिविधभावेन एव तिष्ठति। अपरिमितज्ञानैश्वर्यधर्मवैराग्यसम्पन्नः सः, अस्य गुणाः अनन्यसाधारणाः। तेषां त्रिगुणाधिपत्येन स्वभावानुग्रहेण च, अव्यक्तात् मनसः संकल्पितं यत् किञ्चिद् उत्पद्यते। चतुर्मुखः ब्रह्मा सृष्टिकर्ता इति प्रसिद्धः, कालरूपेण संहर्ता इति कथ्यते। सहस्रशीर्षा पुरुषः स्वयम्भूः त्रिविधस्थितिमान् अस्ति। सः ब्रह्मा रूपेण लोकान् सृजति, कालरूपेण तान् संहरति, पुरुषरूपेण तु उदासीनः एव तिष्ठति—एषा प्रजापतेः त्रिविधा अवस्था। ब्रह्मा कमलसम्भवः, रुद्रः कालाग्निसदृशः, पुरुषः पद्मलोचनः परात्मस्वरूपः इति कथ्यते। एकः सन् द्विधा, ततोऽपि त्रिधा, पुनः बहुधा, महेश्वरः स्वेच्छया देहान् सृजति विकुर्वंश्च। स्वविलासेन नानारूपकर्मनामभेदैः सः देहान् सृजति विकुर्वंश्च। त्रिधा स्थित्वा गुणत्रयात्मकः, चतुर्धा विभक्तः चतुर्विधः इति प्रसिद्धः। यत् यत् सः प्राप्नोति, यत् यत् गृह्णाति, यानि यानि विषयान् भुङ्क्ते, या चास्य नित्यावस्था—तस्मात् एव आत्मा इति कथ्यते। सर्वगतित्वात् सः द्रष्टा इति, देहवान् तु तस्य अधिपः, सर्वस्वाधिपत्यात् सः विष्णुः, सर्वेषु प्रवेशनात्। भगवत्सम्पद्भिः युक्तत्वात् सः भगवानेति, शुद्धत्वात् शिव इति स्मृतः, परमत्वात् परमः, पालयित्वात् ॐ इति कीर्त्यते। सर्वज्ञानात् सर्वज्ञः, सर्वव्याप्त्या सर्वः, त्रिधा विभज्य त्रैलोक्यं सञ्चालयति। सः स्वयमेव त्रयाणां रूपेण सृजति, ग्रसति, रक्षति च; आद्यत्वात् आदिदेवः, अजातत्वात् अज इति स्मृतः। सर्वभूतपोषणात् प्रजापतिरिति कथ्यते; देवेषु महादेवः इति प्रसिद्धः। सर्वव्यापित्वात् देवाधिपत्यात् ईश्वरः, बृहत्त्वात् ब्रह्मा, सत्तात् भूत इति स्मृतः। क्षेत्रज्ञानत्वात् क्षेत्रज्ञः, एकत्वात् एकः, नगरस्थत्वात् पुरुष इति कथ्यते। अनादित्वात् पूर्वसत्त्वात् स्वयम्भूः, पूज्यत्वात् यज्ञः, द्रष्टृत्वात् चाक्षुषत्वात् कीर्त्यते। गमनात् क्रमः, रक्षणात् त्राता, आदित्यः, कपिलः, ज्येष्ठः, अग्निरिति च स्मृतः। सः हिरण्यगर्भः—स्वर्णबीजरूपत्वात्—इति पुराणे वर्ण्यते, यतः स्वर्णरूपेण गर्भत्वं प्राप्तः। स्वयम्भूः विश्वात्मनः कालोऽपि शतशः वर्षेषु अपि न मीयते। ब्रह्मणः परमकालः परार्धः इति प्रसिद्धः, तत्र कालपरिमाणस्य अन्तः; शेषकालः अपरः, यस्य अन्ते लयः भवति। अनन्तकोटियुगपर्यन्तं अतीतानां कल्पानां दिवसा गताः, तावत् एवागामिनः; अधुना वाराहकल्पस्य वर्णनं शृणु। द्विजश्रेष्ठ, तेषु कल्पेषु अयं वर्तमानः प्रथमः, यत्र स्वायम्भुवादयः चतुर्दश मनवः अभवन्। अतीते वर्तमान भविष्यच्च कालेषु, तैः मनुभिः सप्तद्वीपपर्वतसमेता पृथिवी पालिता। सहस्रयुगपर्यन्तं त एव महाजनाः तपसा सह लोकं पालयन्ति; तेषां विस्तारं शृणु। प्रत्येकमन्वन्तरे, कल्पे च, मध्यकालाः अपि वर्ण्यन्ते। अतीतानां कल्पानां, उपसृष्टयः वंशाश्च, तथा आगामिनां, इति यथायोग्यं ज्ञातव्यम्। आदौ केवलं जलमेव आसीत्, पृथिवी लीनाभूत्; तस्मिन् शान्ते एकरसजले किञ्चिदपि न दृश्यते स्म। तदा तस्मिन् एकस्मिन् सागरे, स्थावरजङ्गमयोः लोपे, सहस्रलोचनपादः ब्रह्मा समुत्थितः। सहस्रशीर्षा, सुवर्णवर्णः, अतीन्द्रियः, ब्रह्मा नारायणश्च सः जलनिद्रे शयाने आसीत्। सत्त्वप्रधानत्वेन प्रबुद्धः सः शून्यं जगत् अपश्यत्; तत्र नारायणस्यायं श्लोकः पठ्यते। श्रुतं हि जलानि 'नारा' इति, तेषां सः पुत्रः; तानि पूरयित्वा तेषु शयनं कृतवान्। जलशयित्वात् सः नारायण इति कथ्यते; सहस्रचतुर्युगरात्रं तत्र तिष्ठति। रात्र्यन्ते सः सृष्ट्यर्थं ब्रह्मरूपं धारयति; ब्रह्मा भूत्वा जलमध्ये वायुरूपं धारयति। तदा वर्षाकालरात्रौ शलभवत् सः जलमध्ये लीनां पृथिवीं अपश्यत्। तदा अनविलम्ब्य, यथापूर्वं, सूक्ष्मरूपेण पृथिवीं पुनः उद्धृतवान्। ततः महात्मा भगवान् सर्वतो जलान्तर्गतां पृथिवीं दृष्ट्वा दिव्यं रूपं चिन्तयामास। सः चिन्तयामास—'किंरूपं धारयित्वा अहं पृथिवीं उद्धरेयं? वारिप्रयोजनाय वराहरूपं प्रविश्य, अहं ताम् उद्धरिष्यामि' इति।