लिङ्गपुराणम्

परमेश्वरः परमतया योगशक्त्या प्रधानपुरुषौ चोदयित्वा तयोः प्रविश्य महेश्वरः अभवत्। तस्मात् महेश्वरात्, जगताम् अधिपतितया, त्रयः देवाः उत्पन्नाः—ते नित्याः, पराः, गुह्याः, सर्वभूतस्वरूपिणः च। एते त्रयः देवाः एव गुणत्रयस्वरूपाः, त्रिलोकस्वरूपाः, त्रिवन्हिस्वरूपाश्च सन्ति। परस्पराश्रिताः, अनन्यभक्ताः, अन्योऽन्यसंविग्रहाः, अन्योन्यसंवर्धनाश्च भवन्ति। एते युगपद् युक्ताः, परस्परं बिभ्रतः, क्षणमपि न वियुक्ताः, न च परस्परं परित्यजन्ति। सर्वेते परमेश्वरस्यैव रूपम्, यत्र विष्णुः परमात् परः स्थितः, ब्रह्मा च रजोगुणयुक्तः सृष्ट्यादौ प्रवर्तते। स एव परमः पुरुष इति ख्यायते, प्रकृतिः च परा स्मृता। सा महेश्वरनियता, सर्वथा प्रेरिता प्रवर्तते; स महान् तस्यां प्रविश्य चिरकालं तिष्ठति, सा च श्रीनिवासभूमिः भवति। प्रधानगुणवैकल्यात् सृष्टिकालः प्रवर्तते; ईश्वरनियमनात् पूर्वं सा सती सत्तासद्वपुषी आसीत्। तत्र कारणकार्यार्थकुशलः रुद्रः आदौ अभवत्, यस्य तेजः, ज्ञानं, अव्यक्तत्वं च अनुत्तमम्। स शरीरवान् प्रथमः, स एव पुरुषः इति कथ्यते; तस्मात् पुण्यः चतुराननः प्रजापतिः ब्रह्मा उत्पद्यते। स कारणकार्यार्थसंपन्नः, एवं साक्षात् प्रादुर्भूतः। स एव महेश्वरः त्रिविधरूपेण स्थित्वा तिष्ठति। अतुलज्ञानैश्वर्यधर्मवैराग्यसम्पन्नाः ते, तेषां गुणा अपि अनन्यसमानाः। अव्यक्तात् तेषां मनसा यद् यद् इच्छितं, तद् उत्पद्यते, गुणत्रयवशित्वात् तदन्योन्याश्रयत्वाच्च। चतुर्मुखः ब्रह्मा सृष्टिकर्ता इति विख्यातः; कालरूपेण संहरणकर्ता; सहस्रशीर्षा पुरुषः स्वयम्भूः त्रिधा स्थितः। ब्रह्मरूपेण लोकान् सृजति; कालरूपेण संहरति; पुरुषरूपेण उदासीनः भवति—एषा त्रैधा स्थितिः प्रजापतेः। ब्रह्मा पद्मसमुत्पन्नवत्, रुद्रः कालाग्निसदृशः, पुरुषः पद्मलोचनः परात्मस्वरूपः इति वर्ण्यते। एकरूपः, ततः द्विरूपः, पुनः त्रिरूपः, बहुरूपश्च महेश्वरः देहान् सृजति विकरोति च। नानारूपक्रियावर्णननामभिः स्वलीलया महेश्वरः देहान् सृजति विकरोति च। स त्रैधात्मना लोके स्थितः, गुणत्रयात्मकः इति कथ्यते; चतुर्धा विभक्तः चतुर्व्यूहः इति स्मृतः। यद् यद् स प्राप्नोति, गृह्णाति, भुङ्क्ते, यः तस्य स्वभावः सदा—तस्मात् स आत्मा इति कथ्यते। स सर्वगः इति द्रष्टा, देहवान् तस्य अधिपः, सर्वेश्वरः विष्णुः, सर्वत्रावेशात्। भगवद्गुणयुक्तत्वात् भगवान्, शुद्धत्वात् शिवः, परत्वात् परमः, रक्षित्वात् ॐ इति स्मृतः। सर्वज्ञत्वात् सर्वज्ञः, सर्वव्याप्तत्वात् सर्वः, त्रिधा आत्मनं विभज्य त्रिलोकान् प्रवर्तयति। स एव त्रैधेन सृजति, ग्रसति, रक्षति च; प्रथमत्वात् आदिदेवः, अजातत्वात् अजः इति स्मृतः। सर्वभूतानां रक्षित्वात् प्रजापतिः, देवेषु महादेवः इति स्मृतः। सर्वव्याप्तत्वात् ईश्वरः, विस्तीर्णत्वात् ब्रह्मा, सतत्त्वात् भूतः इति स्मृतः। क्षेत्रज्ञत्वात् क्षेत्रज्ञः, एकत्वात् एकः, नगरे स्थितत्वात् पुरुषः इति कथ्यते। अनादित्वात्, सर्वात् पूर्वं स्थितत्वात् स्वयम्भूः, पूज्यत्वात् यज्ञः, द्रष्टृत्वात् चक्षुष्मान् इति प्रसिद्धः। गमनात् त्रिविक्रमः, रक्षित्वात् त्राता, आदित्यः, कपिलः, ज्येष्ठः, अग्निः इति स्मृतः। स हिरण्यगर्भः अभवत्—स्वर्णबीजत्वात्—स्वर्णात् जातः; अतः अस्मिन् पुराणे स हिरण्यगर्भः इति वर्ण्यते। स्वयम्भुवः, विश्वात्मनः कालः, शतसंवत्सरैः अपि न मीयते। ब्रह्मणः परमकालः परार्धः इति कथ्यते, यत्र कालगणना न अस्ति; शेषकालः अपरः, यस्य अन्ते लयं गच्छति। अनन्तकोटिसंख्यकाः दिवसा गताः पूर्वकल्पेषु; तावत् एव शेषाः भविष्यन्ति। अधुना वर्तमानस्य वाराहकल्पस्य वृत्तान्तं शृणु। द्विजश्रेष्ठ, एतेषां कल्पानां मध्ये अयं वर्तमानः प्रथमः कल्पः, यत्र चतुर्दश मनवः—स्वायम्भुवादयः—समुपस्थिताः। भूत, वर्तमान, भविष्यत्कालेषु, तैः मनुभिः सप्तद्वीपपर्वतान्वितां पृथिवीं शासनं कृतम्। सह प्रजाभिः सहस्रयुगपर्यन्तं महान्तः मनवः तां पालयन्ति, तपसा च। एतेषां विस्तारं शृणु। प्रत्येकमन्वन्तरे सर्वमध्यकालवर्णनं भवति; एवं प्रत्येककल्पे अपि। अतीतानां कल्पानां, तदुत्पत्तीनां वंशानां च, तथा भविष्यतां, यः वेद, स एवं विचारयेत्। आदौ केवलं आपः आसन्, पृथिवी लीनाभूत्; तस्मिन् शान्ते एकरससलीले किञ्चिदपि न दृश्यते।