एतस्मिन् सृष्ट्युपक्रमे, व्योम्ना वातः परिवृतः, व्योम तु भूतेन्द्रियप्रincipleण परिवेष्टितम्। भूतेन्द्रियप्रincipleः महत्प्रincipleण परिवृतः, महत् तु अव्यक्तेन समन्ततः परिवेष्टितम्। अण्डकपालमध्ये शर्वः स्थितः, जलासु भवः, वह्निमध्ये पुण्यः रुद्रः, पुनः वातस्यान्तः उग्रः स्मृतः। पृथिव्याम् मध्ये भीमः, अहङ्कारे महेश्वरः, बुद्धौ भगवान् ईशः व्याप्य स्थितः—सर्वत्र परमेश्वरः एव। एवं सप्तभिः स्वाभाविकैः आवरणैः अण्डं समन्ततः आच्छाद्यते। एतेषां परस्परं आवरणेन अष्टौ तत्त्वानि संस्थितानि। सृष्टिकाले, एते एवमवस्थिताः, परस्परं भक्षयन्ति; परस्परोत्पन्नाः सन्तः, परस्परं धारयन्ति। आश्रयाश्रितभावेन, विकाराः विकृतिषु निवसन्ति; परमः महेश्वरः, अव्यक्तात् परः, अण्डस्य कारणम्, यः अव्यक्तात् उद्भवति। अण्डात् एव स एव भगवान् आदित्यसङ्काशः पुरुषः जातः; तस्मिन्नेव स्वेच्छया सर्वकार्योपकरणानि संस्थापितानि। स एव आद्यः देहधारी, पुरुषः इति कथ्यते; तस्य वामभागात् विष्णुः सर्वदेवोपासितः उत्पन्नः। परमेश्वरस्य इच्छया लक्ष्मीः देवी जाताऽभवत्; दक्षिणभागात् ब्रह्मा जगद्गुरुः सरस्वत्या सह उत्पन्नः। तस्मिन्नण्डमध्ये एते लोकाः, इदं च अखिलं विश्वम्; चन्द्रादित्यौ, नक्षत्राणि, ग्रहाः, वायुः च तत्रैव। सच्चासद्भावः अपि किञ्चित् अण्डमध्ये स्थितम्; यत् मया सृष्टिकाले उक्तम्, द्विज, तत् एव। एषः कालः परमेश्वरस्य दिवा इति विज्ञेयः; तस्य निशा अपि तावत् एव, सर्वथा समाना। अकरस्य सृष्टिः, निशा च, लयः इति कथ्यते; अकरस्य न निशा, न लयः, इति विज्ञेयम्। दृष्टान्तेन इयं व्याख्या लोकार्थं दीयते, इन्द्रियाणां, विषयानां, पञ्चमहाभूतानां विषये। तस्मात्, सर्वे भूतानि, बुद्ध्या देवैः च सह, अकराः भवन्ति, सर्वे परमबुद्धे भगवति प्रतिष्ठिताः। ते सर्वे निशान्ते लयं गच्छन्ति, सृष्ट्युदये स्वभावस्थाः भवन्ति, व्यक्तविकारेषु उपसंहृतेषु। प्रधाना च पुरुषः च, स्वभावतः सह स्थितौ, तमः, सत्त्व, रजः गुणैः युक्तौ, सम्यग्व्यवस्थितौ। तौ परस्परं व्याप्य, अन्योन्यसंयुक्तौ, गुणेषु समत्वे लयं यान्ति; गुणवैषम्ये सृष्टिः प्रवर्तते। यथा तिलेषु तैलं, क्षीरे घृतम्, तथा जगत् तमसि रजसि च सत्त्वं अनुसरति। परमां मायेवर्यां रात्रौ सर्वथा उपास्य, सा योग्यवक्त्रात् उद्भूता प्रकृतेः जायते। परमेश्वरः योगबलात् प्रधाने पुरुषे च चेष्टयित्वा, तयोः प्रविश्य, महेश्वरः अभवत्। महेश्वरात्, जगदधीशात्, त्रयः देवाः अभवन्—नित्याः, पराः, गुह्याः, सर्वभूतात्मकाः। एते त्रयः देवाः त्रिगुणाः, त्रैलोक्याः, त्रय्यग्नयः इति अपि स्मृताः। ते परस्पराश्रिताः, परस्परं भक्ताः, अन्योन्यसंयुक्ताः, परस्परं धारयन्ति। अन्योन्यसंयुक्ताः, क्षणमपि न विच्छिद्य, परस्परं न परित्यजन्ति। परमेश्वरः परमः देवः, विष्णुः महतः परः, ब्रह्मा रजसा युक्तः सृष्ट्यादौ कर्म करोति। सः परमः पुरुषः इति ज्ञेयः, प्रकृतिः अपि परा स्मृता। सा महेश्वरनियता, सर्वथा प्रेरिता, तस्य प्रविश्य, दीर्घकालं तिष्ठति, सा स्वयमेव श्रीनिवासः भवति। प्रधानगुणवैषम्ये सृष्टिकालः प्रवर्तते; ईश्वरनियतेः पूर्वं, सा सत्त्वासत्त्वात्मकत्वेन स्थितः। रुद्रः, कारणकार्यविशारदः, आदौ अविर्भूतः, अप्रतिमतेजाः, ज्ञानवान्, अव्यक्तः सन् अपि प्रकाशयन्। यो देहवान्, सः आद्यः, पुरुषः इति कथ्यते; तस्मात् पुण्यः चतुर्मुखः ब्रह्मा प्रजापतिः जातः। सः कारणकार्यसंपन्नः, एवं प्रादुर्भूतः; महेश्वरः त्रिविधरूपेण एक एव स्थितः। अतुलज्ञानैश्वर्यधर्मवैराग्ययुक्ताः ते, असमानगुणाः। अव्यक्तात्, तेषां मनसा, यद् यत् इच्छ्यते, तत् उत्पद्यते; त्रिगुणाधिपत्येन, तदन्योन्याश्रयत्वात्। चतुर्मुखः ब्रह्मा सृष्टिकर्ता, कालरूपेण संहारकर्ता, सहस्रशीर्षा स्वयम्भूः, त्रिविधस्थितिः। ब्रह्मा लोकान् सृजति, कालरूपेण संहरति, पुरुषरूपेण उदासीनः तिष्ठति—एषः प्रजापतेः त्रिविधभावः। ब्रह्मा पद्मसमुत्पन्नः, रुद्रः कालाग्निसदृशः, पुरुषः पद्मलोचनः, परमात्मरूपः। एकरूपः, द्विरूपः, त्रिरूपः, पुनः नानारूपः, महेश्वरः देहान् सृजति विकारयति च। नानारूपकर्मरूपनामभिः, स्वलीलया, महेश्वरः देहान् सृजति विकारयति च। सः त्रिविधरूपेण लोके स्थितः, त्रिगुणात्मकः इति कथ्यते; चतुर्धा विभक्तः, सः चतुरात्मा इति अपि स्मृतः।