लिङ्गपुराणम्

कंसस्वरूपिणं मोहिनं प्रति, तस्य शरीररक्षणे यत्नं कुर्वतः, किमेतत् पापकर्म कृतं मूढेन यत् तस्य विनाशकारिणः जन्म जातम् इति विख्यातम्। देवक्या भीतया कंसः अष्टमं पुत्रं हत्वा स्मृतः, किन्तु स एव देवक्या अष्टमः पुत्रः तस्य मृत्युं विधातुम् अभवत्। भोजेन तस्य बालस्य प्रतिसंस्थापनाय यः प्रयासः कृतः, सः विफलः अभवत्, हे मुनिशार्दूल, हरिप्रभावेन च तस्याः शक्त्या च कंसः शक्तिहीनः कृतः। कंसः अपि तेन निष्कल्मषकर्मणा कृष्णेन निहतः, तथा देवद्विजघ्नानां बहूनां च नाशः कृतः। कृष्णस्य पुत्राः, प्रद्युम्नमुख्याः, युद्धविशारदाः कीर्तिमन्तः च, गणिताः। तेषां सर्वेषां नामानि कीर्त्यन्ते, सर्वे कृष्णसदृशाः। तेषु चारुदेष्णादयः विशेषतः प्रथिता इति। विशेषशक्तिमन्तः च रुक्मिण्याः पुत्राः, हे रिपुघ्न; कृष्णस्य षोडशसहस्राणि एकशतम् पत्न्यः आसन्। तासु सर्वासु रुक्मिणी तस्य प्रिया ज्येष्ठा च आसीत्; तया सह कृष्णः निष्कल्मषकर्मा द्वादश वर्षाणि वसन् आसीत्। पुत्रान् इच्छन् हरः द्वादश वर्षाणि वायुभोजनं कृत्वा पूजितः, ततो चारुदेष्णः सुचारुः चारुवेषः यशोधरः च जाताः। चारुश्रवा, चारुयशाः, प्रद्युम्नः, साम्बः अपि—एते त्रिशूलधारिणः प्रसादेन कृष्णेन प्राप्ताः। तान् वीर्यवन्तः पुत्रान् रुक्मिण्याः पुत्रांश्च दृष्ट्वा, जाम्बवती, बुद्धिमतः कृष्णस्य भार्या, तं जगाद। सा उवाच—"हे कमललोचन, त्वं मम कृपया पुत्रं दातुमर्हसि, यो विशिष्टः, श्रेष्ठः, देवराजेन अपि पूज्यः स्यात्।" जाम्बवत्याः वचः श्रुत्वा, जगन्नाथः हरिः, निष्कल्मषतपस्वी, तपः समारब्धवान्। ततः नारायणः कृष्णः शङ्खचक्रगदाधरः व्याघ्रपादस्य मुनिवर्यस्य आश्रमं गत्वा, अङ्गिरसं मुनिं दृष्ट्वा, प्रणम्य, तस्य आदेशेन दिव्यं पाशुपतयोगं प्राप्नोत्। ततः केशचर्ममुण्डितः, घृताभ्यक्तः, मुञ्जसूत्रेण कटीबद्धः, पुण्यात्मा कृष्णः शत्रुनाशनः घोरं तपः समारब्धवान्। उन्नतबाहुः, निरालम्बः, अङ्गुल्यग्रेषु स्थितः, फलपानीयवायुभोजनः, अधोक्षजः त्रिरुत्सर्गं तपः कृतवान्। तस्य तपसा तुष्टः रुद्रः, महात्मने कृष्णाय बहून् वरान् अदात्, तत्र जाम्बवत्याः पुत्रत्वेन साम्बमपि दत्तवान्। एवं जाम्बवती, हरिपत्न्यः, साम्बं पुत्ररूपेण प्राप्य, अदितिरिव आदित्यप्राप्त्या, अतुलां प्रीतिं प्राप। ततः, हे विप्रर्षयः, रुद्रस्य शापेन बाणस्य सहस्रबाहून् कृष्णेन छिन्नानि। अनन्तरं हलायुधसहितः सः दैत्यांश्च निहत्य, युद्धभूमौ पापराज्ञश्च सुलभेन नाशयामास। नरकं दैत्यश्रेष्ठं, देवसंभूतं, महात्मना ब्राह्मणेन ऊर्ध्वचक्रेण दत्तवरप्रभावात् हत्वा, सः कृत्यं चकार। सः महाबलः, अद्वितीयवीर्यः, षोडशसहस्राधिकान् कन्यान् उपभोगाय जग्राह। शापप्रयुक्त्या, सः ब्राह्मणवंशं नाशयित्वा, अच्युतः प्रभासे स्थितवान्। शताधिकवर्षाणि कृष्णः, जरापीडानाशनः, द्वारकायां वसन् आसीत्। तत्र सः दुर्वाससः शापं, विश्वामित्रकण्वनारदाणां च शापं पिण्डारके रक्षितवान्। ततः मानुषं रूपं जहाति, जराशरनिमित्तेन, कृष्णः मृगव्याधं प्रीययित्वा स्वर्गं जगाम। अष्टावक्रशापेन, सर्वाः कृष्णपत्नीः, मायया चौरैः हृताः। बलभद्रोऽपि त्यक्त्वा, सर्पत्वं गत्वा प्रययौ; कृष्णस्य पुण्यपत्न्यः, रुक्मिणीमुख्याः, तद्वत्। सर्वाः अग्निसहिताः अग्नौ प्रविशन्त्यः, रेवती च पुण्यकर्मणा बलभद्रेण सह अग्निं प्रविष्टा। ब्राह्मणाश्च अग्निं प्रविश्य, सा पतिसमीपं गता; ततः हरये रामाय चान्येभ्यश्च, वृष्णीभ्यश्च, पार्थः स्वबलात् तेषां पिण्डदानं मूलफलैः कृतवान्। द्रव्याभावात्, पार्थः स्वभ्रातृभिः सह स्वर्गं गतः। एवं संक्षेपेण निष्कल्मषकर्मणः कृष्णस्य चरितं कथितम्। तस्य महात्मनः अविर्भावः लयश्च केवलं स्वेच्छया भवति, एष सोमवंशराजानां चरितं, द्विजश्रेष्ठ। यः एतत् पठति, शृणोति, ब्राह्मणान् श्रोतुं प्रयच्छति, सः नूनं वैष्णवं लोकं प्राप्नोति; अत्र विचारस्य आवश्यकता नास्ति। हे सूत, त्वया आद्यसृष्टिः सूचिता, न तु विस्तारतः कथिता; अतः त्वं तां विस्तारतः कथय, पुण्यात्मन्। महेश्वरः महादेवः प्रकृतिपुरुषातीतत्वे स्थितः, सः देवः, परमात्मा, मुनिप्रवराधिपः च। तस्मात् प्रभोः अव्यक्तं जातम्, यत् परं कारणम्—प्रधानं प्रकृतिः इति तत्त्वदर्शिभिः स्मृतम्। गन्धवर्णरसशून्यं, शब्दस्पर्शरहितम्, अजरं, नित्यं, अक्षयं, स्वभावस्थितम्—एवं तद् प्रकृत्यात्मकम्। सा जगद्योनि, महद् धातुः, परं नित्यं ब्रह्म, सर्वभूतात्मरूपिणी, प्रभोः आज्ञया प्रवर्तते।