लिङ्गपुराणम्

सप्त कन्याः उग्रसेनस्य पुत्र्यः वसुदेवाय विवाहाय दत्ताः। तासु वृषदेवी, उपदेवा, देवरक्षिताऽपि च सन्ति। श्रीदेवा, शान्तिदेवा, सहदेवा, देवकी च तासु गण्यन्ते; तासु देवकी सर्वाधिक्या, उत्तमस्वभावा चासीत्। उग्रसेनस्य नव पुत्राः आसन्, काम्सः तेषां ज्येष्ठः; तेषां पुत्रपौत्राः शतशः सहस्रशः च अभवन्। देवकी देवकस्य कन्या, वसुदेवस्य धर्मपत्नी अभवत्; सा देवैः अपि पूजिता, पतिसंनिष्ठा चासीत्। रोहिणी, महाभागा, अनकदुन्दुभेः अपि पत्नी अभवत्; पौरवी, बाह्लिकस्य कन्या, देवैः अपि पूजिता। रोहिणी बलिनं रामं, हलायुधं, शिरःकर्षणं च जनयामास; सा काम्सभीत्या स्वं तेजः गुह्यरूपेण अच्छादयत्। यदा रामः जातः, षट् पुत्राः हताः, तदा वसुदेवः बुद्धिमान् देवक्याम् हरिं जनयामास। स भगवान् परमात्मा, देवदेवः, जनार्दनः; तथा शुभः हलायुधः अनन्तः, रजतप्रभः। भृगुशापस्य निमित्तेन, मानुषरूपं गृहीत्वा, जनार्दनः वासुदेवः देवक्याम् अभवत्। योगनिद्रा, उमायाः शरीरात् उत्पन्ना, कौशिकी नाम्ना, देवदेवस्य इच्छया, यशोदायाः कन्या अभवत्। सा एव प्रकृतिः, सर्वैः देवैः प्रत्यक्षपूजिता; तथा भगवतः कृष्णः, परमपुरुषः, धर्ममोक्षफलप्रदः। सा कन्या, विस्तीर्णनेत्रा, चतुर्भुजा, श्रीवत्सचिह्नितवक्षः, सुतरक्षणाय तेन गृहीता। जनार्दनः, शङ्खचक्रगदापद्मधारी, वसुदेवेन यशोदायै दत्तः। वसुदेवः नन्दगोपाय तं दत्त्वा, "रक्ष्यताम्," इति उक्त्वा, विश्वरक्षकं विष्णुं, स्वेच्छया रूपं गृहीत्वा, समर्पितवान्। शिवस्य अनन्ततेजसः प्रसादेन, वरदः परमेश्वरः रामाय दत्तः। भूमिभारनिवारणाय, जगत्गुरुः अवतरितः; तस्मात् यदवेषु सर्वमङ्गलं भविष्यति। एषा देवक्याः गर्भः, दुःखनिवारणाय; तदनन्तरं उग्रसेनस्य पुत्रः, काम्सः, अनकदुन्दुभेः पत्न्याः पुत्रः। ततः सः कन्याजन्म उद्घोषयामास: "एषा देवक्याः अष्टमः गर्भः, हे काम्स, शुभव्रत!" निःसन्देहं सा मृत्यु:—एवं प्राचीनं कथ्यते; ततः काम्सः आकाशे उत्पत्य, तां हन्तुं आरभत। अष्टभुजा देवी मेघनिनादेन वाक्यं व्याहरत्: "स्वं शरीरं रक्ष; तव मृत्यु: आगतः।" "यदा त्वम् आत्मानं रक्षसि, हे काम्सरूपवञ्चक, किं पापं कृतवान्, मूढ, येन तव विनाशकः जातः?" काम्सः देवक्याः भीत्या अष्टमं शिशुं हन्ति स्म—एवं स्मर्यते; किन्तु देवक्याः अष्टमः पुत्रः तस्य मृत्यु: भविष्यति। भोजेन तस्य शिशोः प्रतिस्थापनाय यत्नः व्यर्थः अभवत्, हे मुनिशार्दूल, हरिसामर्थ्येन तथा तया, सः निश्चेष्टः कृतः। काम्सः अपि तेन कृष्णेन, यस्य कर्म निष्कलुषम्, हतः; तथा अन्येऽपि, देवब्राह्मणघ्नाः, हताः। कृष्णस्य पुत्राः, प्रद्युम्नप्रमुखाः, तथा अन्ये, सर्वे युद्धविशारदाः, प्रसिद्धाः गण्यन्ते। कृष्णस्य पुत्राः, सर्वे कृष्णसदृशाः; तेषु सर्वेषु हरिपुत्रेषु, चारुदेष्णादयः विशेषतः विख्याताः। विशेषबलिनः रुक्मिण्याः पुत्राः, हे रिपुसूदन; कृष्णस्य षोडशसप्ततिः सहस्राणि एकशतं पत्न्यः। तासु सर्वासु, रुक्मिणी कृष्णस्य प्रिया ज्येष्ठा चासीत्; तया सह निष्कलुषकर्मा कृष्णः द्वादशवर्षाणि अवतिष्ठत्। पुत्रकामनया, हरः वायुभोजनं कृत्वा द्वादशवर्षाणि पूजितः; चारुदेष्णः, सुचारुः, चारुवेषः, यशोधरः जाताः। चारुश्रवा, चारुयशः, प्रद्युम्नः, साम्बः च—एते त्रिशूलधारिणः प्रभोः कृपया कृष्णेन लब्धाः। तान् वीर्यवान् पुत्रान् तथा रुक्मिण्याः पुत्रान् दृष्ट्वा, जाम्बवती, कृष्णस्य धर्मपत्नी, तं अब्रवीत्। "हे पद्मनयन, मे पुत्रं देहि, यो विशेषः, उत्तमधर्मः, देवेशेन पूज्यः।" जाम्बवत्या उक्तं श्रुत्वा, जगन्नाथः हरिः, तपःसंपन्नः, तदा तपस्याम् आरभत। ततः नारायणः, शङ्खचक्रगदाधरः कृष्णः, व्याघ्रपादमुनेः उत्तमाश्रमं गच्छति स्म। अङ्गिरसम् ऋषिं दृष्ट्वा, जनार्दनः नमस्कृत्य, तस्य आदेशेन दिव्यं पाशुपतं योगं अलभत्। कृष्णः, केशदाढीमुक्तः, घृतानुलिप्तः, मुञ्जसूत्रबद्धः, शत्रुसूदनः, घोरं तपः अकरोत्। हस्तौ उत्तोल्य, अनाश्रित्य, पादाग्रेषु स्थित्वा, फलजलवायुभोजनं कृत्वा, अधोक्षजः त्रिरुत्सर्गं तपस्याम् अकरोत्। तस्य तपस्यया तुष्टः रुद्रः, महात्मने कृष्णाय, बहून् वरान् दत्तवान्, साम्बं जाम्बवत्याः पुत्रं च। एवं जाम्बवती, हरिपत्नी, साम्बं पुत्रं लब्ध्वा, अदितेः आदित्यलाभवत् अतुलं हर्षं अनुभवति स्म। ततः, हे ऋषिश्रेष्ठाः, रुद्रस्य शापेन, बाणस्य सहस्रबाहवः तेन छिन्नाः।