लिङ्गपुराणम्

शृणु, भगवन्! शरैः तीक्ष्णैः धनुषा वीर्यं प्राप्य, स धर्मात्मा अश्वमेधयज्ञे पृथिवीं ब्राह्मणेभ्यः समर्पयामास। तस्मात् ऋक्मकवचात् परावृत् नाम शत्रुसैन्यविनाशकः पुत्रः अभवत्। परावृतः महाबलवान् पञ्च पुत्रान् अजनि—ऋक्मेषु, पृथुरुक्म, ज्यामघ, परिघ, हरि च। तेषां मध्ये पितुः आज्ञया परिघः हरिश्च विदेहेषु न्यस्तौ। ऋक्मेषुः राजा अभवत्, पृथुरुक्मः तस्य साहाय्येन राज्यं कृतवान्। किन्तु तयोः द्वारा ज्यामघराजः निर्वासितः आश्रमे वासं कृतवान्। सः ज्यामघः शान्तचित्तः वनवासोऽपि ब्राह्मणैः उपदिष्टः, धनुः गृहीत्वा पताकां वहन् रथेनान्यं देशं प्रति प्रस्थितवान्। सः केवलं भार्यया सह ऋक्षवत्पर्वतं नर्मदातटं गत्वा तत्रैव अन्यैः परित्यक्तः वसति स्म। ज्यामघस्य भार्या शैब्या नाम साध्वी पतिव्रता चासीत्। तस्याः घोरतपसा पुत्रः अभवत्। सा पुण्यशिला शैब्या सुतं विदर्भं जनयामास। तस्य राज्ञः कन्यायाः कृथः च कैशिकः च विद्वांसौ जातौ। विदर्भः विदर्भराजः द्वौ पुत्रौ वीर्यशालिनौ युद्धविशारदौ अलभत्—रोमपदं तृतीयं च बभ्रुं स्मृतं। सुतः सुदृतिर्नाम बुद्धिमान् परमधार्मिकश्चासीत्। तस्मात् कौशिकः जातः, तस्मात् चेदिवंशः प्रसिद्धः। कृथः विदर्भस्य पुत्रः, तस्य पुत्रः कुन्तिः, कुन्तेः वृतः, वृतात् रणधृष्टः महायोधी। रणधृष्टस्य सुतः निधृतिः शत्रुसैन्यविनाशकः, तस्य पुत्रः दशार्हः महाशत्रुनाशकः। दशार्हस्य पुत्रः व्याप्तः, तस्य पुत्रः जिमूतः, जिमूतस्य विकृतिः, विकृतेः भीमरथः। भीमरथस्य सुतः नवरथः दानशीलः धर्मनिष्ठः सत्यपरायणश्चासीत्। तस्य सुतः दृढरथः, दृढरथस्य शाकुनिः, शाकुन्याः करम्भः, करम्भात् देवरतः। देवरतस्य देवरती नाम राजा देवक्षत्रः इव दिव्यः अभवत्। देवक्षत्रस्य सुतः माधुः महाश्रीमान् मधुवंशस्य प्रवर्तकः। तस्मात् मधोः कुरुवंशः अभवत्। कुरुवंशात् अनु, ततोऽनु पुरुत्वान् उत्तमपुरुषः। पुरुत्वानात् च विदर्भकन्यायां भद्रावत्यां अंशुः जातः। अंशुः इक्ष्वाकुवंश्या भार्यां कृत्वा सत्त्वं पुत्रं अलभत्। सत्त्वात् सात्वतः जातः सर्वगुणसम्पन्नः कुलवृद्धिकरश्च। एवं ज्यामघस्य वंशः विस्तारतः मया वर्णितः। यः कश्चित् एतद्वंशचरितं पठति वा शृणोति वा, स दीर्घायुष्यः स्वर्गं राज्यं सुखं च प्राप्नोति। सात्वतस्य सत्यपरायणस्य चत्वारः पुत्राः अभवन्—भजनः दीप्तिमान्, दिव्यः, देवावृद्धः, नृपश्च। तेषां मध्ये अन्धकः महाभाग्यवान्, वृष्णिश्च यदूनां हर्षवर्धनः। एतेषां स्वभावान् विस्तारतः शृणु। सृञ्जयात् भजनात् च आयुतायुः, शतायुः, बलवान् बलवन्, हर्षकृत् च अभवन्। देवावृद्धः तेषां मध्ये राजा, उत्तमं तपः कृत्वा चिन्तयामास—"मम सर्वगुणसम्पन्नः पुत्रः भवेत्" इति। तस्य पुत्रः बभ्रुः नाम सुकीर्तिमान् धर्मात्मा बभूव, यं प्राचीनवंशविदः गायन्ति। इदानीं दूरतः श्रुत्वा समीपतः दृष्ट्वा देवावृद्धस्य महात्मनः गुणान् कथयामः। बभ्रुः पुरुषश्रेष्ठः, देवावृद्धः देवसमः। तत्र पञ्च, ततो षष्टिः, ततो षड्सहस्राण्यष्टौ पुरुषाः अभवन्। तेषां मध्ये बभ्रुदेवावृद्धाभ्यां अपि ये अमृतत्वं प्राप्ताः, ते यज्ञशीलाः दानशीलाः, शूराः, ब्रह्मनिष्ठाः, दृढव्रताश्चासन्। तेषां वंशे सात्वतानां महाबलः रथी, भोजाः देवसमाः अभवन्। वृष्णेः भार्ये गान्धारी माध्री च अभवताम्। गान्धार्या सुमित्रः मित्रानन्दनः पुत्रः जातः। माध्र्या अपि देवमीडुषः पुत्रः अभवत्, तस्मात् अनमित्रः शिनिश्च, उभौ पुरुषश्रेष्ठौ। अनमित्रस्य पुत्रः निघ्नः, तस्य द्वौ पुत्रौ—प्रसेनः महाभाग्यवान्, सत्राजित् च। सत्राजितः सूर्यस्य प्रियः सखाश्चासीत्, तस्मै विवस्वता स्यमन्तकं मणिं दत्तवान्। स मणिः सर्वरत्नेषु श्रेष्ठः अभवत्। एकदा सः प्रसेनसहितः मृगयां गतवान्। तत्र सः एकाकी भीमसिंहेन हतः। ततो वृष्णिवंशे शिन्याः कनिष्ठपुत्रात् सत्यवाक् नाम सत्यपरायणः जातः, तस्य पुत्रः सत्यकः। शिनिपौत्रः सात्यकि, महाबलवान् युयुधानः। युयुधानस्य सुतः असङ्गः, तस्य पुत्रः कुणिः, कुणेः पुत्रः युगन्धरः। एते शैनेयाः विख्याताः। माध्र्याः सुतात् वृष्णेः वंशे युधाजित् जातः, सः श्वफल्कः नाम त्रैलोक्यहितकारकः अभवत्। यत्र सः धर्मात्मा श्वफल्कराजा वसति, तत्र रोगभयं नास्ति, न च अनावृष्टेः भीः। एवं श्रीमद्भागवते लिङ्गपुराणे ज्यामघस्य वंशचरितं पुण्यं, सात्वतानां महात्मानां पुण्यकथां च एकस्मिन् प्रवाहेण मया निवेदितम्।