लिङ्गपुराणम्

ययातिः, नाहुषस्य पुत्रः, पृथिव्याः सप्तद्वीपसागरसमेतां भूमिं विजित्य, पुत्रेषु राज्यं त्रिधा विभज्य न्ययच्छत्। तस्य कनिष्ठः पुत्रः पूरुः, आज्ञापालनशीलः, सर्वसंपद्भाग्यस्य योग्यः अभवत्। यद्यपि सः कनिष्ठः, तथापि योग्यत्वात्, श्रेयः राज्यं प्राप्तवान्। नाहुषः, जनानां प्रसन्नः, शुक्रदत्तेन वरस्य प्रभावात्, राज्यं पूरवे दातव्यमिति निश्चितवान्। ततः सः स्वं पुत्रं पूरुं अभिषिच्य, तुर्वसुं दक्षिणपूर्वदिशि नियुक्तवान्। ज्येष्ठं पुत्रं यदुं दक्षिणदिशि, तथा पश्चिमोत्तरदिशयोः दृव्युमनुयोः नियुक्तवान्। राज्यविभागानन्तरं, ययातिः, पुत्रेषु राजतेजः संप्रेष्य, हृष्टचित्तः, बान्धवेषु भारं समर्प्य, तुष्टिम् उपगच्छत्। तत्र, ययातिः महात्मा, पुरातनानि श्लोकानि गातानि स्मारयन्, यः सर्वतः कामान् निगृह्णाति, कूर्मः इव अङ्गानि संहरन्। तेन केवलं, न बहुकर्मणा, भाग्यवान् पुरुषः प्राप्तिम् आप्नोति; कामः कामोपभोगेन न शम्यति। अग्निः हविषा वृद्धिम् उपैति, तथैव कामः; यद्यपि धान्यं, सुवर्णं, पशवः, स्त्रियः, पृथिव्यां यत् किमपि अस्ति। 'एतत् सर्वं एकस्य न पर्याप्तम्' इति चिन्तयन्, सर्वभूतेषु दुष्टभावं न कुर्वन्, शान्तिं अन्वेष्टव्यम्। यदा कर्मणा, मनसा, वाचा च ब्रह्मणं प्राप्नोति, अन्येषां भीः न अस्ति, न च अन्ये तस्य भीम् अनुभवन्ति। यदा न निन्दति, न द्वेष्टि, तदा ब्रह्मणं प्राप्नोति; मूढैः दुरत्यागः कामः शरीरस्य वृद्ध्या क्षीणः भवति। आयुःक्षयकारः रोगः—कामः—त्यक्तः सुखं ददाति; यथा केशदन्ताः वृद्ध्या क्षीयन्ते, तथा कामः अपि। नेत्रश्रोत्रे वृद्धिम् उपयान्ति, कामः तु न विक्रियते; सर्वेन्द्रियाणि स्वाभाविकं क्षीयन्ते, अन्यथा न अस्ति। जीवनस्य, वित्तस्य च आशा शरीरवृद्ध्यपि न क्षीयते; यत् किमपि कामसुखं लोके, यत् च दिवि महत् सुखम्—तस्य कामनिरोधसुखस्य षोडशांशोऽपि न तुल्यः। एतदुक्त्वा, सः राजर्षिः, पत्नीं सह वनं प्रविष्टवान्। भृगुशिखरे, सः धर्मात्मा तपः कृत्वा, उपवासव्रतं सम्पूर्ण्य, पत्न्या सह स्वर्गं प्राप्तवान्। तस्य पंच वंशाः, दिव्यर्षिभिः पूजिताः, सूर्यस्य किरणाः इव, सर्वे भूमौ प्रसारिताः। यः ययातेर् पुण्यकर्माणि पठति वा शृणोति, सः धनवान्, पुत्रैः समृद्धः, दीर्घायुः, कीर्तिमान्, बुद्धिमान् च भवति। सर्वपापविमुक्तः, शिवलोकसम्मानं प्राप्नोति। अधुना अहं यदोर् ज्येष्ठस्य दीप्तिमतः वंशं संक्षेपेण क्रमशः कथयिष्यामि। यदुः पञ्च पुत्रान् अलभत्, देवपुत्रोपमाः: साहस्रजित् ज्येष्ठः, ततः क्रोष्टु, नील, अजक, लघु। साहस्रजितः शतजितं नाम राजा अभवत्; शतजितस्य त्रयः सुप्रसिद्धाः पुत्राः। हैहयः, हयः, वेणुहयः राजा—एते तस्य पुत्राः; हैहयस्य धर्मः नाम वंशधरः प्रसिद्धः अभवत्। तस्य पुत्रः धर्मनेत्रः, धर्मनेत्रस्य कीर्तिः, कीर्तेः संजयः। संजयस्य पुत्रः धर्मात्मा महिष्मान्, महिष्मानः भद्रश्रेण्यः वीरः। भद्रश्रेण्यस्य दुरदामः राजा, दुरदामस्य बुद्धिमान् धनकः। धनकस्य चत्वारः पुत्राः: कृतवीर्यः, कृताग्निः, कृतवर्मा, कृतौजा। कृतौजाद् कृतवीर्यार्जुनः, सप्तद्वीपाधिपः, सहस्रबाहुः, उत्पन्नः। तस्य मृत्युः रामः अभवत्, नारायणस्वरूपः; तस्य शतं पुत्राः, पञ्च महायोधाः। शूरः, शूरसेनः, धृष्टः, कृष्णः, जयध्वजः—एते पञ्च हैहयेषु प्रमुखाः। जयध्वजः अवन्तिनां राजा, तस्य पुत्रः तालजङ्घः महाबलः। तस्य शतं पुत्राः तालजङ्घाः, तेषु ज्येष्ठः वीर्यवान् विटिहोत्रः राजा। विटिहोत्रस्य पुत्राः धर्मात्मानः, वृषादिः; वृषः वंशप्रवर्तकः, तस्य पुत्रः मधुः। मधोः शतं पुत्राः, तेषु वृष्णिः कुलधर्मः अभवत्। वृष्णिवंशजा वृष्णयः, मधुवंशजा माधवाः; हैहया अपि यदुवंशजा यदवाः इति कथ्यन्ते। एतेषु महात्मसु हैहयेषु पञ्च कुलानि सन्ति। विटिहोत्राः, हर्यताः, भोजाः, अवन्त्यः, शूरसेनाः, तालजङ्घाः च। शूरः, शूरवीरः, शूरसेनस्य पुत्राः, शूरसेनाः इति प्रसिद्धाः; एषां भूमयः महान्। विटिहोत्रस्य नर्तः सुप्रसिद्धः पुत्रः, कृष्णस्य पुत्रः दुर्जयः अमित्रकर्षणः अभवत्।