लिङ्गपुराणम्

स राजा जनमेजयः, गार्गस्य शापात्, तस्य रथं नष्टं दृष्टवान्, यतः स गार्गस्य बालकं हत्वा तं महर्षिं दुःखितं कृतवान्। अक्रूरस्य चापि तेन पीडनं कृतम्, ब्रह्महत्या-पापं चास्य प्राप्तम्। तस्मात् राजर्षिः, लोहगन्धं वहन्, इह तत्र चञ्चलः विचरन् दुःखेन पीडितः, न क्वचित् शान्तिं लब्धवान्। तं जनपदवासिभिः परित्यक्तं दुःखार्तं च सर्वत्र शान्तिं न प्राप्नुवन्तं दृष्ट्वा, सः शौनकं मुनिं शरण्यं समुपेत्य शरणं ययौ। स मुनिः इन्द्रेति-नाम्ना प्रसिद्धः, धर्मात्मा चासीत्। तेनैव जनमेजयः पावनार्थं श्रेष्ठैः ब्राह्मणैः सहितः अश्वमेधं कारितः। तेन अश्वमेधेन स राजा पापात् लोहगन्धाच्च विमुक्तः, दिव्ये शोभनरथे स्नानकाले समारूढः अभवत्। तस्मिन्नेव वंशे, वासुः चेदिराजः, तस्य वंशात् निष्कासितः, किन्तु इन्द्रेण तुष्टेन पुनः दत्तः स वंशः बृहद्रथाय प्राप्तः। ततो भीमः जरासन्धं हत्वा, स उत्तमं रथं वासुदेवाय स्नेहान्महाभागाय दत्तवान्, कुरुनन्दन। ततः नाहुषस्य वंशजः महाबलः ययातिः, स्वं पुत्रं पुरुम् अभिषेचयामास। एवं स ब्राह्मणश्रेष्ठः पुरुणा प्रत्युपकृतः। यदा ब्राह्मणाः स्वगणेन सह कनिष्ठं पुत्रं पुरुम् एव राजे अभिषेचयितुम् इच्छन्तः आसन्, तदा ते स्वगणेनैवमूचुः—"कथं शुक्रस्य पौत्रः देवयानीयः पुत्रः ज्येष्ठं यदुं परित्यज्य कनिष्ठः राज्यं लभेत? वयमत्र त्वां शास्मः, धर्मं पालय।" तदा ययातिः ब्राह्मणान् सर्वान् स्वगणेन सह संबोध्य उक्तवान्—"मम राज्ये ज्येष्ठाय राज्यं न दातव्यम्। मम ज्येष्ठः यदुः मम वचनं न कृतवान्; तस्य मनः विपरीतम्, स च साधुभिः पुत्रत्वेन न गण्यते। स एव पुत्रः, यः मातरं पितरं च सुतवत् आचरति। यदुः मम अवमानं कृतवान्; तुर्वसुः, द्रुह्युः, अनुश्च मम वचनं न कृतवन्तः। किन्तु पुरुः मम वचनं पूरयित्वा विशेषतः मां सत्कृतवान्; स कनिष्ठः अपि मम उत्तराधिकारी, यतः मम वार्धक्यं तेन धार्यते।" "शुक्रेण मया उपदिष्टं, देवयानीयैः कृते वार्धक्यं याचितम्; पुनः तेन वार्धक्यं अन्यस्मै दत्तम्। शुक्रः स्वयम् काव्य उशनसे वरं दत्तवान्—'यः पुत्रः तव वशगः स एव राज्यं धारयिष्यति।' तस्मात् सर्वे यूयं अनुमोदध्वं—यः पुत्रः गुणवान्, सदा मातरं पितरं च भक्त्या सेवते, स एव राज्ये अभिषिक्तः भवतु। यः कनिष्ठः अपि सन्मार्गगामी, स एव सर्वं सौभाग्यं राज्यं च लभते; पुरुः राज्यस्य पात्रम्, यतः स आज्ञाकारकः। शुक्रेण दत्तेन वरेण अन्यथा न शक्यते।" इत्येवं नाहुषः प्रजासु तुष्टः उक्तवान्। ततः सः स्वं पुत्रं पुरुम् अभिषेचयामास, तुर्वसुम् दक्षिण-पूर्वदिशि नियुक्तवान्। ज्येष्ठं यदुं दक्षिणदिशि नियुक्तवान्, द्रुह्युम् पश्चिमे, अनुं च उत्तरदिशि नियुक्तवान्। सप्तद्वीपसागरयुक्तां पृथिवीं विजित्य, ययातिः त्रिभागशः राज्यं पुत्रेषु वितीर्य, तेजः पुत्रेषु न्यास्य, बान्धवानां भारं न्यस्य हृदि तुष्टः अभवत्। एवं राज्ञा ययातिना किल पूर्वं गीताः श्लोकाः स्म—यैः सर्वतः कामान् कूर्म इवाङ्गानि संहृत्य स्मरन्ति। तैः एव, न कर्मभिः, भाग्यशाली पुरुषः प्राप्नोति; कामः कामोपभोगेन न कदापि तृप्यति। यथा वह्निः हविषा वर्धते, एवं सदा वर्धते; यावद् धान्यं सुवर्णं गवां स्त्रीणां च पृथिव्यां, सर्वं चेदं एकस्य न पर्याप्तम्। तस्मात्, सर्वेषां प्राणिनां प्रति अनिष्टभावं परित्यज्य, शमं प्रार्थयेत्। यदा कर्तृमनसा वाचा च ब्रह्म प्राप्यते, न चान्येभ्यः भीतिर्न तस्मात् भीतिरेव; न निन्दति, न द्वेष्टि, तदा ब्रह्म प्राप्यते। या दुर्बुद्धिभिः दुर्निवार्या तृष्णा, सा शरीरेण सह क्षीणाम्। या जीवन्तमन्तकः रोगः, तृष्णा, तां परित्यज्य सुखं प्राप्यते; यथा केशा दन्ताश्च वार्धक्येन क्षीयन्ते, तथा तृष्णा क्षीयते। नेत्रे श्रोत्रे च जरसा क्षीयते, तृष्णैव केवलं न क्षीयते; सर्वेन्द्रियाणि स्वभावतः जीर्यन्ते, अन्यथा न। आयुः श्रेयसी च तृष्णा न जीर्यति; यावद् इह कामसुखं, स्वर्गे च महत् सुखं, तत्सर्वं तृष्णाक्षयस्य षोडशभागं नाप्नोति। एवमुक्त्वा स राजर्षिः स्वभार्यया सह वनं प्रविवेश। तत्र भृगुतुङ्गे सः पुण्यात्मा तपश्चर्यां कृत्वा, उपवासव्रतं सम्पूर्ण्य, भार्यया सह स्वर्गं प्राप्तवान्। तस्य पञ्च वंशाः पुण्यशीलाः दिव्यर्षिभिः पूजिताः, सूर्यरश्मिवत् सर्वां पृथिवीं व्याप्य स्थिताः। यः कश्चित् ययातेश् शुभानि कर्माणि पठति वा शृणोति वा, स धनवान्, सन्तानसम्पन्नः, दीर्घायुष्मान्, कीर्तिमान्, प्राज्ञश्च भवति। स सर्वपापेभ्यः विमुक्तः शिवलोक्यां पूज्यते।