लिङ्गपुराणम्

शृणु, भगवन्, ययातेर् वंशचरितं पुण्यम्। प्रसिद्धस्य नहुषस्य पुत्राः षट्, यती, ययातिः, देवज्ञातिः, तुरी, अनुश्च, विजातिश्च, तेषु यती ज्येष्ठः, ततो ययातिः कृतवीर्यः। यती मोक्षकामः ब्रह्मणि लीनः, पञ्चसु शिष्टेषु ययातिः महाबलपराक्रमी बभूव। सः ययातिः उशनसः कन्यां देवयानीं भार्यां चकार, तथा वृशपर्वणः कन्यां, असुरकन्यां शर्मिष्ठां अपि पत्नीत्वेन जग्राह। देवयानीयां यदुः तुर्वसुः च, धर्मशीलौ, विज्ञाने निपुणौ, पुत्रौ अभवन्। शर्मिष्ठायां तु वृशपर्वणः कन्यायाम्, द्रुह्युः, अनुश्च, पुरुश्च जाताः। शुक्रः, तेजस्वी महर्षिः, तुष्टः सन्, ययातये दिव्यं सुवर्णमयं निर्मलम् अक्षय्यम् रथं दत्तवान्। स रथः मनोजवैरश्वयुक्तः, तेन ययातिः कन्यां समारोप्य, भूमिम् षण्मासेषु विजित्य विजयी बभूव। सः देवैः, दानवैः, मनुष्यैः च युद्धे अजेयः, भवभक्तः, शुद्धात्मा, धर्मनिष्ठः, ऋजुस्वभावश्च। स यज्ञैः देवांश्च तर्पयामास, क्रोधं निगृह्य, सर्वभूतेषु दयालुः आसीत्। कौरवेषु सर्वेषु भावद्रथः श्रेष्ठः अभवत्। परिक्षित्पुत्रस्य कौरवस्य जनमेजयस्य पर्यन्तम्, पुरुवंशस्य नृपाः अभवन्। तस्य रथः, गार्गमुनेश्शापेन, विनष्टः; जनमेजयेन गार्गस्य कुमारः हतः। अक्रूरम् अपि बाध्य, ब्रह्महत्यापातकं प्राप, तेन राजर्षिणा लोहगन्धयुक्तः इव देशान्तरं विचरन्, जनपदैः नागरिकैश्च परित्यक्तः, कदापि शान्तिं न प्राप। दुःखार्तः सः सर्वत्र क्लेशं अनुभवन्, शान्तिं न लब्धवान्। ततः सः दुःखितः, शरणार्थी, शौनकं मुनिं उपससार; स इन्द्रेति नाम्ना कीर्तिमान् आसीत्। तेन इन्द्रेतिना जनमेजयः शुद्ध्यर्थम् अश्वमेधयज्ञं कृतवान्, श्रेष्ठैः ब्राह्मणैः सह। तत्र स्नानकाले, पापात् विमुक्तः, लोहगन्धं च त्यक्त्वा, दिव्यं रथं समारुह्य दिवं गतः। तस्मात् वंशात् चेदीराजः वासुः निष्कासितः, किन्तु प्रसन्नेन इन्द्रेण पुनः बृहद्रथः तं वंशं प्राप। पश्चात् भीमः जरासंधं हत्वा, स्नेहिताय वासुदेवाय तं उत्तमं रथं अददात्। ततः नहुषस्य वंशजः महाबलश्च ययातिः, पुत्रं पुरुं राज्याभिषेकेन अधिषिञ्चत्; एवं सः ब्राह्मणश्रेष्ठः, पुरुणा प्रत्युपकृतम्। राज्याभिषेककाले, ब्राह्मणाः स्वमुख्येन सह, ययातिं इदं शशंसुः—"कथं शुक्रस्य पौत्रः, देवयानीयः, ज्येष्ठं यदुम् अतिचक्राम, किमर्थं कनीयान् राज्यं लभेत?" तदा ययातिः ब्राह्मणान् उवाच—"मम वंशे राज्यं न कदापि ज्येष्ठाय दातव्यम्। यदुः, मम ज्येष्ठः, मम आदेशं न अन्वगच्छत्; तेन सः धर्मज्ञैः पुत्रत्वेन न गण्यते। यो मातापित्रोः वचनं चरति, स एव सतां गृहीतः; स एव पुत्रः, यो मातरं पितरं च पुत्रवत् सेवते। यदुः, तुर्वसुः, द्रुह्युः, अनुश्च, सर्वे मम अवमानं कृतवन्तः। किन्तु पुरुः मम वचनं पालयामास, विशेषतः मां पूजितवान्; सः कनीयानपि, मम वार्धक्यं पालयन्, उत्तराधिकारी अभवत्। शुक्रेण उपदिष्टः, देवयानीयाः कृते, मम वार्धक्यं अन्यस्मै दत्तम्। शुक्रः एव काव्य उशनसे वरं दत्तवान्—'यः तव पुत्रः त्वां अनुयाति, स एव राज्यं प्राप्नुयात्'। अतः यूयं अपि अनुमोदध्वं—यो गुणैः युक्तः, सदा मातापित्रोः भक्तः, स एव राज्याभिषिक्तः स्यात्। कनीयानपि, यदि योग्यः, सर्वं श्रेयः ऐश्वर्यं च अर्हति; पुरुः राज्यस्य पात्रम्, सः आज्ञापालनशीलः। शुक्रेण दत्तेन वरेण अन्यथा न भवेत्—एवं नहुषः प्रजाभिः प्रसन्नः उक्तवान्।" एवं सः स्वं पुत्रं पुरुं राज्ये अभिषिञ्च्य, तुर्वसुम् आग्नेयदिग्भागे न्ययोजयत्। ज्येष्ठं यदुं दक्षिणदिग्भागे, पश्चिमोत्तरे द्रुह्युम् अनुं च नियुक्तवान्। सप्तद्वीपसमुद्रयुतां पृथिवीं विजित्य, नहुषात्मजः ययातिः, राज्यं त्रिधा पुत्रेषु विभज्य, तेजोऽपि तेषु न्यास्य, हर्षपूर्णहृदयः, बान्धवान् भारं निनाय। अत्र यानि श्लोकानि ययातिना पूर्वं गीतानि, तानि श्रुत्वा, सर्वतः इच्छाः कूर्म इव स्वपादान् संहृत्य स्मर्तुं शक्यन्ते। तैः एव, न च कर्मकोटिभिः, भाग्यवान् पुरुषः प्राप्नोति; कामः, कामोपभोगेन कदापि न तृप्यति। वह्निः हविषा यथा वर्धते, तथा एव सः; यावद् धान्यं, हिरण्यम्, गवः, स्त्रियः च पृथिव्यां, तदपि एकस्मै न पर्याप्तम् इति मन्यते। तस्मात् सर्वेषु भूतेषु अनिष्टभावं त्यक्त्वा, शान्तिं एव अन्वेष्टव्यम्।