लिङ्गपुराणम्

त्रैय्यारुणवंशे त्रिधन्वा नाम विद्वान् नृपः सर्वैः देवैः पूज्यमानः दृढां गणेशभक्तिं सम्प्राप्य स्थितः। तस्य सत्यव्रतः नाम बली पुत्रः जातः, यः विदर्भराजानं महाबलिनं हत्वा तस्य भार्यां जग्राह। विवाहकर्मणि यथाविधि मन्त्रैः अपि असम्पूर्णे, त्रैय्यारुणराजः तं पुत्रं अधर्मकृत्ये त्यक्तवान्। त्यक्तः सः पितरं प्रष्टवान्—'क्व गच्छेयम्?' इति। तदा सः पितरं प्रत्युवाच—'चाण्डालानां मध्ये वस' इति। पितुः वचनेन सत्यव्रतः नगरात् निर्गत्य चाण्डालवासस्य समीपे बुद्धिमान् वसन् अभवत्। पित्रा परित्यक्तः सः वीर्यवान् सत्यव्रतः तत्र एव वासं कृत्वा, तस्य पिता वनं गतः। सः त्रिशङ्कुः इति ख्यातिं सर्वेषु लोकेषु प्राप्तवान्। एकदा वसिष्ठस्य रोषात् धर्मात्मा सत्यव्रतः, महर्षिः विश्वामित्रश्च, त्रिशङ्कवे वरं दत्त्वा, कौशिकऋषिः देवैः वसिष्ठेन च साक्षात् सन्निधौ तं पितृराज्ये राजाभिषेकं कृत्वा यज्ञं चास्य अकरोत्। तदा सः महात्मा त्रिशङ्कुं देहसहितं स्वर्गं निनयत्। सत्यव्रतस्य भार्या कैकेयवंशजा सत्यव्रता नाम्ना आसीत्। सा निष्पापं पुत्रं हरिश्चन्द्रं अजनयत्; हरिश्चन्द्रस्य पुत्रः वीर्यवान् रोहितः। रोहितस्य हरितः, हरितस्य पुत्रः धुन्धुः अभवत्; धुन्धोः विजयोऽपि सुतेजाश्च द्वौ पुत्रौ जातौ। विजयो युद्धेषु सर्वत्र विजयी स्मृतः; तस्य पुत्रः धर्मिष्ठो रुचकः नृपः। रुचकस्य पुत्रः वृकः, तस्मात् बहुः जातः; बहोः सुप्रसिद्धः धर्मात्मा सगरः पुत्रः अभवत्। सगरस्य प्रभा भानुमती च द्वे पत्न्यौ आस्ताम्। तौ पुत्रकाम्यया पूर्वं और्वं मुनिं पूजयित्वा, सः ताभ्यां प्रीतः सन्तुष्टः स्रेष्ठं वरं ददौ—एकायाः षष्टिसहस्रपुत्राः, अन्यायाः एकः पुत्रः। प्रभा बहुपुत्रान् वंशवृद्ध्यर्थं अङ्गीकृतवती, भानुमती एकं पुत्रं असमञ्जसम्। ततः तेजसः षष्टिसहस्रपुत्राः जाता, ये पृथिवीं खनन्तः विष्णोः घोषास्त्रैः दग्धाः। असमञ्जसस्य पुत्रः ख्यातः अंशुमान्, तस्य पुत्रः दिलीपः, दिलीपात् भागीरथः। तेन भागीरथेन तपसा गङ्गा अवतरिता; तस्य पुत्रः श्रुतः अभवत्। श्रुतस्य नाभागः भगवद्भक्तः बलवान् आसीत्; तस्य पुत्रः अम्बरीषः, तस्मात् सिन्धुद्वीपः। नाभागेन च अम्बरीषेण च पृथिवी भुजाभ्यां सुशोभिता, सा च त्रिविधैः तापैः रहिता अभवत्। सिन्धुद्वीपस्य वीर्यवान् पुत्रः अयुतायुः, तस्य पुत्रः बुद्धिमान् प्रसिद्धः ऋतुपर्णः। सः राजा नलस्य सखा, दिव्याक्षविद्यायुक्तः महाबलः; द्वौ नलौ व्रतस्थौ प्राचीनकथासु प्रसिद्धौ। वीरसेनस्य अन्यः पुत्रः इक्ष्वाकुवंशे जातः, सः ऋतुपर्णस्य पुत्रः सार्वभौमः, प्रजापतिः अभवत्। सार्वभौमस्य पुत्रः सुदासः, इन्द्रतुल्यः राजा; सुदासस्य पुत्रः सौदासः इति ख्यातः। सः कल्माषपादः इति च, मित्रसहः इति च प्रसिद्धः; सः वसिष्ठेन तेजसा पुत्रं कल्माषपादक्षेत्रे उत्पादितः। सः अश्मकं जनयामास, येन इक्ष्वाकुवंशः वर्धितः; अश्मकस्य मुख्यपत्नीपुत्रः मूलकः अभवत्। सः राजा रामभीत्या स्त्रीभिः परिवृतः वने वसन्, स्त्रीवेषं वरवर्मा धारयन् आश्रयमिच्छन् आसीत्। मूलकस्य धर्मात्मा पुत्रः शतरथः, शतरथात् बलवान् इलाविलः राजा अभवत्। इलाविलिः कीर्तिमान्, तस्य पुत्रः वृद्धशर्मा, यं तस्य पितुः दुहितरः अजनि। वृद्धशर्मणः पुत्रः दिलीपः, खट्वाङ्गः इति प्रसिद्धः, सः स्वर्गात् आगत्य अल्पजीवितमवाप्तवान्। सः त्रिभिः अग्निभिः त्रिभिः च लोकेषु ज्ञानसत्येन जयम् अलभत्; तस्य पुत्रः दीर्घबाहुः, तस्मात् रघुः जातः। रघोः पुत्रः अजयः, तस्मात् महाबलः दशरथः, इक्ष्वाकुवंशस्य प्रतिष्ठापकः, अभवत्। दशरथात् रामः धर्मज्ञः, लोकविख्यातः वीरः, तथा भरतः लक्ष्मणः बलवान् शत्रुघ्नश्च अभवन्। तेषु रामः तेजस्वी परमवीर्यवान् अग्रगण्यः धर्मज्ञः, यः रावणं युद्धे हत्वा यज्ञान् अकरोत्। रामः दशसहस्रवर्षाणि राज्यं कृतवान्; तस्य ख्यातः पुत्रः कुशः जातः। लवः च महाभाग्यवान् सत्यम् बुद्धिमांश्च जातः; कुशात् अतिथि: तस्य पुत्रः निःषधः। निःषधात् नलः, नलस्य नाभः; नाभसः पुण्डरीकः, तस्मात् क्षेमधन्वा स्मृतः। तस्य पुत्रः वीर्यवान् देवनिकः, तस्य पुत्रः अहीनरः, तस्मात् सहस्राश्वः। शुभः च चन्द्रवलोकः जातौ, ततः तारपीडः; तस्य पुत्रः चन्द्रगिरिः, तस्मात् भानुचन्द्रः अभवत्। एवं पुण्यश्लोकाः इक्ष्वाकुवंश्या महाराजानः धर्मेण च कीर्त्या च लोकान् पावयन्तः वंशपरम्परां विस्तारयामासुः।