कण्ठात् तु एकाङ्गुलपरिमाणेन अधो नाभ्यः ऊर्ध्वं च यः देशः स योगस्य परमं स्थानम् उच्यते। नाभ्यधः अधमं स्थानम्, भ्रूमध्यं तु मध्यमं स्थानम् इति निर्दिष्टम्। आत्मनः सर्वज्ञानसिद्धिः योग इति कथ्यते; तस्य कृपया मनः सदा एकाग्रताṃ प्राप्नोति। कृपा स्वरूपं, यद् आत्मानुभूतं, द्विजश्रेष्ठ, ब्रह्मादिभिः अपि वर्णयितुं न शक्यते; सा कृपा शनैः शनैः जनानाम् उत्पद्यते। योगशब्देन महेशस्य परमं पदं, निर्वाणाख्यं, अभिधीयते; तस्य कारणं दृष्टा ज्ञानम्, तच्च ज्ञानं तस्य कृपया लभ्यते। ज्ञानस्य द्वारेण पापं दग्ध्वा, सदा इन्द्रियाणि विषयेभ्यः संयम्य, इन्द्रियवृत्तिनिग्रहात् योगसिद्धिः जायते। योगः मनोवृत्तिनिग्रहः इति द्विजश्रेष्ठ; तस्य साधनानि अत्र अष्टधा निर्दिष्टानि। यमः प्रथमः, नियमः द्वितीयः, तृतीयं आसनं, चतुर्थं प्राणायामः। पञ्चमं प्रत्याहारः, षष्ठं धारणा; सप्तमं ध्यानं, अष्टमं समाधिः स्मृतः। यमः तपः संयमः च उच्यते; अहिंसा यमस्य प्रथमं कारणम्, संयमिनां श्रेष्ठ। सत्यं, अस्तेयम्, ब्रह्मचर्यं, अपरिग्रहः च नियमस्य मूलानि; यमः तस्य आधारः, न संशयः। सर्वभूतहितं स्वहितवत् आचरणं अहिंसा इति कथ्यते; एषा आत्मज्ञानसिद्धिम् ददाति। यथार्थं यत् दृष्टं, श्रुतं, अनुमितं, स्वानुभूतं वाक्यं वदन्, परेषां अहितं वर्जयन्, सत्यं इति उच्यते। ब्राह्मणेषु अश्लीलवाक्यं न वदेत्, शास्त्रं तु एतद् आह; परदोषज्ञानं कृत्वा तद् अपि न वदेत्—एषा अन्याः नियमः। परद्रव्यं न गृह्णीयात्, आपदि अपि, मनसा, कर्मणा, वाचा च—अस्तेयम् इति संक्षेपेण। मनसा, वाचा, कायेन च मैथुनवर्जनं ब्रह्मचर्यं इति तपस्विनां ब्रह्मचारिणां च घोषितम्। वैखानसैः, विदारैः, पत्नीवन्तः, गृहेषु विशेषतः एतत् ब्रह्मचर्यं अहं वदामि। स्वपत्नीसंयोगः शास्त्रानुसारं कृत्वा, अन्यासु सर्वदा वर्जनं मनसा, कर्मणा, वाचा च—एषा ब्रह्मचर्यं स्मृतम्। शुद्धायां स्वपत्न्यां संगमात् स्नानं कुर्यात्; एवं गृही संयमी न संशयः ब्रह्मचारी भवति। द्विजगुरुषु, अग्नौ च पूजा समये अहिंसा स्मृतम्; यत् तत्र अहितं भवति, तद् अहिंसा इति गण्यते। स्त्रियः सदा वर्जनीयाः, ताभिः न सह वर्तव्यम्; यथा शवैः, तथा बुद्धिमान् मनसा आचरेत्। मूत्रपुरीषविसर्गे भूमौ बहिः मनः अनुसारं आचरेत्; तथा स्वपत्नीसंयोगे, अन्यथा कदापि न। स्त्री ज्वालवत्, पुरुषः घृतपात्रवत्; अतः स्त्रीसंगं दूरात् वर्जयेत्। विषयेषु भोगेन तृप्तिः नास्ति, विचार्य; अतः वैराग्यं मनसा, कर्मणा, वाचा च साध्यं। कामः न तृप्तः भोगेन; यथा घृतदत्ताग्निः, तथा सः वर्धते। अतः योगी अमृतत्वाय सदा त्यागं आचरेत्; अनासक्तः अमृतत्वं प्राप्नोति, अनासक्तः स मर्त्यः संसारं चरति। त्यागेनैव अमृतत्वं प्राप्यते, वेदस्मृतिविदः एवम् आहुः; न कर्मणा, न पुत्रैः, न वित्तेन, द्विजश्रेष्ठ। अतः वैराग्यं मनसा, वाचा, कायेन च आचरेत्; यथासमयं व्रतं ब्रह्मचर्यं इति ज्ञातम्। यमाः संक्षेपेण उक्ताः; नियमाः इदानीं कथ्यन्ते—शौचं, यज्ञः, तपः, दानं, वेदाध्ययनं, इन्द्रियनिग्रहः। व्रतं, उपवासनं, मौनं, स्नानं—दश नियमाः; अपरिग्रहः, शौचं, संतोषः, तपः च। जपः, शिवभक्ति, पद्माद्यासनानि; बाह्याभ्यंतरशौचं उक्तम्, अभ्यंतरशौचं श्रेष्ठम्। शिवभक्तः बाह्याभ्यंतरशौचं आचरेत्; अग्नि, जल, ब्रह्मशुद्धिं यथाविधि कुर्यात्। विधिस्नानं कृत्वा, अभ्यंतरशौचं कुर्यात्; सदा मृत्तिकया अंगं लेपयित्वा, तीर्थे स्नानं जीवनान्ते पर्यन्तं कुर्यात्। जलस्नानात् अपि अभ्यंतरशौचं विना अशुद्धः एव; जले जलजन्तवः अपि तत्र वसन्ति। सदा जलस्नानात् अपि तानि शुद्धानि न भवन्ति, द्विजश्रेष्ठ; अतः अभ्यंतरशौचं सदा यथाविधि आचरेत्। आत्मज्ञानजलस्नानं कृत्वा, शुद्धवैराग्यमृत्तिकया लेपितः, सः शुद्धः इति शौचे शिक्षितम्। शुद्धेषु सिद्धिः दृश्यते, अशुद्धेषु न कदापि; यः शास्त्रानुगतः संतुष्टः, सः सिद्धिं प्राप्नोति। तस्य संतोषः नित्यः, गतलाभं न चिन्तयति; चन्द्रायणादितपः कुशलः। वेदाध्ययनं जपः उच्यते; प्रणवजपः त्रिधा स्मृतः—वाचिकः अधमः, उपांशुः मध्यमः, मानसः उत्तमः। मानसजपः विशेषतः पञ्चाक्षरमन्त्रे विस्तृतः; शिवभक्तिः मनसा, वाचा, कायेन च साध्या। शिवज्ञानं, गुरौ दृढा भक्ति, इन्द्रियाणि विषये आसक्ते शीघ्रं निग्रहः—एते शिक्षिताः।