वासिष्ठवंशसम्भवा या सती सतीव दुःखमुत्सृज्य, वसिष्ठस्याज्ञया, मृगशावनेत्रा स्वयमेव तं बालकं यत्नेन पालयामास। सा तदा तरुणी, विवर्णवदना, भूषणविहीना, शोकसन्तप्तमना, धर्मिष्ठा, अश्रुपूर्णलोचना, उपविष्टा बभूव। तां दृष्ट्वा स बालकः, धर्मात्मा, मातरं सम्बोधितवान्— "माते! त्वं शुभाभरणवर्जिता, पापरहितशरीरा, न शोभसे। यथा चन्द्रशून्या रात्रिः, तथा त्वं न शोभसे। कारणं तु मे अद्य वक्तव्यं।" "माते! त्वं किं शुभाभरणानि त्यक्त्वा उपविष्टा, पतिव्रता इव शोचन्ती? हे सुश्रोणि! कारणं मम वक्तुमर्हसि।" एवं पुत्रस्य वचनं श्रुत्वा, अदृश्यन्ती न किञ्चिदपि प्रत्युवाच, न शुभं नापि अशुभम्। तदा शक्तेः प्रसिद्धः पुत्रः पुनः मातरं अदृश्यन्तीं सम्बोधितवान्— "माते! मम पितरं महाबलिनं कुत्र गतं? वद वद।" पुत्रस्य वचनं श्रुत्वा सा सती महतीं व्यथाम् अनुभूय, अश्रूणि मुमोच, "राक्षसेन तव पिता भक्षितः," इति कथयित्वा भूमौ पतिता। तस्याः वचनं श्रुत्वा, वसिष्ठोऽपि, करुणया रुदन्, भूमौ पतितः; अरुन्धती, तपस्विनः, महर्षयश्च वसिष्ठसहिताः, सर्वेऽपि रुरुदुः। मातुः मुखात् "राक्षसेन पिता भक्षितः" इति श्रुत्वा, बुद्धिमान् पराशरः, अश्रुपूरितलोचनः, इत्युक्तवान्— "देवाधिदेवं, चराचराधिपं, पूज्य, अहं पूजयित्वा तं पितरं, मातः, तव दर्शयिष्यामि—एष मे निश्चयः।" तस्य शुभं वचनं श्रुत्वा, सा विस्मिता सस्मितं पुत्रं दृष्ट्वा, "एष सत्यम्," इति उक्त्वा, "पुत्र, पुत्र, पूजां कुरु," इति प्राह। शक्तेः पुत्रस्य निश्चयं विज्ञाय, महर्षिः वसिष्ठः, महाभागः, प्राज्ञः, करुणासम्पन्नः, पौत्रं सम्बोधितवान्— "सर्वर्षे, पौत्र, तव निश्चयः उचितः, धर्मज्ञ! तत्त्वं शृणु—लोकविनाशं न कर्तुमर्हसि।" "राक्षसविनाशार्थं सर्वेश्वरस्य पूजां कुरु। शक्तिसूनो, त्रैलोक्यविनाशे तव दोषः कः?" ततः वसिष्ठस्य आज्ञया, शक्तेः बुद्धिमान् पुत्रः राक्षसवधाय निश्चयं कृतवान्। तदा अदृश्यन्तीं, वसिष्ठं, अरुन्धतीं च प्रणम्य, मुनिसन्निधौ, क्षणिकं शिलालिङ्गं निर्माय, तत्र पूजां चकार। स शुभेन शिवसूक्तेन, त्र्यम्बकस्तोत्रेण, शीघ्ररुद्रेण, शिवसंकल्पेन च लिङ्गं पूजयामास। शक्तिपुत्रः नीलरुद्रं, सुन्दररुद्रं, वामीयं, पवमानं, पञ्चब्रह्म च जपामास। स होतारं, लिङ्गसूक्तं, अथर्वशीर्षं, अष्टाङ्गार्घ्यं रुद्राय सम्यक् विधिना समर्पयामास। "हे रुद्र, मम पितरं महाबलिनं राक्षसेन भ्रातृभिः सह रक्तेन सह भक्षितम्।" "भगवन्, पितरं भ्रातृभिः सहितं द्रष्टुमिच्छामि," इति पुनः पुनः लिङ्गं प्रणम्य प्रार्थयामास। "रुद्र, रुद्र, रुद्र!" इत्युच्चार्य, स रुदन् भूमौ पतितः। तं दृष्ट्वा, भगवान् रुद्रः, शङ्करः, देवीं सम्बोधितवान्— "पश्य बालकं, महाभागे, अश्रुपूर्णलोचनं, मम स्मरणे निमग्नं, मम पूजायां निरतं।" तं दृष्ट्वा, महादेवी, निष्कलुषा पराशरा, सर्वाङ्गेन शोकसमाक्रान्ता, अश्रुपूर्णलोचना बभूव। तं लिङ्गपूजायां प्रवृत्तं, "हर, रुद्र" इत्युच्चारयन्तं दृष्ट्वा, उमा, शङ्करपत्नी, जगन्नाथं स्वं पतिं प्राह— "यदिच्छति तस्य सर्वं ददातु, प्रसादं कुरु, परमेश्वर।" तस्या वचः श्रुत्वा, शङ्करः, परमेश्वरः— —हलाहलभुक्ता, तदा सतीं उमां प्राह—"अयं द्विजकुमारः, कुमुददललोचनः, मया रक्षितव्यः।" "ददाम्यस्य दिव्यदृष्टिं येन मम रूपं पश्येत्।" इत्युक्त्वा, पुण्यश्लोको नीललोहितः, दिव्यगणैः परिवृतः, परमेश्वरः, ब्रह्मा-इन्द्र-विष्णु-रुद्रादिभिः सहितः, तस्मै मुनिपुत्राय दिव्यदर्शनं ददौ। स महेश्वरं दृष्ट्वा, हर्षाश्रुपूरितलोचनः, हृष्टहृदयः, सप्रणामं पादयोः पतितः। ततः भवान्याः, महात्मनः नन्द्याश्च पादयोः प्रणम्य, "अद्य मे जीवितं सफलम्," इति ब्रह्मादिभ्यः प्राह। "योऽस्य शशाङ्ककृतभूषणः, स मम रक्षार्थं अद्यागतः। कोऽन्यः लोके, देव वा दानवो वा, मम समः?" तस्मिन् क्षणे, पराशरः शक्त्यनुगतः, दिवि पितरं भ्रातृभिः सह दृष्टवान्। दिव्यरथस्थं, सूर्यसमानप्रभं, सर्वदिक्प्रतिमुखं पितरं भ्रातृभिः सह दृष्ट्वा, स प्रणम्य हृष्टः अभवत्। तदा वृषध्वजः, स्वपत्नीगणैः सहितः, वसिष्ठपुत्रं, स्वपुत्रदर्शनकाङ्क्षिणं, इत्युक्तवान्— "शक्ते! पश्य तव पुत्रं, हर्षाश्रुपूरितलोचनं, च तव पितरं वसिष्ठं, यः अद्यापि अदृष्टः।" "पश्य अरुन्धतीं, महाभागां, शुभां, देव्याः सदृशीं तव मातरं। प्राज्ञ, मातरं पितरं च प्रणम।" शङ्करस्य आज्ञया, शक्ति: शीघ्रं हरं, उमां, वसिष्ठं च प्रणम्य, जगद्गुरोः आज्ञया, शक्तिमान् मातरं अरुन्धतीं सम्बोधितवान्— "पुत्र, पुत्र, ब्राह्मणश्रेष्ठ, पराशर, महातेजन्, मया रक्षितोऽसि पित्रा, गर्भस्थ एव, महात्मन्।