लिङ्गपुराणम्

ततः पितरः स्तुतिपूर्वकं जगुः, पितामहाः प्रपितामहाश्च नृत्यन्तः, ब्राह्मणश्रेष्ठाः पराशरस्य आविर्भावेन प्रमोदं प्राप्नुवन्। ये ब्रह्मवादिनः पृथिव्याम् नृत्यन्ति स्म, देवाः स्वर्गे नृत्यन्तः, पुष्करादिभिः दिव्यगणैः पुष्पवृष्टिः आकाशात् सिञ्चिता। द्विजातयः राक्षसानां पुरेषु निनादं कृतवन्तः, मुनयश्च तपोवनवासिनः प्रमोदेन परिपूर्णाः। यथा सूर्यः अण्डात् उदितः, तथा पराशरः प्रादुर्भूतः, मेघसमूहेभ्यः चतुर्मुखवत्, नभः सूर्य इव। तस्या अदृश्यन्त्याः, पुत्रदर्शनात् पतिस्मरणात् च, सुखदुःखयोः आगमनम् अभूत्, यथा अरुन्धत्याः मुनिपत्नीं प्रति। सुतं तेजस्विनं पराशरं दृष्ट्वा, सा युवती, संतप्तहृदया, गद्गदकण्ठा, अश्रुपूर्णलोचना भूमौ पतिता। सा निर्मलस्मिता, अश्रुपूर्णनेत्रा, पराशरं स्तौत्सीत्—सर्वविद्याविशारदं, निष्पापं, सुरासुरगणैः पूजितम्, अपि च नवजातमपि। "हे वसिष्ठसुत! यत्र यत्र त्वं तिष्ठसि, तत्र तव निष्पापं पुत्रं पश्य; मां परित्यज्य दुःखार्द्रां पुत्रदर्शनकाङ्क्षिणीं वनान्तरे, प्रभो!" इति सा विललाप। "शक्ते! स्वं षण्मुखं पुत्रं भ्रातृभिः सहितं पश्य—यथा महेश्वरः स्वं पुत्रं पश्यन्, गणैः परिवृतः, प्रमुदिताननः।" तदा वसिष्ठः, मुनिश्रेष्ठः, तस्याः क्रन्दनं श्रुत्वा, दुःखिता स्नुषां प्रति उवाच—"मा रुदः।" तस्य आज्ञया वसिष्ठवंश्या सा कुलवधूः शोकार्तिं त्यक्त्वा, स्वयमपि युवती, हरिणलोचना, शिशोः पालनं कृत्वा स्थितवती। तां युवतीं, अलङ्कारविहीनां, शोकार्तां, धर्मिष्ठां, अश्रुपूर्णलोचनां, उपविष्टां दृष्ट्वा, सः अपि तां उवाच—"अम्ब! त्वद्वपुः शुभाभरणवर्जितं न शोभते; यथाऽमावास्यायाम् रजनी चन्द्रमण्डलवर्जिता, तथा। अद्य कारणं वद।" "अम्ब! त्वं शुभाभरणानि त्यक्त्वा उपविष्टा, पतिविहीना इव; सुन्दरी, कारणं वक्तुमर्हसि।" एवं सुतवचनं श्रुत्वा अदृश्यन्ती किंचिदपि न प्रोवाच—न शुभं, नाप्यशुभम्। तदा शक्तिपुत्रः पराशरः पुनः मातरं प्रति उवाच—"अम्ब! मम बलवान् पिता कुत्र? वक्तुमर्हसि, वक्तुमर्हसि!" सुतवचनं श्रुत्वा सा अतिव्याकुला बभूव, अश्रूणि मुमोच, "तव पिता राक्षसेन उपभुक्तः" इति उक्त्वा सापि सुषुप्त। एतद्वचनं श्रुत्वा वसिष्ठः अपि करुणया रुदन् भूमौ पतितः, तथैव अरुन्धती, आश्रमस्थाः मुनयः, वसिष्ठसहिताः महर्षयश्च। मातुः मुखात् पिता राक्षसेन उपभुक्त इति श्रुत्वा, बुद्धिमान् पराशरः अश्रुपूर्णलोचनः, इत्युक्तवान्—"सर्वदेवाधिदेवस्य, चराचरस्य त्रैलोक्यनाथस्य पूजनं कृत्वा, क्षणेन तुभ्यं पितरं दर्शयिष्यामि, मातः—एष मे निश्चयः।" तस्य शुभवचनं श्रुत्वा, सा विस्मिता, सुतं प्रेक्ष्य, सस्मितं वदति—"सत्यं एतत्; पुत्र, पुत्र, पूजनं कुरु।" शक्तिसुतस्य संकल्पं विज्ञाय, वसिष्ठः महर्षिः, करुणासिन्धुः, प्राज्ञः, पौत्रं प्रति उवाच—"मुनिश्रेष्ठ! तव संकल्पः उचितः, सत्त्ववन्; तथापि शृणु—लोकविनाशं कर्तुं न युक्तम्।" "राक्षसानां नाशाय सर्वेश्वरस्य पूजनं कुरु; शक्तिसुत! त्रैलोक्यविनाशे तव कः दोषः?" ततः वसिष्ठस्य आज्ञया, शक्तिसुतः प्राज्ञः राक्षसानां नाशाय संकल्पम् अकार्षीत्। ततः अदृश्यन्त्यै, वसिष्ठाय, अरुन्धत्यै च प्रणम्य, सः मुनिसन्निधौ बालुकामयं लिङ्गं निर्माय। शुभेन शिवसूक्तेन, त्र्यम्बकस्तोत्रेण, शीघ्ररुद्रेण, शिवसंकल्पेन च, तद् लिङ्गं पूजयामास। स शक्तिसुतः नीलरुद्रं, सुन्दररुद्रं, वामीयं, पवमानं, पञ्चब्रह्म च जपन्। होतारं, लिङ्गसूक्तं, अथर्वशीर्षं, अष्टार्घ्यं च रुद्राय सम्यगुपचारैः अर्पयामास। "भगवन् रुद्र! मम बलवान् पिता भ्रातृभिः सह राक्षसेन रुधिरसिक्तः उपभुक्तः।" "भगवन्, पितरं भ्रातृभिः सहितं द्रष्टुमिच्छामि," इति पुनः पुनः लिङ्गं प्रार्थयन्, पुनः पुनः प्रणमामास। "रुद्र! रुद्र! रुद्र!" इति उच्चारयन्, सः रुदन् भूमौ पतितः; तं दृष्ट्वा भगवान् रुद्रः शङ्करः देवीं प्रति उवाच। "पश्य बालकं, सुमङ्गले, अश्रुपूर्णलोचनं, मम स्मरणाय मग्नं, मम पूजायां प्रवृत्तम्।" तं दृष्ट्वा, देवी पराशरा, निष्पापाङ्गी, दुःखेन आकुला, अश्रुपूर्णलोचना— —लिङ्गपूजार्चनायां प्रवृत्तं, "हर! रुद्र!" इति उच्चारयन्तं दृष्ट्वा, उमा शङ्करपत्नी सर्वेश्वरं प्रति उवाच। "यस्य यदिष्टं तस्य तत् प्रदेहि; प्रसादं कुरु, परमेश्वर।" तस्या वचः श्रुत्वा, शङ्करः परमेश्वरः— —नीलकण्ठः, तदा स्वपत्नीं उमां प्रति उवाच—"अयं द्विजबालकः, उत्पलदलसदृशनेत्रः, मया रक्षितव्यः।" "मम साक्षात्कारदर्शनं अस्मै ददामि।" इति उक्त्वा, भगवाञ् नीललोहितः, दिव्यगणैः परिवृतः— —परमेश्वरः, ब्रह्मेन्द्रविष्णुरुद्रादिभिः सेवितः, मुनिसुताय तस्मै प्राज्ञाय साक्षात्करं दत्तवान्। महेश्वरं दृष्ट्वा, सः हर्षाश्रुपूर्णलोचनः, प्रमुदितहृदयः, सस्नेहम् चरणयोः पतितः।