प्रियशिशोः, ब्राह्मणश्रेष्ठ वसिष्ठस्य प्रियपुत्रस्नेहिनो वंशजे पद्ममुखात् किलैतदृचः समुत्पन्ना इति भगवतः वचः श्रुत्वा, स वसिष्ठः परमाश्चर्ये निमग्नः। तं मुनिं भगवाञ्श्चेदमुवाच—“हे वसिष्ठ, शक्तिपुत्रोऽयं तव पौत्रः ममापि चास्ति, स च बलवान्। अतः, हे ब्रह्मसूनोः श्रेष्ठ, शोकं त्यक्त्वा उत्तिष्ठ। एष गर्भस्थ एव रुद्रभक्तः, रुद्रपूजनपरायणः; रुद्रस्यैव तेजसा तव वंशः रक्षितः स्यात्।” एवमुक्त्वा दयामयः परमात्मा तत्रैव वसिष्ठस्य दृष्टेः अन्तर्धानमगात्। ततः स वसिष्ठः तेजस्वी भगवन्तं पद्मनयनं प्रणम्य, अदृश्येऽपि, श्रद्धया गर्भमस्पृशत्। “हा पुत्र, हा पुत्र!” इत्युच्चैः विलपन् भूमौ पतितः, शोकाभिभूतः। अरुन्धत्याः विलपन्त्याः ब्राह्मणाः सान्त्वनं चक्रुः। स्वपुत्रं स्मरन् स शोकवशात् पुनः पुनः आह—“आगच्छ, आगच्छ वत्स! पश्य शक्तेः पुत्रं वंशधरं।” “त्वत्सकाशं गमिष्यामि, जनन्या सह न संशयः”—इत्युक्त्वा स ब्राह्मणः रुदन् तदा अरुन्धतीं परिष्वज्य स्थितः। सा च शक्तेः पतिव्रता भार्या दुःखार्ता, उदरे हस्तेन ताडयित्वा, निपपात, शक्तिगृहं नाशयन्तीव अन्तर्धानमगात्। सा भूमौ पतिता विलपन्ती, तस्मिन्नवेले क्षणे, अरुन्धती च वसिष्ठश्च भीतौ अभवताम्। दुहितृवध्वं समुत्थाप्य, भयाकुलौ तौ उचतुर्भगिन्यै—“हे मोहिता, किमर्थं त्वं कमलहस्तया गर्भं ताडितवती, वसिष्ठस्य दुर्लभं सर्वं वंशं नाशयितुमिच्छसि? कथय, साध्वी, किमर्थं त्वमिदं कर्तुमुद्यता?” तेन शक्तेः सुता वदन्ती—“स्वीयं पुत्रं शक्तिपुत्रं दृष्ट्वा, तस्य वक्त्रामृतं आस्वाद्य, मुनिपुत्रः एष तनुं रक्षितुमुद्यतः; अतः तनुं रक्ष।”—इति। एवं दुहितृवध्वं निगृह्य, अरुन्धती मुनिं समीपे स्थित्वा, दुःखिता कम्पिता च, वसिष्ठमुवाच—“भगवन्, अस्य मुनेश्च जीवितं त्वय्येव संस्थितं; तन्मम जीवनं रक्ष, शरीरस्य धात्री भवित्वा हितं कुरु। यदि मुनिं रक्षितुमुद्यता अहं, तर्हि शुभाशुभं वा शरीरं यथाकथंचित् रक्षामि। सुखदुःखयोः भागिनी अस्मि, पतिव्रता च न सन्देहः; दुःखाग्निना दग्धा अस्मि, त्वत्कन्या सती। अहो, अद्भुतं दृष्टवती, दुःखपात्रं च अहमेव; दुःखनाशकः भूत्वा, ब्रह्मन्, लोकगुरो, मां पालय। पतिहीनाया स्त्रियाः दुःखमेव भवति; रक्ष मां, नाथ, अन्यथा लज्जिता स्याम्। पितरौ मातरौ पुत्राः पौत्रः श्वशुरश्च—एते स्त्रीणां न बन्धवः; पतिः एव बन्धुर्निरपेक्षः शरणम्। यदपि आत्मन्युक्तं पण्डितैः, तदर्धमपि सत्यम्; तदप्यत्र मिथ्या जातम्, शक्तौ गते मयि स्थितायाम्। अहो, कठोरं मे मनः, मुनिश्रेष्ठ, यन्मुहूर्तमपि प्राणप्रियं पतिं त्यक्त्वा स्थिता अस्मि। वसिष्ठमाश्रित्य लता इव वृक्षमवलम्ब्यापि अमृतास्मि, पतिविहीना दुःखिता स्थिता।” एवं दुहितृवध्वोः वचनं श्रुत्वा, वसिष्ठः स्वपत्नी सहितः स्वाश्रमं प्रत्यागन्तुं निश्चिन्त्य, क्लेशेन सह शीघ्रं स्वाश्रमं प्राविशत्, चिन्तयन् अदृश्यः। शक्तेः पतिव्रता भार्या, वंशरक्षणाय, यत्नेन गर्भं रक्षितवती। दशमे मासि शक्तेः पत्नी तेजस्विनं पुत्रं प्रसूतवती, यथा अरुन्धती स्वशक्त्या वीर्यवन्तं पुत्रं प्रसूतवती। सा शक्तेः पत्नी यथा दितिः विष्णुं, स्वाहा गुहं, अग्न्याः पत्नी च अग्निकुण्डात् पुत्रं, तथा पराशरं प्रसूतवती। तस्मिन्काले शक्तेः पुत्रे भूमौ जातमात्रे, शक्तिः दुःखात् विमुक्तः, पितृभ्यः समत्वं प्राप। तत्र पितृलोकस्थो वसिष्ठः भ्रातृभिः सहितः आदित्येषु सूर्य इव बभौ। तदा पितरः गीतानि गायन्तः, पितामहपितामहानन्देन नृत्यन्तः, द्विजश्रेष्ठाः पराशरावतरणे हृष्टाः। ब्रह्मवादिनः पृथिव्यां नृत्यन्तः, देवाः स्वर्गे नृत्यन्तः, पुष्कराद्याः दिव्याः पुष्पवृष्टिं चक्रुः। राक्षसानां नगरे द्विजाः घोरध्वनिं कृतवन्तः, मुनयः स्वाश्रमे हर्षं प्राप्नुवन्तः। सूर्यः अण्डात् यथा उदितः, तथैव पराशरः प्रादुरभवत्, मेघसमूहात् ब्रह्मा इव, नभः सूर्यो वा। अनपेक्ष्या सती दुःखसुखयोः अनुभवं प्राप, पुत्रदर्शनात् पतिस्मरणाच्च, यथा अरुन्धती मुनिपत्नी। तेजस्विनं पराशरं दृष्ट्वा, सती युवती गद्गदकण्ठा अश्रुपूर्णलोचना भूमौ पतिता। साऽपि शुद्धस्मिता अश्रुनयना, पराशरं स्तुतवती—महाबुद्धिं, निष्पापं, सुरासुरगणैः पूजितं, जातमात्रमपि। सा वदति—“हे वसिष्ठपुत्र, यत्रासि तत्र स्वपुत्रं निष्पापं पश्य; मां त्यक्त्वा दुःखार्तां, वनस्थं पुत्रदर्शनकाङ्क्षिणीं, हे नाथ!” “हे शक्ते, स्वं षण्मुखं पुत्रं भ्रातृभिः सहितं पश्य, यथा महेश्वरः स्वकीयमुपास्यमानं गणैः, प्रसन्नवदनं पश्यति।” तस्याः विलापं श्रुत्वा, वसिष्ठः मुनिश्रेष्ठः दुहितृवध्वं शोकार्तां सान्त्वयन्नुवाच—“मा रुद,” इति। इति, वसिष्ठस्य कुले परमदुःखानन्तरम्, रुद्रकृपया शक्तेः पत्नी पराशरं प्रसूतवती, यः वसिष्ठवंशस्य रक्षकः जातः। तदनन्तरं पितरः, देवाः, मुनयश्च, परमं हर्षमभ्यनन्दन्, पराशरस्य जन्मोत्सवे सर्वे प्रमोदनन्दिताः अभवन्।