लिङ्गपुराणम्

बलायाः पुत्रत्वेन मालिका अपि जाताऽभवत्, या स्मर्यते तस्याः सन्ततिः। एते नौ पौरस्त्य राक्षसाः कृत्स्नं क्रूरकर्मणा विख्याताः। तेषु वििभीषणः शुद्धात्मा धर्मनिष्ठः च प्रशंसितः, पुलस्त्यस्य पुत्राः सर्वे पशवः दंष्ट्रिणः व्याघ्राः च स्मृताः। तेषु भूताः, पिशाचाः, सर्पाः, वराहाः, गजाः, कपयः, किन्नराः, तथा किम्पुरुषाः अपि सन्ति। वैवस्वतान्तरे क्रतुः पुत्रहीनः स्मृतः। अत्रिः दश पत्न्यः लब्धवान्, सर्वाः सुन्दरीः पतिसंनिष्ठाः च। घृताची दशमी अप्सराः, तस्याः भद्राश्वः पुत्रान् अलभत्—भद्रा, अभद्रा, जलदा, मन्दा, नन्दा, बला, अबला, गोपाबला, तामरसा, वरक्रीडा—एते दश स्मृताः। अत्रिवंशे जाताः, तेषां पति प्रभाकरः अभवत्। सूर्यः, स्वर्भानुना ग्रहणेन आकाशात् भूमौ पतितः, तदा तमः जगत्त्रयं व्याप्य अभवत्। प्रभाकरः, ब्रह्मर्षेः वचनात्, प्रकाशं उपजानयत्। 'शिवं ते अस्तु' इति उक्तः सूर्यः भूमौ पतितः। ब्रह्मर्षेः वाक्ये, तेजस्वीः सूर्यः आकाशात् न पतितः, अतः महर्षयः तं प्रभाकरं, प्रकाशस्य अधिपतिं, नाम्ना स्मरन्ति। भद्रायां प्रभाकरः सोमं, तेजस्विनं पुत्रं, उत्पादितवान्। सः पुनः तासु पत्निषु पुत्रान् अभूत्। ते स्वस्त्यात्रेयाः वेदविद्याः ऋषयः अभवन्। तेषु द्वौ ब्रह्मनिष्ठौ, महाबलौ, विख्यातौ। दत्तः, श्रेष्ठः अत्रिः, ज्येष्ठः; दुर्वासाः तस्य अनुजः; कनिष्ठा भगिनी अमला, ब्रह्मविद्या। तस्य द्वयोः वंशयोः चत्वारः पुत्राः पृथिव्यां प्रसिद्धाः—श्यावः, प्रत्वसः, ववल्गुः, गह्वरः। आत्रेयेषु चत्वारः शाखाः स्मृताः—काश्यपः, नारदः, पर्वतः, उद्धतः। एते अरुन्धत्याः मनसः उत्पन्नाः। नारदः अरुन्धतीं वसिष्ठाय दत्तवान्। नारदः, महातेजस्वी ब्रह्मचर्यनिष्ठः, दक्षस्य शापात्, तारकामय युद्धे, देवासुरसंघर्षे, जगत् भीषणं दुर्भिक्षं प्राप्तम्। तत्र वसिष्ठः, लोकनाथैः सह, तपसा जनान् जीवनम् दत्तवान्। तेन अन्नं, जलं, मूलं, फलानि, औषधयः च उत्पन्नानि; तेन दयया जनान् पुनरुद्धृत्य, औषधिभिः जीवनं दत्तम्। वसिष्ठः अरुन्धत्यां शतं पुत्रान् उत्पादितवान्। ज्येष्ठः शक्तिः, आदृश्यन्त्यां पराशरं उत्पादितवान्। शक्तिः राक्षसेन उपभुक्तः, तस्य रुधिरात् काली पराशरं जनयत्, तस्मात् कृष्णद्वैपायनः प्रभवः। द्वैपायनः वनान्तरे शुकं पुत्रं उत्पादितवान्। पिवर्याः उपमन्यु अभवत्, शुकस्य पुत्राः—भूरिश्रवाः, शम्भुः, कृष्णः, गौरः, पञ्चमः; कन्या कीर्तिमती, व्रतानिष्ठा, योगजननी। सा ब्रह्मदत्तस्य तथा अनुहस्य भार्या, श्वेतं, कृष्णं, गौरं, श्यामं, धूम्रं, अरुणं, नीलं, बादरिकं च पुत्रान् अलभत्। एते सर्वे पराशराः, अष्ट शाखाः महात्मनः पराशरस्य। अधुना, इन्द्रप्रमितिवंशं शृणु। वसिष्ठस्य पुत्रः कपिञ्जलः घृताचीसम्भूतः। त्रिमूर्ति इन्द्रप्रमिति नाम्ना प्रसिद्धः, पृथु पुत्र्याः जातः; तस्याः भद्रः, भद्रात् वसु। उपमन्यु तस्य पुत्रः, उपमन्म्युः अपि बहवः वंशजाः। कौण्डिन्याः मित्रवरुणयोः प्रसिद्धाः। अन्ये एकार्षेयाः, विख्याताः वसिष्ठाः अपि सन्ति। एते दश शाखाः महात्मनः वसिष्ठस्य स्मृताः। एवं, एते ब्रह्मणः मनसः उत्पन्नाः पुत्राः पृथिव्यां विख्याताः, तेषां पुण्यवंशाः वर्णिताः। दिव्यऋषिवंशेषु जाताः, त्रिलोकधारणे समर्थाः, तेषां पुत्रपौत्राः शतसहस्रशः। तैः त्रिलोकं व्याप्यते, यथा सूर्यः किरणैः व्यापयति। शक्तिः सह भ्रातृभिः राक्षसेन कथं उपभुक्तः? इति श्रोतुम् इच्छन्ति, सूत! तद्वद। रुधिर नाम राक्षसः, वसिष्ठस्य पुत्रं शक्तिं, भ्रातृभिः सह, शक्तेः शापात् उपभुक्तवान्। विश्वामित्रस्य प्रेरणया, रुधिरः, कल्माषपादराजस्य आज्ञया, वसिष्ठस्य हविः उपभुक्तवान्। शक्तिः, बलिनां श्रेष्ठः, धर्मज्ञः, राक्षसेन सह भ्रातृभिः उपभुक्तः इति शृण्वन्, वसिष्ठः शोकग्रस्तः अभवत्। सः पुनः पुनः 'पुत्र! पुत्र! पुत्र!' इति विलपन्, अरुन्धत्याः सह भूमौ शोकात् पतितः। स्ववंशस्य नाशं शृण्वन्, शतं पुत्रान्, शक्तिं ज्येष्ठं महाबलम् स्मरन्, मृत्युनिश्चयं कृतवान्—'तस्य विना जीवितुं न शक्यः' इति। पर्वतशिखरं आरोह्य, अजस्य पुत्रः, सर्वज्ञः, आत्मविद्, पत्न्या सह अश्रुपूर्णलोचनः भूमौ पतितः। पर्वताद् पततः, पृथिवी तं धारयामास; तत्र अपि, ग्रीवाभरणयुक्तः, गजगमनः, भूमिः तं पद्महस्ताभिः गृहीत्वा विलपन्तं मुनिं अश्रुभिः संवाह्य जगाम।