लिङ्गपुराणम्

शृणु, पुण्यश्लोकेन पुलस्त्यस्य नव दिव्यस्वभावान् अहं कथयामि। एकादशे मन्वन्तरे चत्वार्युगान्यतीतानि सन्, तस्मिन्नेव युगे द्वापरारम्भे, मानवानां पुत्रः दम इति ख्यातः। तस्मादपि दमस्य तृणबिन्दुः नामात्मजः जातः, स च तृतीयायां त्रेतायां राजा बभूव। तस्य तु तनया इलाविला नाम, अनुपमसौन्दर्ययुक्ता, सा राजर्षिणा पुलस्त्याय दत्ता। इलाविलायाम् एव महर्षिः ऐराविलो विश्रवसम् अपत्यं प्राप। स विश्रवाः चत्वारः पत्न्यः प्राप, या: पौलस्त्यवंशस्य वृद्धिं चक्रुः। बृहस्पतेः कन्या शुभा देववर्णिनी, पुष्पोत्कटा, बलाका, मालयवत्सुतापि स्मृता। कैकसी नाम मालिनः कन्या, तासां सन्ततिं शृणु। देववर्णिन्यां वैश्रवणः ज्येष्ठः जातः। कैकस्याम् एव रावणः राक्षसेश्वरः, कुम्भकर्णः, शूर्पणखा, विवेकी विभीषणश्च जाताः। पुष्पोत्कटायां महोदरः, प्रहस्तः, महापार्श्वः, खरश्च पुत्राः अभवन्। बलायाः अपि कुम्भीनसी नाम कन्या, त्रिशिराः, दूषणः, विद्युज्जिह्वः राक्षसः अपि तस्याः सन्ततिः। मालिका अपि बलायाः पुत्री स्मृता। एते नव पौलस्त्यराक्षसाः क्रूरकर्माणः प्रसिद्धाः। विभीषणः तु शुद्धात्मा धर्मनिष्ठश्च स्तूयते। पुलस्त्यपुत्राः सर्वे पशवः दंष्ट्रिलाः व्याघ्रसमाः स्मृताः। प्रेताः, पिशाचाः, सर्पाः, वराहाः, गजानः, वानराः, किन्नराः, किंपुरुषाश्च अपि तस्मात् जाताः। क्रतुः तु वैवस्वतान्तरे अपत्यहीनः स्मृतः। अत्रेः दश पत्न्यः आसन्, सर्वाः सुन्दर्यः पतिव्रतान्यः च। घृताची नाम दशमी अप्सराः, तस्यां भद्राश्वस्य पुत्राः जाताः—भद्रा, अभद्रा, जलदा, मन्दा, नन्दा, बला, अबला, गोपाबला, तामरसा, वरक्रीडा—एते दश। अत्रिवंशे जाता: प्राभाकरः तासां पतिः अभवत्। स्वर्भानुना सूर्येण ग्रस्ते दिवः पतिते, तमसि जगति व्याप्ये, तेन तेजसा प्रकाशः उत्पादितः। ब्रह्मर्षिवचनात्, स सूर्यः नभः न पतितः, तस्मात् सः प्रभाकरः इति महर्षिभिः कथ्यते। भद्रायां सोमः तेजस्वी पुत्रः जातः। स तपस्वी पुनः तासु स्त्रीषु पुत्रान् उत्पादयामास। ते स्वस्त्यात्रेयाः इति विख्याता, वेदविदः ऋषयः। तेषां द्वौ ब्रह्मनिष्ठौ महाबलौ प्रसिद्धौ। दत्तः ज्येष्ठः, दुर्वासाः अनुजः, कन्या अमला नाम ब्रह्मविद्या। तस्य द्वयोरपि वंशयोः चत्वारः पुत्राः—श्यावः, प्रत्वसः, ववल्गुः, गह्वरः—महीयांसः अभवन्। आत्रेयेषु चत्वारः शाखाः स्मृताः—काश्यपः, नारदः, पर्वतः, उद्दतः। एते अरुन्धत्याः मानसजाः सन्ति, शृणु। नारदः अरुन्धतीं वसिष्ठाय दत्तवान्। नारदः तेजस्वी ब्रह्मचारी च, दक्षशापात् तारकामये देवासुरसंग्रामे, जगति महद्भिः दारुणदुर्भिक्षे, वसिष्ठः तपसा लोकपालैः सह प्रजाः पोषयामास। सः अन्नं, जलं, मूलानि, फलानि, औषधयः च उत्पाद्य, तान् करुणया जीवन्तान् कृतवान्। वसिष्ठः अरुन्धत्यां शतं पुत्रान् उत्पादितवान्। ज्येष्ठः शक्तिः अदृश्यन्त्यां पराशरं जनयामास। शक्तेः राक्षसेन भुक्ते, तस्य रक्तात् काली पराशरं अजनि, तस्मात् श्रीकृष्णद्वैपायनः अभवत्। द्वैपायनः अरण्ये शुकं पुत्रं जनयामास। पीवरीतः उपमन्युर्नामकः पुत्रः जातः, शुकस्य अपि पुत्राः—भूरिश्रवा, शम्भुः, कृष्णः, गौरः, कन्या कीर्तिमती धर्मनिष्ठा योगमाता च। सा ब्रह्मदत्तस्य अपि अनुहस्य च पत्नी, श्वेत, कृष्ण, गौर, श्याम, धूम्र, अरुण, नील, बादरिक—एते पराशराः। एते अष्ट शाखाः महात्मनः पराशरस्य। इदानीं इन्द्रप्रमितिवंशं शृणु। वसिष्ठस्य पुत्रः कपिञ्जलः घृताच्या जातः। त्रिमूर्तिरिति प्रसिद्धः इन्द्रप्रमितिः, पृथोः कन्यायाः जातः, तस्यां भद्रः, तस्मात् वसु, उपमन्युः तस्य पुत्रः, उपमन्युवंशे बहवः सन्ततयः। कौण्डिन्याः मित्रावरुणयोः प्रसीदन्ति। अन्ये अपि एकर्षेयाः, वैसिष्ठाः च प्रसिद्धाः। एते दश शाखाः महात्मनः वसिष्ठस्य स्मृताः। एवं ब्रह्मणः मानसपुत्राः पृथिव्यां प्रसिद्धाः, तेषां पुण्यवंशाः विस्तीर्णाः। दिव्यर्षिवंशेषु जाताः, ते त्रैलोक्यं धारयितुं समर्थाः; तेषां पुत्रपौत्राः शतानि सहस्राणि च सन्ति।