लिङ्गपुराणम्

तेषां द्वारा, सप्तद्वीपसहितं पर्वतान्वितं च पृथिवीमिदं सर्वं आज्ञया धर्मेणैव अधुनापि पाल्यते। ये ब्रह्मणा पूर्वे स्वायम्भुवे काले अभिषिक्ताः, त एव अभिषिक्ताः मनवः भवन्ति। यदा पूर्वाणि मन्वन्तराणि गतानि, तेषां नृपतीनां प्रस्थानं च जातम्, तदा प्रत्येकस्य नूतनस्य मन्वन्तरस्य आगमे अन्ये अभिषिक्ताः भवन्ति। सर्वे नृपाः, ये पूर्वे भविष्यति च मन्वन्तरे स्मृताः, पुत्रान् उत्पाद्य वंशपरम्परायै प्रयत्नं कुर्वन्ति। वंशकामनया कश्यपः पुनः तपः समारभत, चिन्तयन्—"मम वंशस्थापनाय पुत्रः जायेत" इति। कश्यपः महात्मा एवं ध्यानं कुर्वन् ब्रह्मणः संयोगात् द्वौ महातेजस्विनौ पुत्रौ अभवताम्। वत्सरः असितः च, ब्रह्मविद्यायाम् पारंगतौ, तयोः वत्सरात् नैध्रुवः जातः, रायभ्यः च महाकीर्तिमान् अभवत्। रायभ्यस्य वंशः रायभ्याः इति प्रसिद्धः; नैध्रुवस्य वंशं कथयामि—च्यवनस्य कन्यायां सुमेधा अभवत्। सा नैध्रुवस्य पत्नी, कुण्डपायिनां माता च अभवत्। असितात् एकपर्णायां महाज्ञानी ब्राह्मणः अभवत्। शाण्डिल्यानां मध्ये देवलः महातपाः श्रेष्ठः अभवत्। शाण्डिल्याः, नैध्रुवाः, रायभ्याः त्रयो शाखाः, कश्यपाः च अन्यः। पुलस्त्यस्य नव दिव्यस्वभावान् कथयामि। एकादशे मनौ चतुर्वर्णाः यदा गताः, तदा तस्य युगे अर्धं शेषं स्थिते, द्वापरयुगे आरभ्यमाणे, मानवानां पुत्रः दमः अभवत्। दमस्य पुत्रः तृणबिन्दुः अभवत्, तृतीयायां त्रेतायां राजा अभवत्। तस्य कन्या इलाविला अप्रतिमरूपा अभवत्; स राजा तां पुलस्त्याय ददौ। इलाविलायां ऋषिः ऐराविलो, विश्रवाः अभवत्। तस्य चत्वारः पत्न्यः, पौलस्त्यवंशवृद्धये। बृहस्पतेः शुभा कन्या देववर्णिनी, पुष्पोत्कटा, बालाका, माल्यवत्स्मृता कन्या च अभवत्। कैकसी, मालिनः कन्या, तासां संततिं शृणु। देववर्णिन्यां वैश्रवणः ज्येष्ठः अभवत्। कैकस्यां रावणः राक्षसाधिपः, कुम्भकर्णः, शूर्पणखा, धर्मज्ञः विभीषणः अभवत्। पुष्पोत्कटायां महोदरः, प्रहस्तः, महापार्श्वः, खरः च पुत्राः अभवत्। बालायां कुम्भीनसी कन्या अभवत्; तस्याः त्रिशिराः, दूषणः, विद्युज्जिह्वः राक्षसः अभवत्। बालायां मालिका अपि अभवत्, स्मृता तस्याः अपत्यम्। एते नव पौलस्त्यराक्षसाः क्रूरकर्मणा प्रसिद्धाः। विभीषणः शुद्धात्मा धर्मनिष्ठः प्रशंसितः। पुलस्त्यस्य पुत्राः सर्वे मृगाः, दंष्ट्रिणः व्याघ्राः च अभवत्। प्रेताः, पिशाचाः, नागाः, वराहाः, गजाः, कपयः, किन्नराः, किम्पुरुषाः च अभवत्। क्रतुः वैवस्वतविवृत्ते संधिकाले अपत्यहीनः स्मृतः। अत्रिः दश पत्न्यः अभवत्, सर्वाः सुन्दर्यः पतिव्रताः च। घृताची दशमी अप्सरा, भद्राश्वस्य पुत्राः—भद्रा, अभद्रा, जलदा, मन्दा, नन्दा, बला, अबला, गोपाबला, तामरसा, वरक्रीडा—एते दश। अत्रिवंशे जाताः, तासां पति प्रभाकरः अभवत्। सूर्यः स्वर्भानुना ग्रस्तः आकाशात् भूमौ पतितः, अन्धकारः जगति व्याप्तः। तदा प्रभाकरः ज्योतिः प्रादाद्। "शुभं भवतु" इति उक्त्वा सूर्यः अत्र पतितः। ब्रह्मर्षेः वचनेन सूर्यः नभः न पतितः; अतः महर्षयः तम् प्रभाकरं, ज्योतिपतिं, आहुः। भद्रायां सोमः तेजस्वी पुत्रः अभवत्। स तपस्वी तासु पुनः पुत्रान् उत्पादितवान्। स्वस्त्यात्रेयाः इति विख्याताः, वेदविदः ऋषयः अभवत्। तेषां द्वौ प्रसिद्धौ, ब्रह्मनिष्ठौ, महातेजस्विनौ अभवत्। दत्तः श्रेष्ठः अत्रिः ज्येष्ठः, दुर्वासाः तस्य अनुजः; तयोः कन्या अमला ब्रह्मविद्या अभवत्। तस्य द्वयोः वंशयोः चत्वारः पुत्राः भूमौ प्रसिद्धाः—श्यावः, प्रत्वसः, ववल्गुः, गह्वरः। आत्रेयेषु चत्वारः शाखाः स्मृताः—कश्यपः, नारदः, पर्वतः, उद्दतः। एते अरुन्धत्याः मनसः उत्पन्नाः शृणु। नारदः अरुन्धतीं वसिष्ठाय दत्तवान्। नारदः महातेजाः ब्रह्मचर्यनिष्ठः, दक्षस्य शापात्, देवासुरयुद्धे तारकामये, जगत् घोरानावृष्ट्या पीडिते, वसिष्ठः लोकपालैः सह तपसा जनान् पालयामास। स अन्नम्, जलम्, मूलम्, फलम्, औषधिम् च उत्पाद्य, दयया जनान् पुनः जीवितवान्। वसिष्ठः अरुन्धत्यां शतं पुत्रान् उत्पादितवान्। ज्येष्ठः शक्तिः अदृश्यन्त्यां पराशरं उत्पादितवान्। शक्तिः राक्षसेन उपयुज्यते, तदा तस्य रक्तात् काली पराशरं उत्पादितवती, तस्मात् कृष्णद्वैपायनः प्रभुः अभवत्।