लिङ्गपुराणम्

श्वेतः, श्वेतशिखण्डी, श्वेताश्वः, श्वेतलोहितः, दुन्दुभिः, शतरूपः, ऋचीकः, केतुमान्—एते महर्षयः कीर्त्यन्ते। विशोकः, विकेशः, विपाशः, पापकृत्क्षयः, सुमुखः, दुर्मुखः, दुर्दमः, दुरतिक्रमः च तत्र सन्ति। सनकः, सनन्दः, प्रभुः, सनातनः, ऋभुः, सनत्कुमारः, सुधामा, विरजः च परमर्षयः सन्ति। शङ्खपादः, वैरजः, मेघः, सारस्वतः, सुवाहनः, मेघवाहः च तेजस्विनः ऋषयः कीर्त्यन्ते। कपिलः, आसुरी, पञ्चशिखः, वाल्कलः—एते महायोगिनः धर्मात्मानः च। पराशरः, गर्गः, भार्गवः, आङ्गिरसः, बलबन्धुः, निरामित्रः, केतुषृङ्गः, तपोधनः च तत्र सन्ति। सः लम्बोदरः, लम्बः, लम्बाक्षः, लम्बकेशकः, सर्वज्ञः, समचित्तः, साध्यः, सर्वः इति च कथ्यते। सुधामा, कश्यपः, वसिष्ठः, विरजा, अत्रिः, देवसदः, श्रवणः, श्रविष्ठकः, कुणिः, कुणिबाहुः, कुशरीरः, कुनेत्रकः च सन्ति। कश्यपः, उशनाः, च्यवनः, बृहस्पतिः, उतथ्यः, वामदेवः महायोगी महाबलः च तत्र सन्ति। वाचश्रवाः, सुधीकः, श्यावाश्वः, तपस्विनां पतिः, हिरण्यनाभः, कौशल्यः, लोगाक्षिः, कुथुमिः च। सुमन्तुः, बार्बरीः, कबन्धः, कुशिकंधरः, प्लक्षः, दाल्भ्यायणिः, केतुमान्, गोपनः च। भल्लावी, मधुपिङ्गः, श्वेतकेतुः तपोधनः, उशिकः, बृहदश्वः, देवलः, कविः च। शालिहोत्रः, अग्निवेशः, युवनाश्वः, शरद्वसुः, छगलः, कुण्डकर्णः, कुम्भः, प्रवाहकः च। उलूकः, विद्युत्, मण्डूकः, आश्वलायनः, अक्षपादः, कुमारः, उलूकः, वत्सः च। कुशिकः, गर्भः, मित्रः, कौरुष्यः—एते सर्वे योगिनां मध्ये श्रेष्ठाः शिष्याः सन्ति। एते सर्वे शुद्धाः, ब्रह्मनिष्ठाः, ज्ञानयोगमार्गनिष्ठाः, सिद्धाः पाशुपताः, विभूतिधारिणः च सन्ति। तेषां शिष्याः शिष्यशिष्याश्च शतशः सहस्रशश्च पाशुपतयोगं प्राप्ताः रुद्रलोकस्थाः सन्ति। देवात् पिशाचान्तं सर्वे प्राणी पाशवः इति कथ्यन्ते; तेषां स्वामी भवः पाशुपतिः इति उच्यते। अयं योगः पाशुपतः नाम रुद्रेण, भूतनाथेन, स्थापितः, द्विजश्रेष्ठ, परमापरशक्तिसम्पादनाय। अथ शिवार्पिताय योगपीठानां संक्षेपेण वर्णनं करिष्यामि, द्विजोत्तम। कण्ठात् तले यत् वितस्तिमात्रं, नाभेः उपरि यः देशः, स एव योगस्य परं पीठं; नाभेः अधः अधमं, भ्रूमध्ये मध्यं इति। आत्मनो ज्ञानसिद्धिः योगः इति कथ्यते; तस्य प्रसादेन सदा एकाग्रता प्राप्यते। स्वानुभूतः यः प्रसादः, सः ब्रह्मादिभिः अपि निरुक्तुं न शक्यते; सः शनैः जनानां हृदि जायते। योगशब्देन परमं महेशस्य पदं, निर्वाणं नाम, अभिधीयते; तस्य कारणं द्रष्टुः ज्ञानं, तदपि तस्य प्रसादात् लभ्यते। ज्ञानाग्निना पापं दग्ध्वा, सदा इन्द्रियनिग्रहं कृत्वा, इन्द्रियविषयनिग्रहात् योगसिद्धिः जायते। योगः चित्तवृत्तिनिरोधः इति द्विजोत्तम; तस्य साधनानि अत्र अष्टधा उक्तानि। यमः प्रथमः, नियमः द्वितीयः, तृतीयं आसनं, चतुर्थं प्राणायामः। पञ्चमं प्रत्याहारः, षष्ठं धारणा, सप्तमं ध्यानं, अष्टमं समाधिः इति स्मृतम्। तपः संयमः च यमः इति कथ्यते; अहिंसा यमस्य प्रथमं कारणम्, संयमिनां श्रेष्ठ। सत्यं, अस्तेयम्, ब्रह्मचर्यम्, अपरिग्रहः च नियमस्य मूलानि; यमः एव तस्य आधारः, न संशयः। सर्वेषां भूतानां स्वात्मवत् हितं आचरन् अहिंसा इति कथ्यते; सा आत्मज्ञानप्राप्तये प्रदत्ता। यथार्थं दृष्टश्रुतानुमितानुभूतं वदन्, परहितं न बाधन्, सत्यम् इति उच्यते। ब्राह्मणेषु अश्लीलवचनं न वदेत् इति शास्त्रं; अन्यस्य दोषं ज्ञात्वा अपि न वदेत्—एषा अपि मर्यादा। परद्रव्यं न गृह्णीयात्, आपदि अपि, मनसा, कर्मणा, वाचा वा—एतत् संक्षेपेण अस्तेयम्। मनसा, वाचा, कायेन च मैथुनं वर्जयेत्; एतत् ब्रह्मचर्यं तपस्विनां ब्रह्मचारिणां च। एष एव नियमः वैखानसादीनां, विदराणां, पत्निवानां, गार्हस्थ्यानां विशेषतः। स्वपत्न्या नियतविधिना मैथुनं कृत्वा, अन्यासु सर्वदा विरमेत्, मनसा, कर्मणा, वाचा—एषः ब्रह्मचर्यं स्मृतम्। स्वपत्न्या सह शुद्धया मैथुनात् अनन्तरं स्नानं कुर्यात्; एवं संयतः गृहस्थः निःसंशयं ब्रह्मचारी भवति। एवमेव द्विजाचार्याग्निपूजायां विधिवत् अहिंसा स्मृता; तत्र यत् किंचित् हिंसनं भवति तत् अहिंसा इति मन्यते। स्त्रियः सदा वर्जनीयाः, ताभिः सह संगं न कुर्यात्; मृतवत् मनसा तासु आचरन्, बुद्धिमान् भवेत्। एवं महर्षयः, योगपीठानि, पाशुपतयोगः, च यथोक्तं शिवेन स्थापितः, तस्य साधनानि, चित्तनिग्रहः, यमाद्यष्टाङ्गयोगः, तेषां स्वरूपम्, अहिंसादिधर्माः, ब्रह्मचर्यनियमः, सर्वं संक्षेपेण प्रतिपादितम्।