लिङ्गपुराणम्

शेषः, वासुकिः, कर्कोटकः, शङ्खः, ऐरावतः, कम्बलः, धनञ्जयः, महानीलः, पद्मः, अश्वतरः, तक्षकः, एत एव च अन्ये च नागाः—एलापत्रः, महापद्मः, धृतराष्ट्रः, बलाहकः, शङ्खपालः, महाशङ्खः, पुष्पदंष्ट्रः, शुभाननः, शङ्खलोमः, नहुषः, वामनः, फणितः, कपिलः, दुर्मुखः, पतञ्जलिश्च—कश्यपस्य सन्ततौ स्मृताः। क्रोधावेशेन सा देवी महतीं मायायुतां राक्षससैन्यसमुत्पादयत्। गोमहिषी नाम सती सुभगा रुद्रसमूहं समजनयत्। सुरभिः अपि, यथाश्रुतं, कश्यपस्य सन्ततिसमूहं प्रासूत। तथा स ऋषिः मुनिसमूहं अप्सरसश्च समजनयत्। इलया अपि किनरगन्धर्वसमूहः सृष्टः। अरिष्टया बहवः उत्पादिताः, इलया सर्वाणि तृणवनलतादीनि सृष्टानि। त्विषया अनन्तसंख्या यक्षराक्षसाः समुत्पादिताः। एवं संक्षेपेण कश्यपस्य सन्ततयः कीर्तिताः। तेषां मध्ये पुत्रपौत्रादिसन्ततयः बहवः स्मृताः। एवं सर्वे भवन्तः महात्मना कश्यपेन सृष्टाः। सर्वेषां स्थावरजङ्गमानां सृष्टौ प्रजापतिः तेषां मध्ये प्रमुखान् अधिपतीन् अभिषिच्य स्थापयामास। ततः वैवस्वतं मनुं मनुष्याणां नृपतिं नियुक्तवान्, ये च पूर्वे ब्रह्मणा स्वायम्भुवे काले अभिषिक्ताः। तैः एषा सप्तद्वीपगिरिसहिताः पृथिवी यथादेशं धर्मेण पाल्यते। ये च ब्रह्मणा पूर्वे स्वायम्भुवे काले अभिषिक्ताः, ते अपि मनवः अभिषिच्यन्ते। यदा पूर्वे मन्वन्तराणि गतानि तेषां च अधिपतयः गताः, तदा अन्ये नवान्यन्यानि मन्वन्तराणि आगतेषु अभिषिच्यन्ते। ये च भूतपूर्वे भविष्यन्ति च मन्वन्तरेषु नृपाः, ते अपि पुत्रानुत्पाद्य सन्तत्यर्थं कीर्त्यन्ते। कश्यपः पुनः सन्तत्यर्थं तपः समारभ्य चिन्तयामास—"मम वंशस्थापकः पुत्रः प्रजायताम्" इति। एवं महात्मा कश्यपः ब्रह्मसम्योगेन ध्यायन्, द्वौ महातेजस्विनौ पुत्रौ ततः अभवताम्। वत्सरः च असितः च ब्रह्मविदौ जातौ। वत्सरात् नैध्रुवः, रायभ्यः च महायशाः जातः। रायभ्यस्य वंशः रायभ्याः इति विख्यातः। नैध्रुवस्य वंशं वक्ष्यामि। च्यवनकन्यायां सुमेधः जातः। सा नैध्रुवस्य भार्या कुण्डपायिनां माता अभवत्। असितात् एकपर्णायां ब्राह्मणः महाप्रज्ञः जातः। शाण्डिल्यानां मध्ये देवलः तपस्वी श्रेष्ठः अभवत्। शाण्डिल्याः, नैध्रुवाः, रायभ्याः त्रयो वंशाः, कश्यपाः च अन्यः। अथ ते पुलस्त्यस्य दिव्याः नव प्रकृतयः शृणु। एकादशमनौ युगे चत्वारि युगानि गतेषु, तस्मिन् युगे अर्धे शेषे द्वापरारम्भे, मानवस्य दमः पुत्रः अभवत्। दमस्य तृणबिन्दुः नामकः पुत्रः जातः, स तृतीयत्रेतायाः आरम्भे राजा अभवत्। तस्य कन्या इलाविला अप्रतिमरूपा आसीत्। स राजर्षिः तां पुलस्त्याय दत्तवान्। इलाविलायां महर्षेः ऐराविलो नामकः पुत्रः, तस्मात् विश्रवाः जातः। तस्य चत्वारः पत्न्यः अभवन्, येन पौलस्त्यवंशः वृद्धिं गतः। बृहस्पतेः कन्या देववर्णिनी, पुष्पोत्कटा, बलाका, माल्यवतः कन्या च स्मृता। मालिनः कन्या कैकसी, तासां सन्ततिं शृणु। देववर्णिन्यां वैश्रवणः ज्येष्ठः जातः। कैकस्यां रावणः राक्षसेन्द्रः, कुम्भकर्णः, शूर्पणखा, विभीषणः च प्राज्ञः जाताः। पुष्पोत्कटायां महोदरः, प्रहस्तः, महापार्श्वः, खरः इति पुत्राः जाताः। बलायाः कुम्भीनसी नाम कन्या जाताः। तस्याः त्रिशिराः, दूषणः, विद्युज्जिह्वः राक्षसः जाताः। मल्लिका अपि बलायाः कन्या जाताः। एते नव पौलस्त्यराक्षसाः क्रूरकर्मणः प्रसिद्धाः। विभीषणः शुद्धात्मा धर्मज्ञः कीर्त्यते। पुलस्त्यस्य पुत्राः सर्वे पशवः व्याघ्रदंष्ट्रिणः स्मृताः। प्रेताः, पिशाचाः, सर्पाः, वराहाः, गजाः, कपयः, किनराः, किंपुरुषाः च तत्र सन्ति। वैकल्पिके वैवस्वतमन्वन्तरे क्रतुः अपुत्रः स्मृतः। अत्रेः दश पत्न्यः आसन्, सर्वाः सुन्दर्यः पतिव्रता च। घृताच्यां दशम्यां भद्राश्वस्य पुत्राः—भद्रा, अभद्रा, जलदा, मन्दा, नन्दा, बला, अबला, गोपाबला, तामरसा, वरक्रीडा—एते दश। अत्रिवंशे जाता, प्रभारः तासां पतिः अभवत्। यदा सूर्यः स्वर्भानुना ग्रस्तः नभः पतित्वा भूमौ पतितः, तदा तमसा आवृत्ते लोके, सः प्रकाशं समजनयत्। ब्रह्मर्षिणा उक्तः—"शिवं ते अस्तु"—इति, सूर्यः अत्र पतितः। ब्रह्मर्षिवचनेन तेजस्वी नभः न पतितवान्। तस्मात् महर्षयः तम् 'प्रभाकर' इति आहुः। भद्रायाम् सः सोमं तेजस्विनं पुत्रं उत्पादितवान्। ताभ्यः पुनः पुत्रान् अजनयत्।