लिङ्गपुराणम्

एवं उक्तः स तु महायशाः ऋषिः स्मयमानः प्रहृष्टेन मनसा राजपुत्रं प्रत्युवाच— “शृणु, तत्त्वं ते वक्ष्यामि, यत्र तदा परं पदं प्राप्स्यसि।” स केशवं लोकनाथं दुःखनाशनं महादेवस्य दक्षिणभागसमुत्थितं प्राज्ञः सम्यगुपास्य, सदा पवित्रं पुण्यं निर्मलं परमं च मन्त्रं सर्वपापप्रणाशनं कामदं च त्वं, महाबुद्धे, जपेत्। प्रणवेन सहितं दिव्यं मन्त्रं— “ॐ नमो वासुदेवाय”—इति निगृहीतात्मा सदा जपेत्। स नित्यं सनातनं विष्णुं ध्यानयुक्तः, जपहोमपरायणः, इत्युक्तः स महात्मा विश्वामित्रं प्रणिपत्य, पूर्वदिशं प्रति स्थित्वा, संयतात्मा, प्रमुदितचित्तः, मूलफलशाकाहारः, वर्षमेकं निःश्रमं मन्त्रं जपन्। स दिवा च निशि च पुनःपुनः मन्त्रं जपन्, न कदापि विश्रामं कुर्वन्, तदा भूतगणाः, राक्षसाः, सिंहाद्याः महाव्याघ्राः तं भयङ्करं तपस्विनं समीपं आगमन्। ते घोराः प्राणीन् तं महात्मानं मोहयितुमागताः, स तु “वासुदेव” इति मन्त्रं जपन्, किञ्चित् अपि न चचाल। तदा तस्य जननी सूनितिः, पिशाच्याकारं धारयित्वा, शोकेन पीडिता, रुदती तस्य पुरतः समुपस्थिता। सा विलपन्ती— “एक एव मम पुत्रः त्वं, कथं दुःखमिदं सहसे? किं मां दीनां मातरं परित्यज्य तपः आचरिष्यसि?” एवं वदन्त्याः अपि तस्याः महातपाः पुत्रः, नापि तां पश्यन्, हृष्टमनाः हरिनाम जपं अनुवर्तयामास। ततः तस्मिन्नेव स्थले सर्वविघ्नाः निवृत्ताः; ततः विष्णुः, मेघश्यामलवर्णः, गरुडारूढः, तेजसा विराजमानः, आगतः। सर्वैः देवैः परिवृतः, महर्षिभिः स्तुतः, भगवाँस तु विष्णुः, रिपूनां विनाशकः, ध्रुवस्य समीपं समुपेत्य स्थितः। तमागतं दृष्ट्वा, ध्रुवः— “कः अयम्?” इति चिन्तयन्, नेत्राभ्यां पिबन्निव, हृषीकेशं जगन्नाथं निरीक्षते स्म। ध्रुवः, तेजसा समन्वितः, “वासुदेव” इति मन्त्रं जपन् स्थितः; तदा गोविन्दः शङ्खस्य अग्रेण तस्य मुखं स्पृशत्। ततः स परं ज्ञानं परमपुरुषं च प्राप्य, कृताञ्जलिः, हरिं जगन्नाथं स्तोतुम् आरब्धवान्। “देवदेव, शङ्खचक्रगदाधर, विश्वात्मन्, वेदगुह्यवेदिन्, त्वां प्रपद्ये केशव, कृपां कुरु।” “सनकादयः अपि त्वाम् अविज्ञायन्ति, महात्मन्; अहं कथं जानीयां? नमोस्तु ते जगन्नाथ।” एवं विष्णुः स्मितपूर्वकं तमुवाच— “आगच्छ पुत्र ध्रुव; स्थिरं स्थानं प्राप्य, नक्षत्रेषु श्रेष्ठः भव।” “त्रैलोक्ये मातरं सहित्वा, एतत् मम परं सनातनं रमणीयं स्थानं प्राप्स्यसि।” “पूर्वं तपसा देवदेवं सम्पूज्य, एतद् शङ्करात् प्राप्तम्— यः सदा प्रणवयुक्तं ‘वासुदेव’ इति जपति— श्रद्धया भगवद्भावेन नमस्कृत्य, स धीरः ध्रुवस्यैव स्थिरं स्थानं प्राप्नोति।” ततः सर्वे देवाः, गन्धर्वसिद्धर्षयः, मातृभिः सह, तस्मिन् स्थले स्थिरं स्थानं प्राप्तवन्तः। विष्णोः आज्ञां लब्ध्वा, तेजस्वी ध्रुवः द्वादशाक्षरमन्त्रेण नक्षत्रेषु स्थानं प्राप्तवान्। स महां सिद्धिं प्राप, एषा कथा मया ते कथिता। तस्मात्, यः वासुदेवं नमति, स ध्रुवलोकं प्राप्नोति; तस्य स्थैर्यं ध्रुववत् भवति। एवं, सूत! अधुना सम्यग् देवदानवगन्धर्वसर्पराक्षसानां उत्तमं सृष्टिक्रमं शृणु। प्रथमसृष्टिः संकल्पदृष्टिस्पर्शैः अभवत्; ततो दक्षः प्रचेतसः सुतः संभोगेन सृष्टिं प्रवर्तयामास। स देवर्षिसर्पादीन् सृजन्, तदा लोकाः न वर्धन्त; तदा संयोगेन वृद्धिः अभवत्। दक्षः जन्मना पञ्चसहस्रं पुत्रान् अजनि; तान् दृष्ट्वा, विविधजनसृष्ट्यर्थं, स सुमहान् अभवत्। नारदः तान् हर्यश्वान् समागतान् उवाच— “भूमेः परमाणं ऊर्ध्वाधः च विज्ञाय— तस्मात्, वयम्, मुने, विस्तारतः जगत् सृजामः”—इति। तद्वाक्यं श्रुत्वा, ते सर्वतः प्रस्थितवन्तः। ते अपि अद्यापि प्रतिनिवर्तन्ते न, यथा नद्यः समुद्रं प्रति; हर्यश्वेषु नष्टेषु, दक्षः प्रजापतिः पुनः— जन्मना सहस्रं पुत्रान् अपि अजनि; ते शबलाः नाम, सृष्ट्यर्थं समवेताः। नारदः पुनः तान् शबलान् सूर्यसमप्रभान् उवाच— “भूमेः परमाणं विज्ञाय, भ्रातॄन् पुनः पुनः चिन्तयन्तु।” “आगत्य, तदा विस्तारतः जगत् सृजिष्यथ।” ते अपि तैः भ्रातृभिः सह, तेनैव मार्गेण, ययुः। तेषु अपि नष्टेषु, प्रजापतिः दक्षः प्रचेतसः सुतः, वैरिण्याम् षष्टिं कन्याः अजनि। दश धर्माय, त्रयोदश कश्यपाय, सप्तविंशतिः सोमाय, चत्वारि अरिष्टनेमये दत्ताः। द्वे भृगुपुत्राय, द्वे कृत्स्नाय, तथा द्वे अङ्गिरसे अपि दत्ताः; एषां नामानि विस्तारतः कथ्यन्ते। अधुना, दिव्यजनन्याः संततिं विस्तारतः शृणु— मरुत्वती, वसू, यामि, लम्बा, भानुः, अरुन्धती च।