पितास्य अङ्कं न लब्ध्वा, स बुद्धिमान् बालः दुःखेन मनः क्लिष्टः सन् मातरं समीपमागत्य पुनः पुनः रुदितवान्। तस्य पुत्रस्य रुदनं दृष्ट्वा, सा माता, शोकवशा, भाषितवती; सुरुचिः, पतिसंप्रियः, तस्यापि पुत्रमासीत्। सा उवाच – “दुर्भाग्यायाः मम त्वं पुत्रः जातः, तव पुत्रः अपि दुर्भाग्यवान्; किं दुःखं करोṣi, किं पुनः पुनः रुदसि?” इत्येवम्। “हृदयेन दुःखितः सन्, त्वं केवलं मम दुःखं वर्धयसि; हे पुत्र ध्रुव, स्वबलात् त्वं स्वस्थानं प्राप्तुमर्हसि।” इति मातुः वचनं श्रुत्वा, ध्रुवः वनं प्रति निर्गतः; तत्र विश्वामित्रं दृष्ट्वा, यथानियमं नमस्कृत्य, कृताञ्जलिः श्रद्धया, विनयेन, प्राञ्जलिः, उवाच – “भगवन्, सर्वेषां मध्ये उत्तमं स्थानं कथं प्राप्नुयाम्, तद् मे कथय। यदा पितुः अङ्के स्थितवान्, तदा सुरुचिः, मम माता, मां तत्र निक्षिप्य दूरं कृतवती; राजा पिता किमपि न उक्तवान्। तस्माद्, ब्रह्मन्, भयात् मातरं गत्वा, सूनितिः माता माम् उवाच – ‘अत्यन्तं दुःखं मा कुरु।’ स्वकर्मणा, बाल, त्वं उत्तमं स्थानं प्राप्तुमर्हसि; तस्याः वचनं श्रुत्वा, महर्षे, तव कृपया स्थानं सिध्यति। वनं प्राप्तः अस्मि, ब्रह्मन्, अद्य त्वां दृष्टवान्, प्रभो; तव अनुग्रहेण अद्भुतं परमं स्थानं प्राप्स्यामि।” एवं उक्ते, स विश्रुतः ऋषिः, स्मितं कृत्वा, उवाच – “राजकुमार, शृणु; त्वं तत् परमं स्थानं प्राप्स्यसि। केशवं, लोकनाथं, दुःखनाशिनं, यो महादेवस्य दक्षिणतः उत्पन्नः, तं पूजय। सर्वपापनाशकं, कामदं, परमपवित्रं, शुद्धं, निर्मलं, परमं मन्त्रं सदा जप। दिव्यं मन्त्रं प्रणवेन संयुक्तं – ‘नमो वासुदेवाय’ – इति, संयतइन्द्रियः, वद। शाश्वतं विष्णुं ध्यानयन्, जपयज्ञनिष्ठः, ऋषिणा उक्तः, ध्रुवः विश्वामित्रं प्रणम्य, पूर्वदिशं प्रेक्ष्य, संयतः, हृष्टमनाः, मूलफलशाकान्नं भुञ्जन्, एकवर्षं श्रान्तिहीनः मन्त्रं जपत्। दिनरात्रं मन्त्रं पुनः पुनः अजपत्; भयङ्कराः भूताः, राक्षसाः, सिंहाद्याः महान् पशवः तं समीपं आगच्छन्। तैः घोरैः प्राणिभिः तस्य महात्मनः चित्तं मोहितुं यत्नः कृतः; किन्तु ‘वासुदेव’ इति जपन्, स कदापि न विचलितः। तस्य माता सूनितिः पिशाच्याकारं धृत्वा, शोकवशा, रुदितुम् आरब्धवती – “एकः एव पुत्रः असि; किं दुःखं भजसि? अनाथं मातरं त्यक्त्वा, किं तपः कृतवान्?” इत्येवम् उक्तवती। तथापि, स महान् तपस्वी, ताम् अपि नावलोक्य, हर्षेण हरिनाम जपन् अवतिष्ठत्। ततः सर्वविघ्नाः तस्मिन्स्थले नष्टाः; तदनन्तरं, विष्णुः, श्यामवर्णः, गरुडारूढः, आगच्छत्। सर्वैः देवैः परिवृतः, महर्षिभिः स्तुतः, भगवन् विष्णुः, शत्रुनाशकः, ध्रुवस्य समीपमागच्छत्। तं समीपमागच्छन्तं दृष्ट्वा, ‘कः एषः?’ इति चिन्तयन्, नेत्राभ्यां पिबन्निव हरिं जगत्पतिं निरूक्षत्। ध्रुवः, दीप्तिमान्, ‘वासुदेव’ इति जपन् स्थितः; गोविन्दः तस्य मुखं शङ्खस्य कर्णेन स्पृष्टवान्। ततः परमज्ञानं, परमपुरुषं प्राप्य, स कृताञ्जलिः, हरिं लोकनाथं स्तोतुम् आरब्धवान् – “देवाधिदेव, शङ्खचक्रगदाधर, विश्वात्मन्, वेदगुह्यवित्, त्वां शरणं प्रपद्ये, केशव। सनकादयः अपि त्वां न जानन्ति, महात्मन्; अहं कथं जान्यामि? नमो जगन्नाथाय।” विष्णुः स्मितं कृत्वा उवाच – “आगच्छ, बाल ध्रुव; स्थिरं स्थानं प्राप्य, नक्षत्राणां मध्ये श्रेष्ठः भव। तत्र, मातृसहितः, नक्षत्रस्थानं प्राप्नुहि – एष मे परमं, शाश्वतं, रम्यं स्थानम्। पूर्वं, तपसा, देवाधिदेवं पूज्य, एतत् शङ्करात् प्राप्तम् – यः सदा ‘वासुदेव’ इति प्रणवेन जपति— श्रद्धया, भगवद्वाच्येन, नमस्कारेण संयुक्तः— स बुद्धिमान् ध्रुवस्य स्थिरं स्थानं प्राप्नोति।” ततः सर्वे देवाः, गन्धर्वाः, सिद्धाः, श्रेष्ठाः ऋषयः, मातृभिः सह, तत्र स्थिरं स्थानं प्राप्तवन्तः। विष्णोः आज्ञां लब्ध्वा, दीप्तिमान् ध्रुवः द्वादशाक्षरमन्त्रस्य प्रभावेन नक्षत्रेषु स्थानं प्राप्तवान्। स महान् सिद्धिं प्राप्तवान्; एषा कथा मया तव उक्ता। अतः, यः वासुदेवाय नमति, स ध्रुवलोकं प्राप्नोति; तस्य स्थिरता ध्रुववत् भवति। ततः, सूत, अधुनैव, यथाक्रमं, उत्तमं देवदानवगन्धर्वसर्पराक्षसोत्पत्तिं कथय। पूर्वसृष्टिः इच्छया, दृष्ट्या, स्पर्शेन जातमिति कथ्यते; ततः प्रचेतसः पुत्रः दक्षस्य, मैथुनसृष्टिः अभवत्। स देवाः, ऋषयः, सर्पान् सृजन्, लोकाः न वर्धिताः; ततः मैथुनसंयोगेन वर्धनं जातम्। दक्षः जन्मना पञ्चसहस्रं पुत्रान् उत्पादितवान्; तान् दृष्ट्वा, विविधं सृष्टिं कर्तुं इच्छन्, स महाभाग्यवान् अभवत्।