लिङ्गपुराणम्

एषा या एका प्रधानरूपस्य अद्भुतपरिणतिः, सा यथार्थतया कस्यापि न पूर्णतया गणयितुं शक्या। ग्रहदीप्तीनां आगमनं गमनं च जनः स्वचक्षुषा, परम्परया, अनुमानतः, प्रत्यक्षेण, तर्केण च ज्ञातुं शक्नोति। तस्मात् प्राज्ञः सूक्ष्मबुद्ध्या परीक्ष्य श्रद्धां कर्तव्या—चक्षुः, शास्त्रं, आपः, लेखनं, गणना च, हे मुनिश्रेष्ठ। एते पञ्च हेतवः ग्रहद्योतानां प्रमाणनिर्णये ज्ञेयाः। इदानीं, हे द्विजोत्तमाः, विष्णोः प्रसादेन कथं ध्रुवः प्राज्ञश्रेष्ठः ग्रहाणां मध्ये स्थाणुत्वं प्राप्तवान्, इदानीं श्रोतुमर्हथ। अस्मिन्नेव विषय उपरि मां कदाचित् मार्कण्डेयः, शास्त्रविशारदः, पृष्टवान्; स च मां श्रोतुम् उत्सुकः प्राह। तदा उत्तानपादः, सर्वेषां नृपाणां नृपतिः, महातेजस्वी, शस्त्रधारिणां मध्ये प्रमुखः, पृथिवीं शासितवान्। तस्य द्वे भार्ये आस्तां—सुनिति च सुरुचिश्च। ज्येष्ठायां सुनित्यां सुतः महायशाः जातः। स बालः ध्रुवनामकः, अतिप्राज्ञः, कुलदीपः, महाबुद्धिमान्, सप्तवर्षवयस्के अपि कदाचित् पितुः अङ्के उपाविशत्। तदा सुरुचिः तं बालं अपसार्य, स्वसुतं स्नेहेन पितुः अङ्के स्थापयित्वा, रूपेण सम्मानं दत्तवती, हे द्विजश्रेष्ठ। पितुः अङ्कं न प्राप्य, स बुद्धिमान् बालः, दुःखितचित्तः, मातरं समीपं गत्वा पुनः पुनः अश्रूणि मुमोच। पुत्रं रुदन्तं दृष्ट्वा, सा माता, शोकविह्वला, वाक्यम् उक्तवती; सुरुचिः अपि पतिस्नेहिता पुत्रवन्त्येव आसीत्। सा उवाच—"मयि दुर्भाग्यायां त्वं जातः, तव अपि पुत्रः दुःखभाग्; किं दुःखं करोषि, किमर्थं पुनः पुनः रोदिषि?" हृदये क्लेशं प्राप्य, त्वं केवलं मम दुःखं वर्धयिष्यसि; हे पुत्र ध्रुव, स्वशक्त्या स्वं स्थानं प्राप्नुहि। मातुः एवं उक्त्वा, स ततः वनं गतः; तत्र विश्वामित्रं दृष्ट्वा, विधिवत् प्रणिपत्य। कृताञ्जलिः स विनीतः सन् उवाच—"भगवन्, कथं सर्वेषां मध्ये परमं स्थानं प्राप्नुयाम्?" "यदा पितुः अङ्के उपविष्टः, तदा सुरुचिः, मम माता, मां अपसार्य; राजा पिता मम किञ्चित् न उक्तवान्। अतः, हे ब्रह्मन्, अहं भीतः मातरं गतः; सा सुनितिः माम् अवोचत्—'अत्यधिकं दुःखं मा कुरु।'" "स्वकर्मणा, हे वत्स, त्वं परमं स्थानं प्राप्नुयाः"; इत्येतत् वचनं श्रुत्वा, हे महर्षे, तव कृपया मम स्थानं निश्चितं भविष्यति। इदानीं वनं प्राप्तवान्, अद्य त्वां दृष्टवान्, भगवन्; तव प्रसादेन अद्भुतं परमं स्थानं प्राप्स्यामि। एवं उक्ते, स प्रख्यातः मुनिः स्मितपूर्वकं प्रोवाच—"राजपुत्र, शृणु; त्वं तत् परमं स्थानं प्राप्स्यसि।" सर्वलोकनाथं केशवं, दुःखनाशनं, महादेवस्य दक्षिणभागसमुत्थं, तं बुद्धिमन्तं पूजयित्वा— "सर्वपापनाशकं, कामदं, परमशुद्धं, पुण्यं, निर्मलं, परमं च मन्त्रं सदा जप," इति स मुनिः उवाच। "प्रणवसंयुक्तं दिव्यं मन्त्रं वद—'ॐ नमो वासुदेवाय'—इति, यथाशक्ति इन्द्रियसंयमेन।" नित्यं विष्णुं ध्यानपूर्वकं, जपयज्ञनिष्ठः सन्, मुनिना एवं उक्तः, स विश्वामित्रं प्रणम्य। पूर्वदिशं मुखेन, नियमेन, हृष्टचित्तः, मूलफलशाकभोजनः, एकवर्षं निःश्रमं जपं अकरोत्। रात्रौ दिवा च मन्त्रं पुनः पुनः अजपद्; तदा भूतगणाः, राक्षसाः, सिंहाद्याः महाप्राणिनः तं भीषयितुं समागताः। ते घोराः प्राणीन् तं महात्मानं मोहयितुं प्रयत्नं अकुर्वन्; स तु 'वासुदेव' इति जपन् किंचित् अपि न चलितवान्। तदा तस्य माता सुनितिः, पिशाच्याकारं धृत्वा, शोकविह्वला, तत्र आगत्य रुदितुम् आरब्धवती। "त्वं मम एकः पुत्रः—किमर्थं दुःखं सहसे? अनाथां मातरं परित्यज्य, किमर्थं तपः आचरसि?" एवं वाक्यं उक्त्वापि, स महातपस्वी, तां अपि अनवलोक्य, हृष्टः हरिनाम जपं निरन्तरं अकरोत्। तदा तस्मिन् स्थले सर्वविघ्नाः निरस्ताः; अनन्तरं विष्णुः, श्याममघ, गरुडारोहणेन, तत्र आगतः। सर्वैः देवैः परिवृतः, महर्षिभिः स्तुतः, भगवाञ् विष्णुः, शत्रुनाशनः, ध्रुवस्य समीपं समागतः। तं समीपं आगच्छन्तं दृष्ट्वा, "कः अयम्?" इति चिन्तयन्, दृष्टिपातेन हृषीकेशं जगन्नाथं पश्यन् स्थितवान्। ध्रुवः, तेजस्वी, 'वासुदेव' इति जपन् स्थितः; गोविन्दः शङ्खस्य अग्रेण तस्य मुखं स्पृष्टवान्। ततः परमज्ञानं परमपुरुषं प्राप्य, स सर्वलोकनाथं हरिं कृताञ्जलिः स्तोतुं आरब्धवान्। "देवेश, शङ्खचक्रगदाधर, विश्वात्मन्, वेदगुह्यवित्, त्वां शरणं प्रपद्ये, केशव, कृपां कुरु।" "संकादयः अपि त्वां न जानन्ति, महात्मन्; कथं तर्हि अहम्? नमोऽस्तु ते, जगन्नाथ।" विष्णुः स्मितपूर्वकं तम् उवाच—"आगच्छ, वत्स ध्रुव। अचलं स्थानं प्राप्य, नक्षत्रेषु अग्रगण्यः भव।" "तत्र एव मातृसहितः, नक्षत्रस्थानं प्राप्नुहि—एतत् मम परमं, शाश्वतम्, रमणीयं धाम।