लिङ्गपुराणम्

एतेषु कालेषु, येषां स्वरूपं शब्दमयं, तेषां नामानि चोक्तानि, अन्तःस्थ-ईश्वराश्च संक्षेपेण कीर्तिताः—वैवस्वतः, ऋकारः, मनुः, कृष्णः, सुरेश्वरश्च। तेषां सप्तमं योगिनां प्रवक्ष्यामि, युगानां प्रवृत्तौ, अतीतानां कल्पानां च, यथैव भविष्यतः कल्पानामपि। अद्य सप्तम-अन्तरे वराहो ज्ञेयः, तथैव भगवतः योगावताराः शिष्यपरम्पराश्च। सर्वेषां योगिनां कालानां युगानां च निरीक्षणे, प्रथमे श्वेतः, कलौ रुद्रः, ततोऽपि सुतरः, मदनश्च। सुहोत्रः, कङ्कणः, लोकाक्षिश्च, महर्षे, जैगीषव्यः तेजस्वी, पुण्यश्च दधिवाहनः। ऋषभः प्राज्ञः, उग्रः, अत्रिः, सुबालकः, गौतमः, पुण्यश्रीमान् सर्वदेवपूजितः। वेदशीर्षः, गोकर्णः, गुहावासी, शिखी, जटामाली, ट्ठहासः, दारुकः, लाङ्गली च। महाकायः महर्षिः, शूली, दण्डी, मुण्डीश्वरः, सहिष्णुः, सोमशर्मा, नकुलीशः, जगद्गुरुश्च। वैवस्वत-अन्तरे, योगाचार्यत्वेन परात्मनः अवताराः सम्यक् उक्ताः, सर्वेषु युगेषु शुभव्रताः। द्वापरे व्यासः श्रेष्ठर्षयश्च, तत्र योगनाथानां चत्वारः शिष्याः, अमराः। श्वेतः, श्वेतशिखण्डी, श्वेताश्वः, श्वेतलोहितः; दुन्दुभिः, शतरूपः, ऋचीकः, केतुमांश्च। विशोकः, विकेशः, विपाशः, पापकृत्; सुमुखः, दुर्मुखः, दुर्दमः, दुरतिक्रमः। सनकः, सनन्दः, प्रभुः, सनातनः; ऋभुः, सनत्कुमारः, सुधामा, विरजश्च। शङ्खपादः, वैराजः, मेघः; सारस्वतः, सुवाहनः श्रेष्ठर्षिः, मेघवाहः महातेजाः। कपिलः, आसुरी, पञ्चशिखमुनिः; वाल्कलः महायोगी धर्मात्मा महाबलः। पराशरः, गर्गः, भार्गवः, आङ्गिरसः; बलबन्धुः, निरामित्रः, केतुशृङ्गः, तपोधनः। स एव लम्बोदरः, लम्बः, लम्बाक्षः, लम्बकेशकः, सर्वज्ञः, समचित्तः, साध्यः, सर्वश्च। सुधामा, काश्यपः, वसिष्ठः, विरजाः, अत्रिः, देवसदः, श्रवणः, श्रविष्ठकः, कुणिः, कुणिबाहुः, कुशरीरः, कुनेत्रकश्च। कश्यपः, उशनाः, च्यवनः, बृहस्पतिः, उतथ्यः, वामदेवः महायोगी, महाबलश्च। वाचश्रवाः, सुधीकः, श्यावाश्वः तपस्विनां पतिः, हिरण्यनाभः, कौशल्यः, लोकाक्षिः, कुतुमिश्च। सुमन्तुः, बुद्धिमान् बार्बरी, कबन्धः, कुशिकंधरः, प्लक्षः, दाल्भ्यायणिः, केतुमान्, गोपनश्च। भल्लावी, मधुपिङ्गः, श्वेतकेतुः तपोधनः, उशिकः, बृहदश्वः, देवलः, कविश्च। शालिहोत्रः, अग्निवेशः, युवनाश्वः, शरद्वसुः, छगला, कुंडकर्णः, कुम्भः, प्रवाहकः। उलूकः, विद्युत्, मण्डूकः, आश्वलायनः, अक्षपादः, कुमारः, उलूकः, वत्सश्च। कुशिकः, गर्भः, मित्रः, कौरुष्यः—एते योगिनां श्रेष्ठाः शिष्याः सर्वपरम्परासु। शुद्धाः, ब्रह्मनिष्ठाः, ज्ञानयोगनिष्ठाश्च—एते सिद्धाः पाशुपताः विभूतिभिः लिप्ताः। तेषां शिष्याः शिष्यशिष्याश्च शतानि सहस्रशश्च, पाशुपतयोगं प्राप्य रुद्रलोकस्थिताः। देवाद्याः पिशाचान्ताः, सर्वे जीवाः पशवः उच्यन्ते; तेषां स्वामी भवः पाशुपतिः कथ्यते। अयं पाशुपतो योगः रुद्रेण पशुपतिना, द्विजश्रेष्ठ, उच्चावचसिद्ध्यर्थं स्थापितः। अथ ते योगपीठानि संक्षेपेण प्रवक्ष्यामि, ये शिवेन स्वयमेव लोकहिताय स्थापितानि, द्विजश्रेष्ठ। कण्ठात् अधः प्रादेशमात्रं, नाभ्यः उपरि, तद् योगस्य परं पीठम्; नाभ्यधः अधमं, भ्रूमध्ये मध्यं च। आत्मनः सर्वज्ञानसिद्धिः योग इति कथ्यते; तस्य कृपया सदा एकचित्तता लभ्यते। या कृपा आत्मानुभूता, द्विजश्रेष्ठ, सा ब्रह्मादिभिरपि वर्णयितुं न शक्या; सा शनैः शनैः जनानां हृदि उदेति। 'योग'शब्देन महेशस्य परं पदं, निर्वाणाख्यं, लक्ष्यते; तस्य हेतुः दर्शिनः ज्ञानं, तच्च ज्ञानं तस्यैव कृपया जायते। ज्ञानाग्निना पापं दग्धव्यम्, इन्द्रियाणि विषयेषु सदा संयन्तव्यानि; इन्द्रियविषयसंयमात् योगसिद्धिः जायते। योगः चित्तवृत्तिनिरोधः, द्विजश्रेष्ठ; तस्य साधनानि अष्टधा इह निरूपितानि। यमः प्रथमः, नियमः द्वितीयः, आसनं तृतीयं, प्राणायामः चतुर्थः। प्रत्याहारः पञ्चमः, ततः धारणा; ध्यानं सप्तमं, समाधिः अष्टमः स्मृतः। तपः संयमश्च यमः उच्यते; अहिंसा यमस्य आदिकारणम्, नियमस्य च मूलम्। सत्यं, अस्तेयं, ब्रह्मचर्यं, अपरिग्रहश्च नियमस्य मूलानि; यम एव तस्य आधारः, न संशयः। एवं भगवतः शिवस्य योगपरम्परा, योगाचार्याः, तेषां शिष्यगणाः, योगपीठानि, योगसाधनानि, चित्तनिरोधः, पापदाहः, ज्ञानलाभः, पाशुपतयोगः, सर्वं सम्यक् प्रतिपादितम्।