लिङ्गपुराणम्

सूर्यः, लोकानां अधिपः, दिनरात्रयोः सर्वोत्तममार्गं गृहीत्वा, सर्वतः—दक्षिणतः, उत्तरतः, ऊर्ध्वतः, अधः—इमं जगत् उष्णीकरोति। यथा गृहमध्ये लम्बमानः दीपः सर्वतः, ऊर्ध्वतः, अधः च तमः विनाशयति, तथा सूर्यः सहस्रकिरणयुक्तः, लोकाधिपः, ग्रहेशः, स्वकिरणैः सर्वदिशाः प्रकाशयति। सूर्यस्य सहस्रकिरणेषु, याः पूर्वं मया उक्ताः, सप्त उत्तमाः—ते ग्रहाणां मूलानि। ताः सप्त किरणाः—सुषुम्णा, हरिकेशः, विश्वकर्मा, विश्वव्यचा, आद्या, संनद्धा, परः—एवं सर्वावसु, स्वराट् च नाम्ना। सुषुम्णा सूर्यस्य किरणः दक्षिणं राशिं प्रज्वलयति। सुषुम्णा अधः, ऊर्ध्वः, अधस्तात् च गतिम् करोति; हरिकेशः अग्रे स्थितः ताराणां मूलम् इति कथ्यते। विश्वकर्मा दक्षिणतः बुधस्य किरणं वर्धयति; विश्वव्यचा, यो पृष्ठतः स्थितः, शुक्रस्य मूलम् इति ज्ञातः। संनद्धा मङ्गलस्य किरणम्; षष्ठः सर्वावसु बृहस्पतेः किरणम्। पुनः, किरणः शनैश्चरं पोषयति; एवं सूर्यस्य तेजसा तारा, ग्रहाः, नक्षत्राणि च दीप्तिम् प्राप्तानि। एते सर्वे आकाशे दृश्यन्ते, चेदं विश्वं अपि। यतः ते न विनश्यन्ति, तस्मात् तारा इति कथ्यन्ते। सर्वे क्षेत्राणि स्वकिरणैः दीप्तिम् प्राप्तानि; सूर्यः तेषाम् तारा, नक्षत्राणि च गृह्णाति। यत्र पुण्यकर्माणि क्रियन्ते, तेषां पुण्यस्य अन्ते ग्रहाणां आश्रयं यान्ति; यतः ते अतीर्यन्ति, तारा इति कथ्यन्ते, शुक्लत्वात् अपि तारा इति कथ्यन्ते। दैवी, भौम्य, रात्र्यः—सर्वाः, अपि च कृष्णाः—सूर्यः तेषां तेजः गृह्णाति। यज्ञाय, गमनाय च, एष तत्वं वर्णितम्; यतः सः आपां तेजः आहरति, तस्मात् सविता इति कथ्यते। पूर्णचन्द्रः रमणीयतत्त्वं—शुक्लत्वे, अमृतत्वे, शीतलत्वे च अनुभूयते। सूर्यचन्द्रयोः दिव्यदीप्तिमान्, जलयुक्तः, उज्ज्वलः, गोलाकारः, शुभः—एष कक्षः। तत्र चन्द्रमण्डलं घनजलस्वरूपम्; सूर्यमण्डलं तु घनप्रकाशयुक्तं, शुक्लम्। सर्वे देवाः तत्र निवसन्ति; सर्वे मन्वन्तरेषु तारा, सूर्य, ग्रहाणां आश्रये निर्भरन्ति। तस्मात् ग्रहाः गृहाः इति कथ्यन्ते; सूर्यः सूर्यगृहं प्रविष्टः, चन्द्रः चन्द्रगृहं प्रविष्टः। शुक्रः शुक्रगृहं प्रविष्टः, षोडशकिरणयुक्तः; बृहस्पतिः बृहस्पतिगृहं, मङ्गलः मङ्गलगृहं प्रविष्टः। शनैश्चरः शनैश्चरगृहं, शनैश्चरदेवः अपि; बुधः बुधगृहं, राहुः राहुगृहं प्रविष्टः। सर्वे तारा नक्षत्रेषु प्रविष्टाः; एते ग्रहाः, दीप्तिमन्तः, पुण्यात्मनां स्वामिनः। कल्पारम्भे, एते स्वयम्भुवाः सृष्टाः, गतिम् प्राप्ताः; एषा स्थितिः यावत् महाप्रलयम्। सर्वे मन्वन्तरेषु, एषा देवगृहाः; देवाः स्वाभिमानयुक्ताः, पुनः पुनः तत्र निवसन्ति। गतैः, आगमिष्यद्भिः, न आगमिष्यद्भिः, वर्तमानैः च देवैः सह, एषा गृहाः तिष्ठन्ति। अस्मिन् मन्वन्तरे, ग्रहाः दिव्याः इति कथ्यन्ते; सूर्यः विवस्वतः अदितेः पुत्रः, वैवस्वतमन्वन्तरे प्रसिद्धः। दीप्तिमान् सोमः ऋषिपुत्रः, देवः, वसुश्च; शुक्रः देवः, भर्गवः, असुरपूजकः। बृहस्पतिः, महान् दीप्तिमान्, देवगुरुः, अङ्गिरसः पुत्रः; बुधः रमणीयः, ऋषिपुत्रः। शनैश्चरः, विचित्ररूपः, संज्ञाया विवस्वतः पुत्रः; अग्निः विकेश्याः पुत्रः, यौवनयुक्तः, रक्तज्वालः। दक्षस्य कन्याः तारा, नक्षत्राणि च; स्वर्भानुः, सिंहिकाया पुत्रः, असुरः, प्राणिनां क्लेशकर्त्ता। चन्द्रः, तारा, ग्रहाः, सूर्यः—एते स्वाभिमानयुक्ताः; एषा स्थितिः पूर्ववत् वर्णिता, देवाः अपि तत्र स्थिताः। सूर्यगृहं विवस्वतः, सहस्रकिरणयुक्तं, अग्निमयम्; चन्द्रगृहं जलमयम्, शुक्लम्। बुधगृहं जलमयम्, कृष्णम्, रमणीयम्; शुक्रगृहं जलमयम्, शुक्लम्, षोडशकिरणयुक्तम्। मङ्गलगृहं रक्तम्, नवकिरणयुक्तम्; बृहस्पतिगृहं पीतम्, महत्, षोडशज्वालायुक्तम्। शनैश्चरगृहं कृष्णम्, अष्टकिरणयुक्तम्; स्वर्भानुगृहं तमः, प्राणिनां क्लेशस्थानम्। सर्वे तारा ऋषयः इति ज्ञेयाः, एककिरणयुक्ताः; पुण्यकीर्तिनां गृहेषु, स्वभावतः शुक्लाः। घनजलमयाः, कल्पारम्भे निर्मिताः; सूर्यकिरणसंयोगेन दीप्तिमन्तः इति कथ्यन्ते। सवितुः आधारः नवसहस्रयोजनम्; तस्य परिधिः त्रीगुणः, मण्डलमापनात्। चन्द्रस्य विस्तारः सूर्यस्य द्विगुणः; स्वर्भानुः तयोः तुल्यः, अधस्तात् गच्छति। एवं सूर्यचन्द्रयोः, ग्रहाणां, ताराणां, नक्षत्राणां, स्थितिः, गुणाः, देवगृहाणि च, कल्पारम्भे सृष्टानि, मन्वन्तरेषु स्थितानि, महाप्रलयपर्यन्तं तिष्ठन्ति। सर्वे देवाः, पुण्यात्मनां आश्रये, तत्र निवसन्ति, तथा ब्रह्माण्डे दिव्यदीप्तिमयः सूर्यः, चन्द्रः, ग्रहाः, तारा च, यथाक्रमं उज्ज्वलन्ति।