लिङ्गपुराणम्

शीतकाले च शिशिरे सूर्यः त्रिभिः किरणैः हिमं विसृजति; तत्र इन्द्रः, धाता, भगः, पूषा, मित्रः, वरुणः, आर्यमन् च प्रकाशन्ते। माघमासे अंशुः, विवस्वान्, त्वष्टा, पर्जन्यः, विष्णुः, वरुणः च तत्र दृश्यन्ते; फाल्गुनमासे सूर्यः प्रभासते। चैत्रे अंशुः, वैशाखे धाता तापनं ददाति; ज्येष्ठे इन्द्रः, आषाढे आर्यमन् रविश्च तत्र प्रकाशमानौ। श्रावणे विवस्वान्, प्रौष्ठपदे भगः स्मृतः, अश्वयुजे पर्जन्यः, कार्तिके त्वष्टा रविश्च तत्र दृश्यन्ते। मार्गशीर्षे मित्रः, पौषे विष्णुः शाश्वतः, वरुणस्य सूर्यकर्म पञ्चसहस्र किरणानि अस्ति। पूषा देवः अंशुः च षट्सहस्र किरणैः दीप्तिमान्; धाता सप्तसहस्र किरणैः; शतक्रतु आठसहस्र किरणैः प्रकाशते। विवस्वान् दश किरणैः गच्छति; भगः एकादश किरणैः; मित्रः सप्त किरणैः तपति; त्वष्टा आठ किरणैः स्मृतः। आर्यमन् दश किरणैः गच्छति; पर्जन्यः नव किरणैः; विष्णुः षट्सहस्र किरणैः भूमिं तपति। वसन्ते सूर्यः कपिलवर्णः; ग्रीष्मे सुवर्णप्रभः; वर्षासु शुक्लवर्णः; शरदि धूसरः। हेमन्ते ताम्रवर्णः; शिशिरे रक्तवर्णः। एवं सूर्यस्य उत्पन्नाः वर्णाः मया वर्णिताः। सूर्यः औषधिभ्यः बलं, पितृभ्यः हविः, देवभ्यः अमृतं ददाति; एतानि त्रयाणि त्रीषु लोकेषु स्थापयति। एवं सहस्रकिरणः सूर्यशक्तिः लोकानां कार्यं साधयति, तेषु प्रविश्य जलद्वारा शीतं चोष्णं च विमोचयति। स्फुरद्भूतं तेजोमण्डलं यः सूर्यः इति कथ्यते, स एव ताराग्रहचन्द्राणां आधारः, आदिरूपः। सर्वे चन्द्रताराग्रहाः सूर्यादेव उत्पद्यन्ते; सोमः ताराधिपः अधिष्ठितस्य वामनेत्रम्। सूर्यः स्वयम् अधिष्ठितस्य दक्षिणनेत्रम्; तयोः दृष्टिः सर्वेषां भूतानां मार्गदर्शिका भवति। अवशिष्टाः पञ्च ग्रहाः अधिपतिरूपेण ज्ञेयाः, यथेष्टं विचरन्ति; अग्निः, सूर्यः, आपः, चन्द्रः च उच्यन्ते। शेषाणां स्वरूपं सम्यक् वर्णयामि—स्कन्दः देवसेनापतिः अङ्गारकः ग्रहेषु कथ्यते। ये ज्ञानीः बुधं नारायणं देवमाहुः; यमः लोकाधिपः स्वयं भूताधिपः। द्विजश्रेष्ठ, शनैश्चरः महाग्रहः शनैः गच्छन् देवदानवयोः गुरुर्भवति; द्वौ दीप्तिमन्तौ महाग्रहे उच्येते। ततः शुक्रः बृहस्पतिः च प्रजापतेः पुत्रौ स्मृतौ; त्रिलोकस्य मूलं सूर्यः एव—नात्र संशयः। तस्मात् सर्वं विश्वं उत्पद्यते—देवाः, दानवाः, मनुष्याः, रुद्रः, इन्द्रः, उपेन्द्रः, चन्द्रः, ब्राह्मणश्रेष्ठः, अग्निः, दिविस्थाः च। सर्वदीप्तिमतां दीप्तिः, लोकेषु दीप्तिः, सर्वात्मा, सर्वलोकनाथः—महादेवः, प्रजापतिः। सूर्यः एव त्रिलोकस्येश्वरः, परमः, आदिदेवः; तस्मात् सर्वं उत्पद्यते, तस्मिन्नेव सर्वं लीयते। लोकानां उत्पत्तिः, विनाशः, आदौ सूर्यादेव प्रवर्तते; ग्रहः, द्विजाः, न सुलभः—रवि दीप्तिमान्, तेजस्वी। अत्र क्षणः, निमेषः, दिनम्, रात्रिः, पक्षः, सर्वे समाप्त्याः पुनः पुनः उत्पद्यन्ते। मासः, वर्षः, ऋतवः, युगानि च—सूर्यः विना कालगणना नास्ति। कालविना न कृत्यक्रमः, न प्रवर्तनम्, न दिनचर्या; न ऋतुविभागः, न पुष्पं, मूलं, फलम्। कथं धान्यानां पक्वता, तृणौषधिसंघः च? सूर्यविना जीवितं नास्ति, न इह, न दिवि। भास्करः रुद्ररूपः, लोकं तपति; स एव कालः, अग्निः, द्वादशरूपः प्रजापतिः। स त्रिलोकं चराचरं द्विजश्रेष्ठ, तपति; सर्वतेजस्समूहः, सर्वलोकान् व्याप्य स्थितः। उत्तममार्गं गृह्णन्, दिवा रात्रौ, लोकं पार्श्वतोऽधः ऊपरि च सम्पूर्णं तपति। यथा दीपः गृहमध्ये स्थितः सर्वतः, ऊपरि, अधः च तमः नाशयति—एवं सूर्यः, ग्रहाधिपः, लोकनाथः, सहस्रकिरणः, सर्वदिशाः तेजसा जगत् प्रकाशयति। सूर्यस्य सहस्रकिरणाः पूर्वं मया वर्णिताः; तेषु सप्त उत्तमाः—ग्रहाणां स्रोतांसि। सुषुम्ना, हरिकेशः, विश्वकर्मा, विश्वव्यचा, आद्या, संनद्धा, परा—एतानि स्मृतानि। सर्वावसु अपरः, स्वराट् अपि कथ्यते; सुषुम्ना सूर्यकिरणः दक्षिणचिह्नं दीपयति। सुषुम्ना अधः, ऊपरि, अधस्तात् गच्छति; हरिकेशः पुरतः स्थितः, ताराणां स्रोतः। विश्वकर्मा दक्षिणतः बुधस्य किरणं वर्धयति; विश्वव्यचा पृष्ठतः शुक्रस्य स्रोतः स्मृतः। संनद्धा अङ्गारकस्य स्रोतः; षष्ठः सर्वावसु बृहस्पतेः स्रोतः। पुनः, किरणः शनैश्चरं पोषयति; एवं सूर्यतेजसा ताराग्रहनक्षत्राणि दीप्तिमन्ति भवन्ति।