लिङ्गपुराणम्

तत्र महर्षयः शृण्वन्तु, यथा तत्र ताराणां नक्षत्राणां च रूपाणि, परस्परं पञ्चशतानि, चतुशतानि, त्रिशतानि, द्विशतानि योजनानां न्यूनानि भवन्ति। तेषां सर्वेषां उपरि तु तारकाणां लघुवृत्तानि, द्वयोजनपरिमाणानि, दृश्यन्ते; तदधः किञ्चिदपि लघुतरं नास्ति। तद्वृत्तानां उपरि शनैश्चरः, भौमः, पिङ्गलः च त्रयः ग्रहाः, दीर्घमार्गिणः, स्थिताः। तेषां अधः चत्वारः महाग्रहाः—सूर्यः, सोमः, बुधः, शुक्रः—सर्वे शीघ्रगामिनः, विराजन्ते। ताराणां संख्या तावत्, यावन्ति नक्षत्राणि सर्वेषु दृश्यन्ते; तेषां स्थानानि ध्रुवनियमेन नक्षत्रपथे निश्चितानि। सप्ताश्वयुक्तः सूर्यः सम्यक् उदेति अस्तं च गच्छति। यदा चन्द्रः उत्तरायणे सन्धिषु तिष्ठति, तदा सः ऊर्ध्वगः सन् शीघ्रं दृश्यते, तस्य किरणाः स्पष्टाः न भवन्ति; दक्षिणायने तु सः अधः मार्गं गच्छति। पृथिव्या परिवृतः सूर्यः, पूर्णमास्याम् अमावास्यायां च दृश्यते; यथाकालं शीघ्रं अस्तं गच्छति। तस्मात् यदा चन्द्रः अमावास्यायां उत्तरायणे स्यात्, सः दृश्यते; दक्षिणायने तु नियमानुसारं न दृश्यते। ग्रहनक्षत्रगमनसंयोगात् सूर्यः तमसा आच्छाद्यते; विषुवत्समये, प्रातः सायं च समकालमेव भवतः। उत्तरमार्गेषु, सूर्यस्य उदयास्तमये मध्ये स्युः; पूर्णमास्याम् अमावास्यायां च प्रकाशचक्रानुसारं जानीयात्। यदा तेजस्वी सूर्यः दक्षिणायणे गच्छति, सः सर्वान् ग्रहान् अधस्तात् गच्छति। तस्य उपरि चन्द्रः विशालं चक्रं कृत्वा गच्छति; चन्द्रस्य उपरि नक्षत्रचक्रं सम्पूर्णं गच्छति। नक्षत्राणां उपरि बुधः स्थितः; बुधस्य उपरि शुक्रः; शुक्रस्य उपरि भौमः; भौमस्य उपरि बृहस्पतिः। तस्मात् शनैश्चराद्युपरि सप्तर्षीणां देशः, सप्तर्षीणां चोपरि ध्रुवस्य स्थाणुः। विष्णोः परमं धाम, यः जानाति, सः पापात् विमुच्यते; तद् द्विसहस्रैकशतयोजनदूरे अस्ति। ग्रहाणां, ताराणां, नक्षत्राणां च उपरि क्रमशः ग्रहाः, चन्द्रः, सूर्यः च दिव्यतेजसा युक्तौ स्थितौ। ते नित्यं नक्षत्रैः सहिताः, अहोरात्रं क्रमशः गच्छन्ति; ग्रहाः, ताराः, सूर्यः च नीचोच्चसमस्थिताः। संयोगवियोगकाले, जनाः तान् एकस्मिन्नेव काले पश्यन्ति; सर्वाः ऋतवः पञ्चधा एकत्र आगच्छन्ति इति कथ्यते। एते परस्परं प्रतिष्ठिताः, परस्परं संयुज्यन्ते; तेषां संयोगाः, विप्राः, अव्यग्रतया ज्ञेयाः। एवं, भास्करप्रमुखानां ग्रहाणां गतिः संक्षेपेणोक्तं, द्विजश्रेष्ठ। ग्रहाधिपत्ये भगवता ब्रह्मणा—पद्मयोनेन—सूर्यः अभिषिक्तः, सहस्रकिरणः च रुद्रेण, यथा गुहः अपि। तस्मात्, सूर्यग्रहपीडायां शुभैः जनैः ग्रहपूजा करणीयाः, होमाश्च विधानतः, इच्छितसिद्धये। श्रोतव्यम्, हे सर्वव्यापिन्, कथं ब्रह्मा प्रजापतिर्देवदानवान् सहितान् सर्वान् अभिषिच्य अधिपतित्वं दत्तवान्? ग्रहाधिपत्ये भगवता सूर्यः अभिषिक्तः; ब्रह्मणा प्रजापतिना सोमः ताराणां, ओषधीनां च अधिपतित्वे अभिषिक्तः। सः वरुणं जलाधिपतित्वे, कुबेरं यक्षाधिपतित्वे, विष्णुं आदित्येषु, पावकं वासुषु अभिषिच्य अधिपतीन् कृतवान्। दक्षं प्रजापतीनाम्, शक्रं मरुताम्, प्रह्लादं दैत्यदानवानां च अधिपतित्वे स्थापितवान्। धर्मं पितृणां, निरृतिं राक्षसानां, रुद्रं पशूनां, नन्दिं गणाधिपतित्वे अभिषिच्य स्थितवान्। वीरभद्रं वीराणां, भीषणं पिशाचानां, चामुण्डां मातॄणां अधिपतित्वे स्थापयामास। नीललोहितं ईश्वरं रुद्रदेवतासु, विनायकं व्योमोत्पन्नगजमुखं विघ्नाधिपतित्वे स्थापितवान्। उमां स्त्रीणां, सरस्वतीं वाग्देवतानां, विष्णुं मायाविनां, आत्मानं लोकोत्तमात्मत्वे च स्थापितवान्। हिमवन्तं पर्वतानां, जाह्नवीं नदीनां, समुद्रं सर्वसागराणां अधिपतित्वे स्थापयामास। वृक्षेषु पितामहः अश्वत्थं प्लक्षं च अधिपतित्वे स्थापितवान्। चित्ररथं गन्धर्वविद्याधरकिन्नराणां, वासुकिं बलवत्तरं नागानां, तक्षकं चोरगाधिपतित्वे स्थापयामास। सुपर्णं पक्षिणां, उच्चैःश्रवसं हयानां अधिपतित्वे अभिषिच्य स्थितवान्। सिंहं मृगाणां, वृषभं गावः, शरभं वन्यपशूनां, गुहं सेनापतित्वे, लकुलीशं वेदस्मृत्यधिपतित्वे च अभिषिच्य स्थितवान्। सुधर्माणं, शङ्खपदं, केतुमन्तं, हेमरोमाणं च क्रमशः अभिषिच्य स्थितवान्। पृथुं भूम्यां, महेश्वरं सर्वाधिपतित्वे, चतुर्मूर्तिषु सर्वज्ञं शङ्करं वृषध्वजं च अधिपतित्वे स्थापयामास। भगवत् शम्भोः प्रसादेन, तान् सम्यक् अभिषिच्य, पूर्वं च अभिषिक्त्वा, धर्मात्मा लोकनाथः विराजते स्म। एते, हे महर्षयः, विस्तारतः कथिताः; एते सर्वे जगदुत्पत्तिस्थानात् अभिषिक्ताः, तेन विशेषतां प्राप्ताः।