लिङ्गपुराणम्

देवानां ऋषीणां पितॄणां च सन्निधौ, शैलादिना पूर्वं एषा कथा निवेदिता आसीत्। तस्मात्, ब्रह्मपुत्रस्य वचनं सर्वे शृण्वन्तु। यथापूर्वं, द्वापरयुगान्ते व्यासावताराः, योगाचार्यावताराश्च, त्रिशूलधारिणः तिष्ययुगे च, धर्मात्मानः, प्रवृत्ताः सन्ति। प्रभोः शिष्याः प्रत्येकत्र चत्वारः, शमपूर्णाः पात्रत्वेन, तेषां मध्ये बहवः उपशिष्याः भवन्ति, एवं प्रभुः तुष्टिं प्राप्नोति। एवं ज्ञानं प्रभोः मुखात् मनुष्येषु, ब्राह्मणाद्यन्तं वैश्यपर्यन्तं, स्वभावानुसारं दयया च, परम्परया आगच्छति। प्रतिद्वापरे व्यासाः के के चासन्, कुत्र, केषु चक्रेषु, केषु कल्पेषु, इति सर्वं वक्तव्यं। शृण्वन्तु—वराहकल्पे, वैवस्वतमन्वन्तरे, व्यासाः रुद्राश्च, अद्य च सर्वेषु चक्रेषु च सन्ति। अहम् इदानीं सम्यग् वेदपुराणज्ञानप्रदातारः सर्वेषु चक्रेषु, वर्तमानकाले, क्रमशः वक्ष्यामि। क्रतुः, सत्यः, भार्गवः, अङ्गिराः, सविता, मृत्युः, शतकृतुः प्राज्ञः, वसिष्ठः ऋषिसत्तमः; सारस्वतः, त्रिधामा, त्रिवृत्, ऋषिसत्तमः, शततेजा, स्वयंधर्मा, नारायणः च यथाश्रुतम्; तारक्षुः, अरुणिः प्राज्ञः, देवः, कृतंजयः, ऋतंजयः, भरद्वाजः, गौतमः कविसत्तमः; वाचश्रवा ऋषिः साक्षात्, शुष्मायणिः विशुद्धः, तृणबिन्दुः तपस्वी, शक्तिः, शाक्तेयः, उत्तरः; जातूकर्ण्यः, हरिः साक्षात्, कृष्णद्वैपायन ऋषिः—एते व्यासाः। इदानीं योगाचार्याः कलियुगे क्रमशः शृण्वन्तु। भगवतः, रुद्रस्य, व्यासस्य चावताराः अनन्ताः, चक्रेषु, सर्वेषु युगेषु, विशेषतः कलौ, भक्त्या प्रवर्तन्ते। वैवस्वतमन्वन्तरे, वराहकल्पे, तानवतारान् सर्वेषु चक्रेषु पुनः वक्ष्यामि। वराहकल्पे वर्तमानकाले मन्वन्तराणि, तथा परे चक्रे, वैवस्वतचक्रे सिद्धान् अपि वक्तव्यं। प्रथमः मनुः स्वायम्भुवः, ततः स्वारोचिषः, उत्तमः, तामसः, रैवतः, चाक्षुषश्च। वैवस्वतः, सावर्णिः, धर्मसावर्णिकः पुनः, पिशङ्गः, अपिशङ्गाभः, शबलः, वर्णकः च। ‘औ’-प्रत्ययान्ताः, ‘अ’प्रारम्भकाः मनवः—श्वेतः, पाण्डुः, रक्तः, ताम्रः, पीतः, कपिलः च। कृष्णः, श्यामः, धूम्रः, सुद्धूम्रः, अपिशङ्गः, पिशङ्गः, त्रिवर्णः, शबलः च। एते कलन्धुरा नाम्ना वर्णतः च निर्दिष्टाः, नाम्ना च वर्णतः पुनः। ये शब्दरूपिणः, तेषां नामानि, अन्तर्भाविनः अधिपतयः संक्षेपेण—वैवस्वतः, ऋकारः, मनुः, कृष्णः, सुरेश्वरः इति। सप्तमान् तेषां योगिनः, युगचक्रेषु, अतीतेषु कल्पेषु, भविष्यत्सु च, वक्ष्यामि। सप्तमविवर्तात् प्रारभ्य वराहः इदानीं विज्ञेयः, तथा प्रभोः योगावताराः, शिष्यपरम्पराश्च। सर्वेषां योगिनां कालान् चक्राणि च निरीक्ष्य—प्रथमं श्वेतः, कलौ रुद्रः, सुतरः, मदनः च। सुहोत्रः, कङ्कणः, लोकाक्षिः, मुनीश्वर, जैगीषव्यः महातेजाः, पुण्यः दधिवाहनः। ऋषभः प्राज्ञः, उग्रः, अत्रिः, सुबालकः, गौतमः, पुण्यः, सर्वदेवपूजितः। वेदशीर्षः, गोकर्णः, गुहावासी, केशिनः, जटामाली, ट्ठहासः, दारुकः, लाङ्गली च। महाकायः ऋषिः, शूली, दण्डी, मुण्डीश्वरः, सहिष्णुः, सोमशर्मा, नकुलीशः, लोकाचार्यः। वैवस्वतविवर्ते, योगाचार्यरूपेण परमात्मनः अवताराः यथावत् उक्ताः, सर्वचक्रेषु शुभव्रताः। द्वापरे व्यासः, ऋषिसत्तमाः च, द्वापरे प्रभोः योगाचार्यस्य चत्वारः शिष्याः, अक्षया एव। श्वेतः, श्वेतशिखण्डी, श्वेताश्वः, श्वेतलोहितः, दुन्दुभिः, शतरूपः, ऋचीकः, केतुमान्; विशोकः, विकेशः, विपाशः, पापकृत्; सुमुखः, दुर्मुखः, दुर्दमः, दुरतिक्रमः। सनकः, सनन्दः, प्रभुः, सनातनः; ऋभुः, सनत्कुमारः, सुधामा, विरजश्च। शङ्खपादः, वैरजः, मेघः; सारस्वतः, सुवाहनः, ऋषिसत्तमः; मेघवाहः महातेजाः। कपिलः, आसुरी, पञ्चशिखः ऋषिः; वाल्कलः, महायोगी, धर्मात्मा, महाबलः। पराशरः, गर्गः, भार्गवः, आङ्गिरसः; बलबन्धुः, निरामित्रः, केतुशृङ्गः, तपोधनः। सः लम्बोदरः, लम्बः, लम्बाक्षः, लम्बकेशकः, सर्वज्ञः, समचित्तः, साध्यः, सर्वः च। सुधामा, काश्यपः, वसिष्ठः, विरजाः, अत्रिः, देवसदः, श्रवणः, श्रविष्ठकः, कुणिः, कुणिबाहुः, कुशरीरः, कुनेत्रकः। काश्यपः, उशनाः, च्यवनः, बृहस्पतिः, उतथ्यः, वामदेवः, महायोगी, महाबलः। वाचश्रवाः, सुधीकः, श्यावाश्वः, तपस्वीश्वरः, हिरण्यनाभः, कौशल्यः, लोकाक्षिः, कुथुमिः च। एवं, देवर्षिपितृसन्निधौ शैलादिना पूर्वं कथिता एषा परम्परा, व्यासावतारयोगाचार्यरुद्रनाम्नां, मन्वन्तरकल्पवर्णनं, शिष्यपरम्पराचरित्रं, यथाक्रमं, श्रद्धया, भगवदनुग्रहेण, सर्वे शृण्वन्तु।