लिङ्गपुराणम्

तेषां तेजसा परमदीप्त्या सूर्यः पुनः पुनः पूर्यते। ऋषयः स्वकृतैः स्तोत्रैः सूर्यं स्तुवन्ति। गन्धर्वाः अप्सरसः च नृत्यगीताभ्यां तं पूजयन्ति। यक्षाः प्रमुखाः भूतगणाः च समाराधनं कुर्वन्ति। नागाः सूर्यं धारयन्ति, यातुधानाः तं अनुगच्छन्ति, वालखिल्याः तं सन्दर्शयन्ति, उदयकालं सूर्यं परिवेष्टयन्ति। एतेषां देवतानां तेजसा, तपसा, योग्यता, मन्त्रेण, धर्मेण, बलस्य च अनुसारं सूर्यः प्रकाशते। तेषां तेजसा दीपितः सूर्यः तत्र वर्तते, द्वयोः द्वयोः मासयोः प्रत्येकं द्वौ द्वौ देवगणौ सूर्ये निवसन्ति। ऋषिगणाः, देवगणाः, गन्धर्वाः, नागाः, अप्सरसः, प्रमुखाः, यक्षाः, यातुधानाः च सूर्ये निवसन्ति। एते प्रकाशयन्ति, वर्षयन्ति, दीप्तिं ददाति, वातं वहन्ति, सृष्टिं कुर्वन्ति; तैः प्राणीणां अशुभकर्माणि निहन्ति। मनुष्येभ्यः शुभं हरन्ति, दुष्टेभ्यः अशुभं हरन्ति; कुशलकर्मणां कदाचित् पापकर्माणि अपि हरन्ति। दिव्येच्छायुक्ते वायुसंचालिते रथे सूर्यसहिताः तैः दिवसानुगमनं कुर्वन्ति। वर्षं कुर्युः, प्रकाशयन्ति, आनन्दं ददाति, द्विजश्रेष्ठ, सर्वाणि प्राणीनि स्वर्गपतनात् रक्षन्ति। एषा तेषां स्थाननिष्ठानां स्थितिः सर्वेषु भूतपूर्वे, भविष्ये, वर्तमानमन्वन्तरेषु। सप्तगणाः, चतुर्दश संख्या, सूर्ये निवसन्ति; चतुर्दश मन्वन्तरेषु सर्वे गणाः तत्र सन्ति। महर्षे, संक्षेपेण विस्तरेण च यथावृत्तं यथाश्रुतं देवेशस्य बुद्धिमतः वृत्तान्तं वर्णितवान्। एते देवगणाः स्थाननिष्ठाः सूर्ये निवसन्ति, सप्तगणाः द्वयोः मासयोः परस्परं; एवं द्वादश गणाः। एकचक्रेण सूर्यः दिवसदीपकः हरितैः अमृतैः अश्वैः रथं शीघ्रं वहति। एकचक्रेण रथेन सूर्यः दिवानिशं गच्छति, सप्त अश्वैः आकाशे सञ्चरन् सप्तद्वीपसागरान् व्याप्य गच्छति। चन्द्रः रात्रिनाथः तारागणेषु मार्गे सञ्चरति; तस्य रथः त्रिचक्रः, पार्श्वयोः अश्वाः। तस्य रथः त्रिशतः उत्तमश्वैः, दश सूक्ष्मा दिव्याः शीघ्राः अश्वाः युक्तः। एतेन रथेन देवैः पितृभिः सह सोमः श्वेतरश्मिभिः दीप्तः जलयुक्तैः श्वेतगावः तेन रथेन सञ्चरति। शुक्लपक्षे आरभ्य सूर्यं अतिक्रम्य, दिनक्रमेण अन्तर्भूतः शनैः शनैः पूर्यते। कृष्णपक्षे देवैः सोमपानं सततं पूर्यते; सूर्यः एकेन रश्मिना पञ्चदश दिनानि तं पिबति। सुषुम्नारश्मिना भागशः पूर्यते; सूर्यतेजसा चन्द्रदेहः पूर्यते। पूर्णमासे चन्द्रः श्वेतः पूर्णमण्डलः दृश्यते; शुक्लपक्षे दिनक्रमेण सोमः पूर्यते। ततः द्वितीयदिनात् चतुर्दशदिनपर्यन्तं कृष्णपक्षे देवाः जलमधुरं सोमरसं पिबन्ति। अर्धमासे सूर्यतेजसा संगृहीतं सोमरसं पिबन्ति; पूर्णमासे देवाः सोमं पूजयन्ति पानार्थम्। एकरात्रे सर्वदेवाः पितृऋषिसहिताः कृष्णपक्षारम्भे सूर्यसमीपस्थे सोमं पिबन्ति। शनैः शनैः पितृभिः सोममण्डलात् पिब्यमानः तस्याङ्गानि क्षीयन्ति; तत्र त्रिशत् त्रिंशत् चाङ्गानि सन्ति। देवाः सोमपानं त्रिंशत्सहस्रसंख्या पिबन्ति; दिनक्रमेण देवाः सोममण्डलात् पिबन्ति। अर्धमासे पानं कृत्वा पूर्णमासे देवाः निर्गच्छन्ति; अमावास्यायां पितरः सोममण्डलं गच्छन्ति। ततः पञ्चदशभागस्य शेषे अपराह्णे पितृगणाः अधमभागं पूजयन्ति। द्विभागकालं पिबन्ति; शेषभागः सोमरश्मिभिः अमावास्यायां निष्पन्नः हविरस्मृतः। उत्तमं सोमरसं मासपर्यन्तं पिबित्वा तृप्तिम् प्राप्ताः निर्गच्छन्ति; पञ्चदशभागः पितृभिः पिबितः। यावत् पञ्चदशभागः क्षीयते, अमावास्यायां मध्ये पुनः पूर्यते। प्रत्येकपक्षारम्भे तथा षोडशे दिने चन्द्रस्य वर्धनं क्षयश्च स्मृतः; सूर्यप्रभावात् पक्षवृद्धिः चन्द्रे जायते। सोमपुत्रस्य रथः अष्टाश्वयुक्तः, जलतेजस्संयुक्तः, सुंदरपिंगलैः अश्वैः शोभितः। शुक्रस्य रथः दश सूक्ष्माः विविधवर्णाः अश्वाः, भूमिसंयुक्तः, दैत्याचार्यस्य। मङ्गलस्य रथः अष्ट अश्वैः सुवर्णमयः, तेजस्वी; जीवस्य रथः अपि सुवर्णमयः अष्ट अश्वैः, शनैश्चरस्य रथः लौहमयः। राहोः रथः दश जलमयाः श्वेतादिवर्णाः अश्वैः युक्तः; केतोः तथा सूर्यस्य रथः अष्ट अश्वैः युक्तः। सर्वे ग्रहाः ध्रुवनक्षत्रे स्थिताः वातरश्मिभिः सञ्चरन्ति; एवं घूर्णिताः स्वक्रमेण गच्छन्ति। यावन्ति नक्षत्राणि, तावन्ति रश्मयः; सर्वे ध्रुवे स्थिताः, घूर्णन्ति तं घूर्णयन्ति।