लिङ्गपुराणम्

शृणु, महर्षे, दिव्यानां देवानां च चरितं सूर्यचन्द्रमसोः सम्बन्धिनं यथाश्रुतं यथावृत्तं च कथयामि। सेनाजित् सुṣeणश्च ग्रामण्यौ, आपवाता च, यातुधानद्वयं च स्मृतौ। एते सर्वे, ऊर्जिषमासयोः सूर्ये निवसन्ति; तत्रैव हेमन्तमासौ अपि सूर्ये एव स्थितौ। अंशुभगौ, कश्यपः क्रतुश्च, नागौ महापद्मः कर्कोटकश्च, गन्धर्वः चित्रसेनः, ऊर्णायुः, अप्सरसोर्वशी पूर्वचित्तिश्च, एते सर्वे तत्र समुपविष्टाः। तार्क्ष्यश्च अरिष्टनेमिश्च, सेनापती गणाध्यक्षौ, विद्युत् दिवाकरौ च यातुधानौ, सहसहस्यौ च, सूर्ये निवसन्ति; शैशिरयोर्मासयोः अपि तत्रैव वसन्ति। त्वष्टा विष्णुर्जमदग्निर्विश्वामित्रश्च, कद्रुवः सुतौ नागौ कंबलाश्वतरौ च, धृतराष्ट्रो गन्धर्वः सूर्यवर्चाश्च, अप्सरस्तिलोत्तमा रम्भा च मनोहराः, रथजित्सत्यजितौ गणाध्यक्षौ, ब्रह्मविद्युत्पन्नः यज्ञोपेतो राक्षसश्च, एते सर्वे द्वौद्वौ मासद्वये सूर्ये निवसन्ति। एवं द्वादश सप्तकगणाः स्वस्थानानि पालयन्तः, द्वौद्वौ मासद्वयं सूर्ये प्रतिष्ठिताः। एते तेजसा सूर्यं पूरयन्ति, परमप्रभया युक्ताः; ऋषयः स्वकृतैः स्तोत्रैः सूर्यं स्तुवन्ति। गन्धर्वाप्सरसः नृत्यगीतैः पूजयन्ति; गणाध्यक्षयक्षप्रेताः समाराधनं कुर्वन्ति। नागाः सूर्यं वाहयन्ति, यातुधानाः तं अनुयान्ति; वालखिल्याः तं संध्या समये परिवेष्टयन्ति, सन्ध्यायां तं नयन्ति। एतेषां तेजसा, तपसा, योग्यता, मन्त्रबलं धर्मबलं च यथायोग्यं सूर्यः प्रकाशते; एवं द्वौद्वौ मासद्वयं सूर्ये वसन्ति। सप्तगणाः—ऋषयः, देवाः, गन्धर्वाः, नागाः, अप्सराः, गणाध्यक्षयक्षाः, यातुधानाः—एते च प्रकाशयन्ति, वर्षयन्ति, दीप्तिं ददति, वातयन्ति, सृष्टिं कुर्वन्ति; पापकर्माणि च निहन्ति। पुण्यं चापहरन्ति, दुष्टानां पापं च; सत्कृत्यकृतां पापं कदाचित् हरन्ति। एते दिव्येच्छायुक्ते वायुनियोजिते रथे सूर्येण सह दिवानुचरन्ति। वर्षणदीप्तिप्रीतिदानैः सर्वभूतानां स्वर्गनिपातात् रक्षां कुर्वन्ति। एषां स्थानं पूर्वमन्वन्तरं भविष्यद्वर्तमानेषु च सर्वेषु मन्वन्तरेषु अविचलितम् अस्ति। सप्तगणाः चतुर्दशद्वयं सूर्ये निवसन्ति; चतुर्दशसु मन्वन्तरेषु सर्वेऽपि गणाः तत्रैव सन्ति। एवं हि, द्वादश सप्तकगणाः सूर्ये द्वौद्वौ मासद्वयं स्थित्वा स्वस्थानानि पालयन्ति। एकचक्रेण रथे सूर्यः, दिवाकरः, हरितैः अमृताश्वैः युक्तः शीघ्रं सञ्चरति। एकचक्ररथे सप्ताश्वयुक्ते दिवानिशं व्याहरन्, सप्तद्वीपसागरान् परिभ्रमन् गच्छति। चन्द्रमाः रात्रिपतिः नक्षत्रमण्डलेषु स्वमार्गे सञ्चरन् दृश्यते; तस्य रथः त्रिचक्रयुक्तः, पार्श्वयोः अश्वयुक्तश्च। तस्य रथः त्रिशतश्वैः शुभ्रैः, दश दिव्यैः तनुभिः मनोजवैः अश्वैः युक्तः। तेन रथेन, देवपितृभिः सहितः, सोमः शुभ्रकिरणः, आप्यश्वैः शुभ्रगवां युक्तः सञ्चरति। शुक्लपक्षादारभ्य, सूर्यं अतिक्रम्य, दिवसक्रमेण अन्तर्बहिर्यतः शनैः शनैः पूर्यते। कृष्णपक्षे देवैः पीतः सोमः सततम् आपूर्यते; सूर्यः एकया रश्म्या पञ्चदशदिनानि तं पिबति। सुषुम्नारश्म्या अंशशः पूरयन्, सूर्यतेजसा चन्द्रमसो देहम् आपूरयति। पूर्णमास्यां चन्द्रमाः शुभ्रः पूर्णमण्डलः दृश्यते; एवं दिवसक्रमेण शुक्लपक्षे सोमः पूर्यते। अथ द्वितीयात् चतुर्दश्यन्तं कृष्णपक्षे देवाः सोमरसजलमधुरं मन्दं पिबन्ति। अर्धमासे सूर्यतेजसा संचितं सोमरसं देवैः पियते; पूर्णमास्यां सोमपानार्थं देवाः सोमं पूजयन्ति। एकरात्रे सर्वे देवाः पितृभिः ऋषिभिश्च सह कृष्णपक्षारम्भे सूर्याभिमुखे सोमं पिबन्ति। शनैः शनैः तस्य कलाः पीयमानाः अन्तः क्षीयन्ते; ताः त्रिशतत्रिंशत् च त्रिंशत् त्रयश्च सन्ति। त्रयस्त्रिंशत्सहस्राणि देवाः सोमं पिबन्ति; एवं दिवसक्रमेण देवाः चन्द्रमसो रसस्य पानं कुर्वन्ति। अर्धमासपानानन्तरं देवाः अमावास्यायां गच्छन्ति; अमावास्यायां पितरः चन्द्रमसं प्रति आगच्छन्ति। तत्र, पञ्चदशभागस्य शेषे लघ्वंशे, सायं काले पितृगणाः तं अधमभागं पूजयन्ति। एवं, महर्षे, सूर्यचन्द्रमसोः दिव्यचरितं, देवानां गणानां च, यथावृत्तं यथाश्रुतं संक्षेपेण विस्तारतः चाख्यातम्।