लिङ्गपुराणम्

एकदा, दिव्यस्य सूर्यस्य रथस्य रहस्यं मुनिभिः पृष्टं, तदा भगवतः कथनं प्रवृत्तम्। रथस्य अक्षः एकेन चक्रेण सह भ्रमति, धुरीण प्रेरितः। सा धुरी प्राज्ञा, स्थिरा, वायुभिः प्रेरिता, तेजांसि चालयति। रथस्य द्वे रश्मी युगाच्छायोरन्ते संयुक्ते, रश्मिभिः धुर्याय बध्वे, युगं च अक्षं च भ्रमन्ति। रथस्य भ्रमणेन दिव्यं चक्रं निर्मीयते, तस्य युगस्य चाक्षस्य चान्ते रथस्य दक्षिणे पार्श्वे सन्ति। धुरीणा वल्गाभिश्च अश्वेषु बद्धे रथस्य भ्रमणसमये, उभे रश्मी धुरीं अनुसरतः। वायुप्रेरितस्य अस्य रथस्य युगाक्षान्तः खीलायाम् आरोपितः, स यथा रज्जुर्भ्रमति, सर्वदिक् च गच्छति। रश्मयः उत्तरायणगते वर्धन्ते, दक्षिणायनगते चक्राणि कल्प्यन्ते। धुरीण नियन्त्रिताः रश्मयः संहृताः सन्ति चेत्, सूर्यः अन्तः स्थित्वा चक्राणि भ्रमयति। द्वयोः विभागयोः मध्ये अशीत्यष्टशतानि चक्राणि सन्ति, यदा रश्मयः धुरीण विमुक्ताः पुनः प्रतिनिवर्तन्ते। एवं सूर्यः बहिः चक्राणि शीघ्रं विमुञ्चन् भ्रमति। एवं देवाः ऋषयश्च दिनरात्रं भास्करं सदा पूजयन्ति, सदा सतां नाथं समर्चयन्ति। तस्य रथस्य अध्यक्षाः देवाः, आदित्या, महर्षयः, गन्धर्वाः, अप्सरसो, गणाः, नागाः, राक्षसाश्च सन्ति। एते द्वौ द्वौ मासौ सूर्येण सह वसन्ति, स्वशक्तिभिः शुभं भास्करं पोषयन्ति। ऋषयः रविं स्तोत्रैः स्तुवन्ति, गन्धर्वाः अप्सरसो नृत्यगीताभ्यां तमर्चयन्ति। गणाः, यक्षाः, भूताः शस्त्राणि गृह्णन्ति; नागाः सूर्यं वहन्ति, यातुधानाः तमनुगच्छन्ति। वालखिल्याः सूर्यस्यास्तमनं नयन्ति, प्रातःकाले तं परिवेष्ट्य तिष्ठन्ति; एवं द्वौ द्वौ मासौ एते सूर्येण सह वसन्ति। मधू, माधव, शुक्र, शुचि, नभस्, नभस्य, ईष, ऊर्ज—एते मासानां नामानि। तथैव सहस्, सहस्य, तपस्य, तपः—एते द्वादश मासाः, मानवस्य संवत्सरः। ऋतवः वसन्तः, ग्रीष्मः, वर्षाः, शरत्, हेमन्तः, शिशिरः च सन्ति। धाता, अर्यमन्, मित्रः, वरुणः, इन्द्रः, विवस्वान्, पूषा, पर्जन्यः, अंशुः, भगः—एते आदित्या नाम्ना कथिताः। त्वष्टा, विष्णुः, पुलस्त्यः, पुलहः, अत्रिः, वसिष्ठः, अङ्गिराः, भृगुः—एते महर्षयः। भरद्वाजः, गौतमः, कश्यपः, क्रतुः, जमदग्निः, कौशिकः, वासुकिः, कङ्कणिकरः। तक्षकः, नागः, एलापत्रः, शङ्खपालः, ऐरावतः—एते नागाः। धनञ्जयः, महापद्मः, कर्कोटकः, कम्बलः, अश्वतरः, तुम्बुरुः, नारदः। हाह, हूहू, विश्वावसु, असुरश्रेष्ठः, उग्रसेनः, सुरुचिः, परावसु; चित्रसेनः तेजस्वी, ऊर्णायुः, धृतराष्ट्रः, सूर्यवर्चाः, कृतस्थला देवी। शुभानना, शुभश्रॊणी, पुण्जिकस्थला, मेनका, सहजान्या, प्रम्लोचा, शुचिस्मिता। अनुंलोचा, घृताची, विश्वाची, उर्वशी, पूर्वचित्तिः, तिलोत्तमा देवी। रम्भा, अम्भोजवधना, रथकृत्, ग्रामणी, रथोजा, रथचित्रा, सुभाहुः, रथस्वानः। वरुणः, सुषेणः, सेनाजित्, तक्षकः, अरिष्टनेमिः, क्षतजित्, सत्यजित्। रक्षोहति, प्रहति, पौषराय, वधः, नागः, व्याघ्रः, जलम्, वायुः, विद्युत्, सूर्यः। ब्रह्मोपेतः राक्षसानां नाथः, यज्ञोपेतः च; एते सर्वे देवाः सूर्ये नियोज्यन्ते। द्वादश गणाः सप्त सप्त सदस्यैः स्वस्थानानि पालयन्ति; धातादिविष्णुपर्यन्ताः द्वादश देवाः। पुलस्त्यादिकौशिकान्ताः महर्षयः तेजसा परमं सूर्यं पूरयन्ति। एते द्वादश ऋषयः क्रमशः स्तोत्रैः सूर्यं स्तुवन्ति; शुभा नागाः वासुक्याद्याश्वतरान्ताः अपि तद्वत्। द्वादश नागाः महादेवं वहन्ति, तुम्बुरु-प्रमुखाः अपि जलवाहवत्। द्वादश गन्धर्वाः कृतस्थलारम्भकाः रम्भान्ताः, दिव्या अप्सरसो गीतैः सूर्यं पूजयन्ति। सत्यजित्-प्रारभ्य रथकृतान्ताः सर्वे गणनायकाः ताण्डवनृत्यैः तमर्चयन्ति। तदनु द्वादशमुखाः गणाः शस्त्राणि गृह्णन्ति, रक्षोहति-प्रमुखाः यज्ञनिष्ठाः सह गच्छन्ति। एते द्वादश राक्षसाः—धाता, अर्यमन्, पुलस्त्यः, पुलहः, प्रजापतिः। उरगः, वासुकिः, कङ्कणिकः; तुम्बुरुः, नारदः—गन्धर्वश्रेष्ठौ। एवं क्रमशः सर्वे एते देवगणाः, ऋषयः, नागाः, गन्धर्वाः, अप्सरसो, राक्षसाः च, दिव्ये सूर्ये नियोज्यन्ते, तं स्तुवन्ति, पूजयन्ति, च सततम्।