लिङ्गपुराणम्

सः सर्वभूतानां शरणं, अव्ययः, लोकाधिपः, परात्मा, पुरुहूतः, पुरुषैः स्तुतः च अस्ति। तमसः प्रभावेण सः कालरुद्र इति कथ्यते; रजसः प्रभावेण सः हिरण्यसम्भवः; सत्त्वगुणेन सः सर्वव्यापी विष्णुः; निर्गुणभावेन तु सः महेश्वरः इति अभिधीयते। तत्र किल, जनाः केन नरके पतन्ति, हे विप्र, कर्मणा उत अकर्मणा? एतद्वयं ज्ञातुम् इच्छामः, जिज्ञासया पृच्छामः। तदा भगवतः अप्रमेयतेजसः भवस्य रहस्यं, शङ्करस्य च उत्पत्तिं, सर्वैः दृष्टं संक्षेपेण अहं ते वक्ष्यामि। ये योगिनः सर्वतत्त्वविज्ञाः, ते परमवैराग्ये प्रतिष्ठिताः। ते अष्टाङ्गयोगसहिताः, प्राणायामादिभिः सह, दयादिगुणसम्पन्नाः, विविधानि कर्माणि कृत्वापि, स्वकर्मानुसारं स्वर्गं वा नरकं वा यान्ति। कृपया ज्ञानम् उत्पद्यते, ज्ञानात् योगः प्रवर्तते, योगेन मोक्षः लभ्यते, कृपया एतत् सर्वं सिध्यति। यदि भगवत्कृपया तत्त्वं, दिव्यं च महेश्वरयोगं वक्तुं शक्यं, हे योगविदां श्रेष्ठ! कथं च भगवान् शिवः, चिन्तारहितः, योगमार्गेण कृपां ददाति, कदा च पुरुषेभ्यः, एतदपि वक्तव्यम्। देवर्षिपितृणां सन्निधौ, एषा कथा पूर्वं शैलादिना उक्ता आसीत्; ब्रह्मपुत्रस्य वचः शृण्वन्तु। द्वापरान्ते व्यासावताराः, योगाचार्यावताराः, त्रिशूलधारिणः च तिष्ययुगे, एतेषां कीर्त्यन्ते। प्रत्येकस्थले भगवतः चत्वारः शान्तिपात्राः शिष्याः, तेषां बहवः उपशिष्याः, एवं प्रभुः तुष्टः भवति। एवं ज्ञानं परम्परया भगवन्मुखात् ब्राह्मणाद्यन्तं वैश्यपर्यन्तं, स्वभावकृपया, मानवेषु आगतम्। प्रत्येकद्वापरे, के व्यासाः, कुत्र, केषु चक्रेषु, केषु कल्पेषु, तदपि वक्तव्यम्। शृण्वन्तु—वराहकल्पे, वैवस्वतवर्तमाने चक्रे, वर्तमानव्यासाः रुद्राश्च, सर्वेषु चक्रेषु। वेदानां, पुराणानां, विद्यायाः च प्रकाशकान् सम्यक् क्रमशः वक्ष्यामि। क्रतुः, सत्यः, भार्गवः, अङ्गिराः, सविता, मृत्युः, शतक्रतुः, वसिष्ठः ऋषिसत्तमः; सारस्वतः, त्रिधामा, त्रिवृत् ऋषिसत्तमः, शततेजा, स्वयंधर्मन्, नारायणः; तारक्षुः, अरुणिः, देवः, कृतंजयः, ऋतंजयः, भरद्वाजः, गौतमः कविसत्तमः; वाचश्रवा ऋषिः, शुष्मायणिः शुद्धः, तृणबिन्दुः तपस्वी, शक्तिः, शाक्तेयः, उत्तरः; जातूकर्ण्यः, हरिः, कृष्णद्वैपायनः मुनिः—एते व्यासाः, कलियुगे योगाचार्यान् क्रमशः शृण्वन्तु। अनन्ताः एव भगवतः, रुद्रस्य, व्यासस्य च अवताराः चक्रेषु, युगेषु, विशेषतः कलौ भक्त्या। वैवस्वतचक्रे, वराहकल्पे, पुनः तेषां अवतारान् सर्वेषु चक्रेषु वक्ष्यामि। वर्तमानवराहकल्पे, मन्वन्तराणि, परचक्रेषु, वैवस्वतचक्रे च सिद्धान् वक्तव्यानि। मनुः स्वायम्भुवः प्रथमः, ततः स्वारोचिषः, उत्तमः, तामसः, रैवतः, चाक्षुषः च; वैवस्वतः, सावर्णिः, धर्मसावर्णिकः, पिशङ्गः, अपिशङ्गाभः, शबलः, वर्णकः च। ‘औ’-प्रत्ययान्ताः, ‘अ’-प्रारम्भकाः मनवः—श्वेतः, पाण्डुः, रक्तः, ताम्रः, पीतः, कापिलः; कृष्णः, श्यामः, धूम्रः, सुधूम्रः, अपिशङ्गः, पिशङ्गः, त्रिवर्णः, शबलः च। शुभाः मनवः कालंधुरः वर्णानुसारं वर्णनामभ्याम् उक्ताः। शब्दरूपिणः, अन्तरात्मानः, संक्षेपेण—वैवस्वतः, ऋकारः, मनुः, कृष्णः, सुरेश्वरः इत्यादयः संज्ञाताः। सप्तमं तेषां योगिनां युगचक्रेषु, अतीतेषु कल्पेषु, भविष्यत्सु च वक्ष्यामि। वर्तमानं सप्तमं वराहं ज्ञेयम्, योगावतारान् प्रभोः, शिष्यपरम्परां च। सर्वेषु योगिकालेषु—प्रथमः श्वेतः, कले रुद्रः, सुतरः, मदनः; सुहोत्रः, कङ्कणः, लोकाक्षिः, जयगीषव्यः महातेजाः, दधिवाहनः; ऋषभः, उग्रः, अत्रिः, सुबालकः, गौतमः, पूजितः; वेदशीर्षः, गोकर्णः, गुहावासी, केशधारी, जटामाली, ट्टहासः, दारुकः, लाङ्गली; शूलधारी, दण्डी, मुण्डीश्वरः, सहिष्णुः, सोमशर्मा, नकुलीशः लोकगुरुः। वैवस्वतपर्यये, परमात्मनः योगाचार्यावताराः सम्यक् उक्ताः, सर्वेषु चक्रेषु सुसंस्कृतव्रताः। द्वापरे व्यासः, मुनिश्रेष्ठाः, योगनाथानां चत्वारः शिष्याः, प्रत्येकद्वापरे, अमराः। एवं भगवतः महात्मनः विविधावताराः, तेषां योगाचार्याणां, व्यासानां, मनूनां च, कल्पे कल्पे, चक्रे चक्रे, यथाक्रमं, यथावर्णं, यथागुणं, परम्परया प्रवर्तन्ते।