सप्त twice-born जनाः, वायोः सप्त चक्राणि अवह, प्रवह, अनुवह, संवह, विवह, परावह, परिवह इति क्रमशः स्थितानि। एवं मेघाः, सूर्यः, चन्द्रः, तारागणः अपि तत्र व्यवस्थिताः। ग्रहाः, सप्तर्षयः, ध्रुवः च ब्राह्मणाः, भूमेः पृष्ठात् पञ्चदश योजनानि उपरि ध्रुवपर्यन्तं सम्यक् व्यवस्थिताः। भूमेः पृष्ठात् सूर्यमण्डलपर्यन्तं लक्ष योजनानि, तस्मात् उपरि सूर्यरथः षोडश सहस्र योजनानि उच्चः। भूम्युपरि मेरुः चतुश्चत्वारिंशद् सहस्र योजनानि उच्चः; ध्रुवात् महर्लोकः दश लक्ष योजनानि विस्तीर्णः। महर्लोकात् जनलोकपर्यन्तं द्वौ करोडौ योजनौ, जनलोकात् तपोलोकपर्यन्तं चतुश्चत्वारिंशत् करोडाः योजनानि। प्रजापतेः लोकात् ब्रह्मलोकपर्यन्तं षड् करोडाः योजनानि; एते सप्त पुण्यलोकाः, अण्डमध्ये वर्णिताः, द्विजश्रेष्ठ। अधः सप्त अधोलोकाः, नरकाः च कोटिसंख्यकाः; मायान्तं अष्टाविंशति भीषणाः नरकाः। तत्र पापिनः स्वकर्मानुसारं यथायोग्यं पीड्यन्ते; अवीचि, रौरव आदि सर्वे नरकाः तत्र ज्ञायन्ते। प्रत्येकस्य नरकस्य पञ्च विशेषाः नरकाः इति श्रूयते; अण्डारम्भे तस्यावरणानि अपि मया वर्णितानि। हिरण्यगर्भस्य सृष्टिः विस्तीर्णविषया अनन्तकोट्यण्डानि सहस्रशः इति ज्ञेयम्। आद्यप्रकृतिः सर्वत्र व्याप्यते—तिर्यक्, ऊर्ध्वं, अधः—सर्वेषु अण्डेषु चतुर्दश लोकाः वर्तन्ते। प्रत्येकस्य अण्डस्य कारणं महेश्वरः; अण्डमध्ये, अण्डबाह्ये, अण्डावरणेषु च स एव स्थितः। अन्धकारान्ते, अन्धकारात् परं, अष्टमूर्तिः अधिष्ठितः—एषः महेशस्य आत्मा, महादेवः। देहहीनः स एव परमात्मनः सर्वदेहः—अष्टमूर्तिः शर्वः, शिवः, गृही। दिव्यप्रकृतिः तस्य पत्नी; महत् आदि तस्य प्रजा; पशवः, सेवकाः च ये देहाभिमानिनः। भगवान् अनादिः अनन्तः; सप्त प्रमुखं प्रधानं, प्रधानरूपं, षोडशाङ्गं महेश्वरं, अष्टमूर्तिं च—स एव। तस्य आज्ञया भूमिः तिष्ठति, पर्वताः, मेघाः, समुद्राः, दीप्तिमन्तः, देवाः शक्रमुख्याः, दिव्याः, स्थावरजङ्गमं च सर्वं। यक्षं लिङ्गहीनं दृष्ट्वा, भगवन्तं च इन्द्रसहितं दृष्ट्वा, सर्वे देवाः 'किमेतत्?' इति विस्मिता अभवन्। यक्षं समीपं गत्वा, अग्निहि अन्ये शक्तिक्षयिता अभवन्। अग्निः तत्र यक्षसमीपे तृणमपि दग्धुं न अशकत्; वायुः तृणं न चालयितुम् अशकत्; देवाः इन्द्रमुख्याः स्वशक्तिं न प्रकटयितुं अशक्नुवन्। ततः वृत्तरिपुः, देवेशः, सर्वसमृद्धिकरणः, यक्षं देवेशं अन्यैः देवैः सह पप्रच्छ—'कः त्वम्?' इति जिज्ञासया। ततः यक्षः अदृश्यः अभवत्; तस्मिन्नेव काले हिमवत्पुत्री शुभवदना अम्बिका, उमा, अनेकाभरणभूषिता तत्र प्रादुरभवत्। 'किमेतत् भगवन्, किम् उज्ज्वलम्?' इति देवाः पप्रच्छुः; 'यक्षरूपं तिष्ठति' इति अम्बिकां पप्रच्छुः। सर्वे तां सिंहगमिनीं, माजापुत्रीं, रक्तशुक्लकृष्णवर्णां उमां प्रणम्य। सा सर्वैः देवैः पूजिता, देवासुरैः च सक्रियैः। 'अहं आद्यप्रकृतिः, भूतानां कारणम्; यक्षः मम आज्ञया वर्तते' इति उवाच। तस्मात् द्विजश्रेष्ठ, अजस्य सर्वं तस्य आज्ञया उत्पन्नम्; अण्डात् अजः उत्पन्नः, तस्मात् जगत्, प्रकाशमण्डलं, अजात्मा। अथ अहं संक्षेपेण दिव्यप्रदेशान् दृष्ट्वा, अण्डमध्ये ज्योतिषां गतिं वर्णयिष्यामि, ग्रहपथस्य बोधाय। मनसः ऊर्ध्वे मेरोर् पूर्वे महेन्द्रनगरं; दक्षिणे भानुपुत्रनगरं, वरुणनगरं, वारुणीं च। सोमप्रदेशे सौम्यनगरं विस्तीर्णं; तत्र दिशासु लोकपालाः—अमरावती, संयमनी, सुखा, विभा—यथाक्रमं निवसन्ति। लोकपालानां ऊर्ध्वे, दक्षिणायनसर्वत्र, सूर्यस्य पथं शृणु, यदा स दक्षिणदिशं गच्छति। सूर्यः दक्षिणायनारम्भे मुक्तबाणवत् शीघ्रं गच्छति, नक्षत्रचक्रं गृहित्वा सततं पर्यटति। सूर्यः पुरान्तनगरं प्रविश्य शक्रस्य अधिपतिः भवति; तस्मिन्नेव सन्ध्याग्रहाः दृश्यन्ते, सूर्यस्य उदयः अपि दृश्यते। स एव सूर्यः सुखावत्यां रात्र्यन्ते स्थितः, विभायां पुनः प्रभाते अस्तं गच्छति। अमरावत्यां यथा वर्णितम्, सूर्यः तमःहरः; एवं संयमनी, सुखा, विभायां गत्वा सूर्यः (खगः) गच्छति। अग्नेयप्रदेशे मध्याह्नः, नैरृतप्रदेशे प्रातः, वायुप्रदेशे रात्र्यन्तः, तीक्ष्णः; ईशान्ये रात्र्यारम्भः—एवं सर्वत्र। सूर्यः पुष्करमध्यं गच्छन्, तस्य पथं शृणु। सूर्यः एकस्मिन्मुहूर्ते भूमेः त्रिंशत् अंशान् गच्छति; तस्य योजनगणना शृणु। एकत्रिंशद् पूर्णशतसहस्राणि, पंचाशत् सहस्राणि च तस्य संयोज्यन्ते। एषा मुहूर्तगतिः महात्मनः भास्करस्य; एवं दक्षिणप्रदेशे आगत्य। सूर्यः दक्षिणप्रदेशे आगत्य, सौम्यदिशं पृच्छति, उत्तरदिने; पुष्करमध्यं दक्षिणायने भ्रमति। एवं ब्रह्माण्डस्य विस्तीर्णं, लोकानां, देवतानां, सूर्यस्य गतिं, महेश्वरस्य महिमा, प्रकृत्या सह, सर्वं श्रद्धया, क्रमशः, सुमधुरं वर्णितम्।