लिङ्गपुराणम्

अनुज्ञां लब्ध्वा चतुराननः शंकरात् सर्वं सृष्टवान्—चराचरं जगत्, यत् जरामरणसंयुक्तं दृश्यते। ततः शंकरः, रुद्रैः संन्यस्तचित्तः, स्थाणुभावं समासाद्य स्थितवान्; एषा, महर्षयः, शंकरस्यैव महिमा। रुद्रः करुणामयः, सर्वभूतहिताय प्रवृत्तः, शम्भुरूपधारी, निर्गुणः, स्वेच्छया धारितदेहः, सर्वेषां कल्याणाय प्रवर्तते। शंकरः, योगैश्वर्येण सहजमेव, वैराग्यनिष्ठेभ्यः मोक्षं ददाति; स एव मोक्षः 'शम्' इति कथ्यते। विषयत्यागः, संसारभयात् शनैः उत्पन्नः, पुरुषे वैराग्यं जनयति; तद् अन्यैः अपि शास्त्रैः प्रसिद्धम्। दोषविमुखता गुणत्यागश्च, अन्वेषणं विना, ज्ञानात् एव जायते; तस्य च अस्य च संयोगः परमेणेश्वरानुग्रहेण सिध्यति। धर्मो ज्ञानं वैराग्यं ऐश्वर्यं च—एते सर्वे शंकरः एव; सः प्रत्यक्षं पिनाकी, नीललोहितः। ये शंकरं शरणं यान्ति, ते निःसंशयं विमुच्यन्ते; पापिष्ठतमाः अपि, घोरं नरकं न गच्छन्ति। तस्मात् ये शंकरं शरणं यान्ति, ते नित्यं प्राप्नुवन्ति; अष्टाविंशतिः भीषणाः मायारूपाः अपि नश्यन्ति। अनन्तकोटिनरकाः सन्ति, यत्र पापिनः क्लिश्यन्ति; ये तु शंकरं, रुद्रं, शंकरं, नीललोहितं न शरणं यान्ति। सः सर्वभूतानां शरणं, अक्षरः, लोकनाथः, परमात्मा, पुरुहूतः, नरैः स्तूयमानः। तमसि सः कालरुद्रः इति कथ्यते; रजसि हिरण्यसम्भवः; सत्त्वे सः सर्वव्यापी विष्णुः; तुरीये सः महेश्वरः। कथं नराः नरकं यान्ति, हे विप्र, कर्मणा उत अकर्मणा? श्रोतुम् इच्छामः, हि अस्माकं जिज्ञासा अस्ति। अहं वः कथयिष्यामि रहस्यम्—भवस्य तेजसा अनन्तशक्तेः, शंकरस्य उत्पत्तिं संक्षेपेण, यथा सर्वैः दृष्टम्। योगिनः सर्वतत्त्ववित्, परवैराग्ये प्रतिष्ठिताः; अष्टाङ्गैः, प्राणायामादिभिः सह, संयुक्ताः। दयाद्यैर्गुणैः युक्ताः, नान्यकर्माणि कृत्वापि, स्वकर्मफलानुसारं स्वर्गं वा नरकं वा यान्ति। अनुग्रहेण ज्ञानम् उत्पद्यते; ज्ञानात् योगः प्रवर्तते; योगेन मोक्षः लभ्यते; सर्वं तद् अनुग्रहेणैव। यदि अनुग्रहेण त्वं दिव्यं तत्त्वं, महेश्वरयोगं वक्तुं समर्थः, हे योगविदां श्रेष्ठ। कथं प्रभुः शिवः, निरवधिः, योगमार्गेण अनुग्रं ददाति, कदा च, पुरुषेभ्यः, हे महाबाहो? देवानां, ऋषीणां, पितॄणां च सन्निधौ, पूर्वं शैलादिना कथा उक्ता; तां ब्रह्मपुत्रः शृण्वन्तु। व्यासावताराः अपि, द्वापरान्ते, हे पुण्यवत्, योगाचार्यावताराश्च, त्रिशूलधारिणः च तिष्ययुगे। प्रत्येकत्र भगवतः शिष्याः चत्वारः, शमपात्राः; तेषु बहवः उपशिष्याः, एवं प्रभुः तुष्टः भवति। एवं ज्ञानं परंपरया, भगवतः मुखात् मानवेषु आगतम्—ब्राह्मणादि वर्णक्रमेण, स्वभावात् च दयया च। प्रत्येकस्मिन् द्वापरे, के व्यासाः, कुत्र, केषु युगेषु, केषु कल्पेषु, तद् अत्र वक्तव्यम्। शृण्वन्तु—वराहकल्पे, वैवस्वतमन्वन्तरे, व्यासाः च रुद्राश्च अद्य, सर्वेषु युगेषु। क्रमेण वक्ष्यामि ये वेदान्, पुराणानि, विद्यां च प्रकाशयामासुः, सर्वेषु युगेषु। क्रतुः, सत्यः, भार्गवः, अङ्गिराः, सविता, मृत्युः, शतक्रतुः, वसिष्ठः च। सारस्वतः, त्रिधामा, त्रिवृत्, शततेजा, स्वयंधर्मन्, नारायणः। तारक्षुः, अरुणिः, देवः, कृतंजयः, ऋतंजयः, भरद्वाजः, गौतमः। वाचश्रवा ऋषिः, शुष्मायणिः, तृणबिन्दुः तपस्वी, शक्तिः, शाक्तेयः, उत्तरः। जातूकर्ण्यः, हरिः, कृष्णद्वैपायनः; एते व्यासाः, योगाचार्याणां क्रमशः कलीयुगे। अनन्ताः हि भगवतः, रुद्रस्य, व्यासस्य च अवताराः युगेषु, विशेषतः कलौ, भक्त्या। वैवस्वतमन्वन्तरे, वराहकल्पे, पुनः तान् अवतारान् वक्ष्यामि, सर्वेषु च युगेषु। वक्तव्यं च, वराहकल्पे अधुना मन्वन्तराणि, तद्वद् उत्तरेषु सृष्टिषु, वैवस्वते च सिद्धान्। मनुः स्वायंभुवः प्रथमः, ततः स्वारोचिषः, उत्तमः, तामसः, रैवतः, चाक्षुषः च। वैवस्वतः, सावर्णिः, धर्मसावर्णिकः, पिशङ्गः, अपिशङ्गाभः, शबलः, वर्णकः च। 'औ' अन्ताः, 'अ' आरभ्य, मनवः नामतः—श्वेतः, पाण्डुः, रक्तः, ताम्रः, पीतः, कापिलः। कृष्णः, श्यामः, धूम्रः, सुद्धूम्रः, अपिशङ्गः, पिशङ्गः, त्रिवर्णः, शबलः च। एवं शुभाः मनवः कलन्धुरः वर्णतः परिगण्यन्ते; नामेन च वर्णेन च, पुनः वर्णेन च। एवमेतद्, महर्षयः, शंकरस्य महिमानं, योगमार्गस्य रहस्यं, व्यासानां परम्परां, मन्वन्तराणि च, भगवत्कृपया श्रुत्वा, धर्मज्ञानवैराग्यैश्वर्ययुक्तं जगत्, शंकरशरणागतानां मोक्षं, सर्वं शुभं श्रेयः च शृण्वन्तु।