लिङ्गपुराणम्

तत्र ते वर्षसंख्यया तावत् जीवन्ति, पिप्पलफलभक्षिणः, सुवर्णसदृशप्रभा, सर्वथा भगवत्समर्पितचित्ताः। कुरुषु देशे स्वर्गात् पतिताः कुरवः सर्वे संयोजनात् जाताः, क्षीरपानाः, क्षीरमात्रभृत्यः च वर्तन्ते। ते परस्परं चक्रवाकसदृशा, व्याधिशोकविवर्जिताः, सदा सुखानुभविनः। बलवन्तः ते त्रयोदशसहस्रशतपञ्चाशद्वर्षपर्यन्तं जीवन्ति, स्वपत्नीभ्यः अन्याभिः नारिभिः न सह वर्तन्ते। स्वर्गवासिनां तेषां कुरूणां मृत्युः एकत्रैव सम्प्राप्यते; ते प्रमुदिताः, महाधन्याः, सर्वामृतभोजनभाजः च। ते सदा चन्द्रकान्तधारिणः, नित्ययुवानः, कृष्णाङ्गाः, सर्वाभरणभूषितदेहाः। जम्बुद्वीपे अपि तत्रैव रम्यः कुरुक्षेत्रप्रदेशः अस्ति, यत्र चन्द्रशेखरस्य शम्भोः दिव्यप्रासादः चन्द्रप्रभासमः तिष्ठति। भारतवर्षे तु मनुष्याः कर्मफलानुसारिणः, दीर्घायुषः, नानावर्णाः, सीमितदेहाः च कथ्यन्ते। विविधदेवताराधनपराः, नानाकर्मफलभोक्, नानाविद्याधनसम्पन्नाः, दुर्बलाः, अल्पसुखभागिनः च। केचित् इन्द्रद्वीपे, अन्ये तद्वत् कासेरौ, केचित् ताम्रद्वीपं गताः, केचित् गभस्तिमत् प्रदेशं प्राप्ताः। केचित् मृदुनागद्वीपे, गन्धर्ववरुणप्रदेशे, तत्र म्लेच्छाः पुलिन्दाश्च, नानावर्णजातिसम्भूताः वर्तन्ते। पूर्वे किराताः, पश्चिमान्ते यवनाः, मध्ये ब्राह्मणक्षत्रियवैश्याः, सर्वत्र शूद्राः च निवसन्ति। ते यज्ञशौर्यवणिज्येषु प्रतिष्ठिताः, परस्परं व्यवहाराणि कुर्वन्ति। धर्मार्थकामसंयुक्ताः, स्ववर्णकर्तव्यनिष्ठाः, दृढनिश्चयगर्वयुक्ताः, आश्रमानुक्रमेण कर्माणि कुर्वन्ति। अत्र मानवानां प्रवृत्तिः स्वर्गमोक्षाभिमुखी, तेषां कर्म युगानुगतं, अन्यथा न भवति, हे मुनिश्रेष्ठ। किंपुरुषवर्षे मानवायुः दशसहस्रवर्षपर्यन्तम्; तत्र पुरुषाः सुवर्णवर्णाः, स्त्रियः च सुराङ्गनासदृश्याः। सर्वे व्याधिशोकविवर्जिताः, शिवभक्ताः, शुद्धस्वभावाः, सुवर्णसदृशरूपिणः, पत्न्याः सह वसन्ति, प्लक्षफलभक्षिणः च। हरिवर्षे अपि जनाः महारजतसदृशाः; सर्वे दिव्यरूपिणः, देवलोकात् पतिताः। ते सर्वेश्वरं हरं पूजयन्ति, शुद्धिकरम्बरसपानिनः, जरया न बाध्यन्ते, न च ते जनाः जीर्णाः भवन्ति। तत्र मानवाः दशसहस्रवर्षपर्यन्तं जीवन्ति; मध्यदेशः, यः इह उक्तः, इलावृतनामकः। तत्र न सूर्यः प्रकाशते, न जनाः जीर्णाः भवन्ति; इलावृते न चन्द्रः, न सूर्यः, न तारा, न प्रकाशः अस्ति। ते पद्मसदृशप्रभाः, पद्ममुखाः, पद्मदललोचनाः, पद्मपत्रसुगन्धयः, तत्रैव जन्म लभन्ते, सततं स्थित्युपासकाः। ते जम्बुफलरसभक्षिणः, अचलाः, सुगन्धिनः; ये देवलोकात् आगताः, तत्र जन्म लभन्ते, जरामरणविवर्जिताः। तत्र श्रेष्ठपुरुषाः त्रयोदशसहस्रवर्षपर्यन्तं दिव्ये इलावृतप्रदेशे जीवन्ति। जम्बुफलरसपानात् न तत्र जरा, न क्षुधा, न श्रमः, न मृत्युः अपि। तत्र जम्बूनदाख्यं सुवर्णं जायते, यत् देवाभरणं, इन्द्रगोपसदृशदीप्तिः, स्फुरद्रूपं च। एवं नवखण्डवासिनां वर्णं, आयुः, भक्ष्यं, अन्यानि च लक्षणानि संक्षिप्त्या उक्तानि, विस्तारतः तु न। हेमकूटपर्वते गन्धर्वाः सर्वे अप्सरसां गणाश्च ज्ञेयाः, निशधपर्वते नागाः—शेषः, वासुकिः, तक्षकः च। त्रयस्त्रिंशत् बलिनः यज्ञदेवताः तत्र रमन्ते; नीलवैदूर्यपर्वते सिद्धाः शुद्धब्रह्मर्षयश्च वसन्ति। श्वेतपर्वतः दैत्यदानवानां निवासः कथ्यते; शृङ्गवत् पर्वतः सदा पितृणां वासस्थानम्। हिमवतः क्षेत्रे मुख्ययक्षाः, प्रेताः, भगवांश्च; सर्वेषु पर्वतेषु महादेवः हरिणा, ब्रह्मणा, अम्बिकया च सह स्थितः। नन्दिना, गणैः, देशकाननैः, नीलश्वेतत्रिशृङ्गपर्वतेषु, भगवाँश्च नीललोहितः सदा स्थितः। सः सदा सिद्धैः, देवैः, पितृभिः च दृश्यते, विशेषतः नीलवैदूर्ये, श्वेते, दीप्ते, सुवर्णपर्वतेषु। मयूरचूड, सुवर्ण, त्रिशृङ्गश्च शृङ्गवत्—एते पर्वतराजानः जम्बुद्वीपे प्रतिष्ठिताः। प्लक्षादिषु द्वीपेषु सप्त पर्वताः प्रतेकं, सर्वदिक् समवस्थिताः, क्षेत्रपर्वतानि इति विख्याताः। प्लक्षद्वीपे सप्त दिव्यपर्वतान् वक्ष्यामि—गौमेदकः प्रथमः, चन्द्रः द्वितीयः इति कथ्यते। तृतीयः नारदनामकः, चतुर्थः दुन्दुभिः, पञ्चमः सोमकः, षष्ठः सुमनाः। स एव वैभवः, सप्तमः वैभ्रजः स्मृतः; एवं सप्त पर्वताः प्लक्षद्वीपे विशेषतः कथ्यन्ते। शाल्मलीद्वीपे अपि सप्त पर्वताः, तान् क्रमशः वक्ष्यामि—कुमुदः, उत्तमः, बलाहकाख्यः पर्वतः। द्रोणः, कङ्कः, महिषः, सप्तमः ककुद्मान् स्मृतः; कुशद्वीपे अपि सप्त प्रमुखपर्वतानि सन्ति।