लिङ्गपुराणम्

शृणु, मुनिश्रेष्ठ, यथाहं संक्षेपेण श्रीकण्ठस्य अधिष्ठितानि स्थानानि सीमापर्वतेषु कथयामि। सर्वं चराचरं जगत् श्रीकण्ठेन अधिष्ठितम्; तस्य विस्तारं कालाग्निशिवपर्यन्तं विवक्ष्यामि। देवकूटपर्वते महाकूटस्य मध्ये सुवर्णवैदूर्यरक्तमणिनीलमणिस्फटिकटोपाजलैः दीप्तिमन्तं, अन्यैः शुद्धैः शुभैः श्रेष्ठरत्नैः विभूषितं, शतसहस्रशाखायुतं, सर्ववृक्षसम्पन्नं, चम्पक-अशोक-पुण्णाग-बकुल-आसनवृक्षैः भूषितं, पारिजातैः पूर्णं, विविधपक्षिसंघैः कूजितं, शतशः खनिजैः अद्भुतं, पुष्पसमूहैः सुसज्जितं, पुष्पमालाभिः पार्श्वेषु लम्बितं, विशिष्टभूतसमूहैः सेवितं, निर्मलस्वादुजलप्रवाहैः संयुक्तं, एकस्रोतः, पुष्पवर्षितजलधाराभिः शोभितं, नानाविचित्रैः अद्भुतैः अलंकृतं, पुष्पसमूहवाहिनीः प्रवाहाः, गाढवर्णैः, महाशाखायुतवृक्षैः, अनवच्छिन्नछायायुतं, दशयोजनपरिमितं वृत्तं, तत्र भूतवनं नाम वनं अस्ति, यत्र विविधभूतसमूहाः निवसन्ति। तत्र महादेवस्य श्रीशङ्करस्य महात्मनः सुवर्णमणिभूषितं दिव्यं निवासं अस्ति। सुवर्णदीवारणैः, मणिद्वारैः, अद्भुतस्फटिकशिखरैः युक्तं, मणिसिंहासनैः, शुभवस्त्रच्छन्नैः, भूमौ सुसंस्थितैः, श्रीशर्वेण अधिष्ठितं, अव्ययमालाभिः, विविधवर्णगृहैः, स्फटिकस्तम्भयुक्तैः रम्यशालाभिः शोभितं। सर्वभूताधिपैः सेवितं, ब्रह्मेन्द्रोपेन्द्रैः पूजितं, वराह-गज-सिंह-ऋक्ष-व्याघ्र-उष्ट्र-वानरैः, गृध्र-उलूकमुखैः, हरिण-उष्ट्रमुखैः, विविधप्रमथसंघैः, पर्वतशिखरप्रभैः, तीक्ष्णहरितकेशैः, महाबाहुभिः, नानावर्णरूपैः, विविधस्थितिभिः, दीप्तमुखैः, प्रशस्तकर्मभिः, नन्दीश्वरैः, ब्रह्मेन्द्रविष्णुसदृशैः, अणिमादिसिद्धिसंपन्नैः, अमरसमूहैः, महासभाभिः, तत्र देवाः सदा प्रभोः पूजनं कुर्वन्ति। तत्र तूर्यशब्दैः—झञ्ज, शङ्ख, मृदङ्ग, भेरी, डिण्डिम, गोमुख—मधुरगानैः, सुरसस्वरैः, नादरवैर्युक्तैः, महादेवः प्रमथेश्वरः प्रमथैः, सिद्धैः, ऋषिभिः, देवैः, गन्धर्वैः, महात्मना ब्रह्मणा च पूज्यते। तत्र शङ्करः इन्द्रादिभिः पूज्यते, यत्र शिखरं विभक्तं, शङ्खदीप्तिसदृशं शोभितं। कैलासः कुबेरस्य महात्मनः यक्षराजस्य, दशकोटियक्षाणां च, अन्येषां महात्मनां च निवासः। तत्र भगवतो भवस्य देवाधिपतेः महायत्नं अस्ति; तत्र सोमः स्वसैन्यैः सह हरः सदा वसति। तत्र मन्दाकिनी नाम नदी, नलिनीति च, सुवर्णमणिप्रस्तरैः शोभिता, कुबेरस्य दिव्यशिखरे, वारिपूर्णा। सुवर्णपद्मैः अलंकृता, गन्धस्पर्शगुणयुक्ता, नीलवैदूर्यपत्रैः, महान् सुवर्णपद्मैः सुगन्धिभिः शोभिता। कुमुदसमूहैः, महान् पद्मैः, यक्षगन्धर्वाप्सराभिः सेविता। मन्दाकिनी पुण्या नदी, शुद्धा, रम्या, यस्य जलं देवदानवगन्धर्वयक्षराक्षसकिन्नरैः स्पृष्टं। तस्याः उत्तरतीरे भवस्य शुभं मणिभूषितं महायत्नं, यत्र अक्षयः शङ्करः निवसति। सुवर्णनन्दा नदीपूर्वदक्षिणतीरे वनं, यत्र सहस्रद्विजातिभिः, पशुपक्षिसमूहैः पूर्णं। तत्र, सहायैः अंबया च सह, पर्वतगृहसदृशे, नन्दा पश्चिमतीरे, दक्षिणाभिमुखे, क्रीडति। तत्र रुद्रपुरी नाम नगरी, विविधप्रासादसमूहेनाकीर्णा; तत्र शतगुणितः स्वं रूपं कृत्वा, अंबया सह क्रीडति। सहायैः अंबया च सह क्रीडति; तत् शिवनिवासः इति प्रसिद्धः। एवं शर्वस्य शतसहस्राणि महायत्नानि सन्ति। प्रत्येकद्वीपे, हे मुनिश्रेष्ठ, पर्वतेषु, वनेषु, नदीसरःतीरेषु, जलसंयोगस्थलेषु च, शर्वस्य स्थानानि। बहवः नद्यः वर्णिताः—सदा जलपूर्णाः, शुभाः, सरःसम्भूताः, अनन्ताः, द्विजश्रेष्ठ। पूर्वाभिमुखाः, दक्षिणमुखाः, उत्तरसम्भूताः, शुभाः, पश्चिमसम्भूताः, शुद्धाः, प्रतिवर्षं उल्लिखिताः। आकाशसागरः सोमः सर्वभूताधारः, देवाणां अमृतप्रवाहः। तस्मात् पुण्या नदी प्रवहति, यस्य जलं शुद्धं, आकाशगता, सप्तमी, वातमार्गेण गतिः, अमृतजलयुक्ता। सा ज्योतिषां अनुगता, दीप्तिसमूहैः सेविता, आकाशे कोटिसंख्यकनक्षत्रैः संयुक्ता। यथा चन्द्रः प्रतिदिनं परिवर्तते, तथा सा अपि, चौरासी सहस्रयोजनपर्यन्तं उद्गच्छति। महमेरुः, श्रीकण्ठस्य क्रीडाभूमिसदृशः, तावत् योजनपरिमितः, यत्र शर्वः अंबया गणेश्वरैः सह उपविष्टः।