लिङ्गपुराणम्

शतशृङ्गे पर्वते अत्यन्तबलयुक्त यक्षाणां शतं नगराणि स्थितानि। ताम्राभे पर्वते काद्रवेयाः निवसन्ति, विशाखे तु गुहस्य निवासः प्रतिष्ठितः। श्वेतोदरे श्रेष्ठाः ऋषयः तथा महात्मा सुपर्णः निवसन्ति; पिशाचके कुबेरस्य निवासः, हरिकूटे तु हरिनिवासः अस्ति। कुमुदे किंनराणां निवासः, अञ्जने चारणानां निवासः, कृष्णे गन्धर्वाणां निवासः, पाण्डुरे सप्त नगराणि सन्ति। ब्राह्मणश्रेष्ठ, विद्याधराः सर्वभोगसम्पन्नाः तत्र निवसन्ति; सहस्रशिखरे पर्वते उग्रकर्मणो दैत्याः निवसन्ति। द्विजश्रेष्ठ, तत्र सप्तसहस्राणि प्राचीनानि नगराणि इन्द्रशत्रूणां सन्ति; मुकुटे नागानां निवासः, पुष्पकेतौ महर्षयः निवसन्ति। राजर्षिभिः पर्वतेषु वैवस्वतः, सोमः, वायुः, नागाधिपः, तक्षकः च चत्वारः निवासस्थानानि सन्ति। तत्र ब्रह्मा, इन्द्रः, विष्णुः, रुद्रः, महात्मा गुहः, कुबेरः, सोमः, अन्ये च महात्मनः निवासस्थानानि सन्ति। सीम्नि पर्वतेषु अपि मुख्यतीर्थानि सन्ति; श्रीकण्ठः गुहायां उमया सह विश्वनिवासः अस्ति। श्रीकण्ठस्य सर्वदेवताधिपत्यं तथा अस्य ब्रह्माण्डस्य उत्पत्तिः अपि श्रीकण्ठात् एव, नात्र संशयः। एवं अनन्तः अन्ये च ब्रह्माण्डरक्षकाः प्रत्येकं ब्रह्माण्डाधिपतयः सन्ति; तेषां अनन्तरं विद्येश्वराः तत्र सन्ति। सीम्नि पर्वतेषु श्रीकण्ठप्रधानेषु स्थानेषु संक्षेपेण वक्ष्यामि; शृणु यथावद्। सर्वं चराचरं जगत् श्रीकण्ठेन अधिष्ठितम्; कालाग्निशिवपर्यन्तं विस्तारतः वक्ष्यामि। देवकूटपर्वते महाकूटस्य मध्ये सुवर्ण-वैदूर्य-मणि-माणिक्य-नीलमणि-पुष्पराग-प्रभया दीप्तः, अन्यैः उत्तमरत्नैः शुद्धैः शुभैः च भूषितः, लक्षशाखान्वितः, सर्ववृक्षैः शोभितः, चम्पक-अशोक-पुण्णाग-बकुल-आसनवृक्षैः अलङ्कृतः, पारिजातैः परिपूर्णः, विविधपक्षिसमूहैः आवासितः, शतशः खनिजैः अद्भुतः, विविधपुष्पैः समाकीर्णः, पार्श्वे पुष्पमाल्यैः शोभितः, अद्भुतसमूहैः सेवितः, शुद्धस्वादुजलस्रोतःसम्बद्धः, एकस्रोतःयुक्तः, पुष्पैः सिक्तजलप्रपातैः शोभितः, नानाविचित्रैः अलङ्कृतः, पुष्पसमूहवाहिनी सरितः अलङ्कृतः, गाढवर्णयुक्तः, महान् मूलयुक्तः, बहुशाखावृक्षैः शोभितः, सततछायायुक्तः, दशयोजनपरिमितमण्डलः, भूतवनं नाम वनं तत्र अस्ति, यत्र विविधभूतसमूहाः निवसन्ति। तत्र महादेवस्य शङ्करस्य महात्मनः रत्नैः अलङ्कृतं दिव्यं निवासस्थानं अस्ति। सुवर्णभित्तिभिः, रत्नद्वारैः अलङ्कृतम्, अद्भुतकाचस्तम्भैः संयुक्तम्, रत्नसिंहासनैः, शुभवस्त्रैः आच्छादितैः, भूमौ उत्तमरीत्या स्थापितैः, भगवता शर्वेण अधिष्ठितम्। अक्षयमाल्यैः, विविधवर्णगृहैः, शुभमण्डपैः, काचस्तम्भैः संयुक्तैः अलङ्कृतम्। सर्वभूताधिपैः सेवितम्, ब्रह्मेन्द्रोपेन्द्रैः पूजितम्, वराह-गज-सिंह-ऋक्ष-व्याघ्र-ऊष्ट्र-वानरैः च पूजितम्। गृध्र-काकमुखैः, मृग-ऊष्ट्रमुखैः, विविधमहाप्रमथैः, पर्वतशिखरसमदृढैः, हरितकेशैः, महाबाहुभिः, विविधवर्णरूपैः, नानावस्थितैः, दीप्तमुखैः, महाकृत्यैः, नन्दीश्वरैः, ब्रह्मेन्द्रविष्णुसदृशैः, अणिमादिसिद्धिसम्पन्नैः पूजितम्। अमरतुल्यैः, महासभासम्पन्नैः, तत्र देवाः सदा भूतनाथं पूजयन्ति। मृदङ्ग-शङ्ख-डुण्डुभि-भेरी-डिण्डिम-गोमुखैः, मधुरसंगीतैः, गानैः, घोषैः, तत्र महादेवः प्रमथनाथः प्रमथैः, सिद्धैः, ऋषिभिः, देवैः, गन्धर्वैः, महात्मना ब्रह्मणा च पूज्यते। तत्र शङ्करः इन्द्रादिभिः पूज्यते, यत्र शिखरं विभक्तं, शोभनं, शङ्खप्रभया युक्तम्। कैलासः कुबेरस्य, महात्मा यक्षराजस्य, दशकोटियक्षाणां, अन्येषां महात्मनां च निवासः। तत्र भगवतो भवस्य देवाधिपस्य महती तीर्थं अस्ति; तस्मिन तीर्थे सोमः सदा स्वगणैः सह हरः निवसति। तत्र मंदाकिनी नाम नदी, नलिनी नाम्ना अपि, सुवर्णरत्नसीढैः युक्ता, कुबेरस्य शिखरे शोभिता। सुवर्णपद्मैः अलङ्कृता, गन्ध-स्पर्श-गुणयुक्ता, नीलवैदूर्यपत्रैः, महापद्मैः गन्धयुक्तैः शोभिता। कुमुदसमूहैः, महापद्मैः, यक्ष-गन्धर्व-स्त्री-अप्सरसा सेविता, मंदाकिनी पुण्या नदी, शुद्धा, शोभना, यस्य जलं देवाः, दानवाः, गन्धर्वाः, यक्षाः, राक्षसाः, किंनराः च स्पर्शयन्ति। तस्याः उत्तरतीरे शुभं भवस्य तीर्थं, वैदूर्यरत्नैः अलङ्कृतम्, यत्र अक्षरः शङ्करः निवसति। पूर्वदक्षिणतीरे सुवर्णनन्दायाः, वनं अस्ति, यत्र सहस्रद्विजातयः, पशुपक्षिसमूहैः समाकीर्णम्। तत्र अपि, स्वगणैः अंबया सह, पश्चिमतीरे नन्दायाः, दक्षिणाभिमुखे गिरीव सदनं मध्ये क्रीडति। एवं पर्वतेषु, वनान्तरेषु, तीर्थेषु, दिव्यनदीषु, भगवतः निवासः, विविधदेव-गण-ऋषि-गन्धर्व-यक्ष-किन्नर-अप्सरः-समूहैः सेवितः, सर्वत्र शोभायमानः, श्रीकण्ठस्य अधिष्ठानं, सर्वस्य जगतः आधारः इति।