लिङ्गपुराणम्

शृणु, महर्षे, पितरः अमृतपानिनः कथ्यन्ते, तेषां वंशः अत्र विस्तारतः निरूपितः। ऋषिवंशस्य सम्पूर्णं विवरणं अहं वक्तुम् इच्छामि। पूर्वं स्थापितं पृथक् अध्यायं अहं वदामि—दाक्षायणी सा सती रुद्रस्य पार्श्वम् अगच्छत्, पार्वतीति प्रसिद्धा। ततः, दक्षं तिरस्कृत्य, सा भवं पतिं प्राप्तवती। तस्य ध्यानं कृत्वा, नीललोहितः बहून् रुद्रान् मुक्तवान्। सः आत्मनः सर्वं सृष्टवान्, सर्वलोकैः समानं पूजितं च। ब्रह्मणा याचितः, सः मुनिसिंहः हास्य कृत्वा तत् क्षणेनैव अकरोत्। तेन रुद्रैः चतुर्दशविधं विश्वं आवृतम्। तान् विविधान् रुद्रान् शुद्धान् नीललोहितवर्णान् दृष्ट्वा, जरामृत्युभ्यां मुक्तान्, पितामहः रुद्रान् सम्बोधितवान्—"नमः वः महादेवाः, त्रिनेत्राः नीललोहिताः।" सर्वज्ञाः, सर्वव्यापिनः, दीर्घाः, ह्रस्वाः, वामनाः, शुभाः, सुवर्णकेशाः, दृष्टिनाशकाः, नित्याः, बुद्धिमन्तः, शुद्धाः। द्वैतशून्याः, रागरहिताः, विश्वात्मनः, भवपुत्राः। एवं रुद्रान् स्तुत्वा, रुद्रः भवं शिवं प्रदक्षिणं कृत्वा, सुवर्णसम्भूतः भगवाँस तं सम्बोधितवान्। "नमः ते महादेव। त्वं न अमृतयुक्तान् प्राणिनः सृज; शङ्कर, मृत्युसंयुक्तान् एव सृज।" तदा भगवाँस तम् उक्तवान्—"एवं मम स्थितिः नास्ति; त्वं, प्रभो, मृत्युसंयुक्तान् यथेष्टं सृज।" अनुज्ञां प्राप्त्वा, चतुर्मुखः शङ्करात् सर्वं सृजितवान्—चलम् अचलम् च, जरामृत्युसंयुक्तम्। तदा शङ्करः रुद्रैः उपसंहारस्थितः स्थाणुभावम् अकरोत्। एषा शङ्करस्य महिमा, ऋषयः। रुद्रः, दयालुः, सर्वभूतहिताय कर्म करोति, शम्भुस्वरूपः, निर्गुणः, स्वेच्छया देहधारी। शङ्करः, योगसिद्ध्या, विवेकस्थैः विरक्तैः मोक्षं ददाति; तद् मोक्षः 'शम्' इति प्रसिद्धः। वस्तुनिवृत्तिः, संसारभयात् क्रमशः उत्पन्ना, मनुष्ये वैराग्यं जनयति; अन्येषु मतिषु एतद्वैराग्यं प्रसिद्धम्। दोषविमुखता, गुणत्यागः, अन्वेषणरहितः, ज्ञानात् आगच्छति; एषा योगस्य तद्व तद्व एकत्वं परमेश्वरकृपया लभ्यते। धर्मः, ज्ञानम्, वैराग्यम्, ऐश्वर्यम्—एते सर्वे शङ्करः; सः प्रत्यक्षः पिनाकी, नीललोहितः। ये शङ्करं शरणं गच्छन्ति, ते निःसंशयम् मुक्ताः; पापिष्ठतमाः अपि न रौरवम् गच्छन्ति। अतः, शङ्करशरणाः नित्यं प्राप्नुवन्ति; अष्टविंशति मायारूपाणि नश्यन्ति। अनन्तानि नरकानि पापिनां यत्र यातना; ये शिवं, रुद्रं, शङ्करं, नीललोहितं न शरणं गच्छन्ति। सः सर्वभूतशरणम्, अक्षरः, लोकनाथः, परमात्मा, पुरुषूत्तमः, नरैः स्तुतः। तमसात् सः कालरुद्रः, रजसः सुवर्णसम्भूतः, सत्त्वात् सर्वव्यापी विष्णुः, तुरीयात् महेश्वरः। किं कर्मणा वा अकर्मणा नरकं गच्छन्ति, विप्र? वयं श्रोतुम् इच्छामः, जिज्ञासायाम्। अहं ते गोपनीयम्, भवस्य अनन्ततेजसः शक्तिं, शङ्करस्य उत्पत्तिं, संक्षेपेण सर्वदृष्टम् वक्ष्यामि। योगिनः, सर्वतत्त्वज्ञाः, परमवैराग्यस्थाः। अष्टाङ्गयोगसहिताः, प्राणायामादिभिः। दयााद्यगुणयुक्ताः, विविधकर्म कृत्वा, स्वकर्मानुसारं स्वर्गं वा नरकं वा गच्छन्ति। कृपया ज्ञानम् उत्पद्यते; ज्ञानात् योगः प्रवर्तते; योगेन मोक्षः लभ्यते; कृपया सर्वम् एतत् सिध्यति। यदि कृपया तत्त्वं वक्तुं शक्यते, दिव्यं महेश्वरयोगं, योगविदां श्रेष्ठ। कथं भगवाँस शिवः, चित्तशून्यः, योगमार्गेण कृपां ददाति, कदा च, महाबल? देवानां, ऋषीणां, पितृणां सन्निधौ, शैलादिना पूर्वं कथा उक्ता; ब्रह्मपुत्रस्य वचनं शृण्वन्तु। व्यासावताराः अपि, द्वापरान्ते, योगाचार्यावताराः, त्रिशूलधारिणः तिष्ययुगे। प्रत्येकस्थले भगवतः शिष्याः चत्वारः, शमपात्राः; तेषां बहवः उपशिष्याः; तेन भगवाँस तुष्टः। एवं ज्ञानम् अनुवंशेन भगवतः मुखात् मानवेषु आगच्छति—ब्राह्मणादि, वैश्यान्तम्, स्वभावानुसारं दयायुतम्। प्रत्येकद्वापरे, के व्यासाः, कुत्र, केषु युगेषु, केषु कल्पेषु, इह वक्तव्यं। शृण्वन्तु—वराहकल्पे, द्विज, वैवस्वतमन्वन्तरे, व्यासाः रुद्राः च अद्य, सर्वमन्वन्तरेषु। क्रमेण वक्ष्यामि—ये वेदान्, पुराणान्, ज्ञानम् प्रकाशितवन्तः, सर्वमन्वन्तरेषु अद्य। क्रतु, सत्य, भार्गव, अंगिराः, सवितृ, द्विज, मृत्युः, शतकृतुः, वसिष्ठः ऋषिश्रेष्ठः। सारस्वतः, त्रिधामा, त्रिवृत् ऋषिश्रेष्ठः, शततेजा, स्वयंधर्मन्, नारायणः श्रुतः। तारक्षुः, अरुणिः प्राज्ञः, देवः, कृतंजयः, ऋतंजयः, भरद्वाजः, गौतमः कविश्रेष्ठः। एवं, महर्षे, पितरः, ऋषिवंशः, शङ्करस्य महिमा, योगशास्त्रं, व्यासावताराः, सर्वं विस्तारतः निरूपितम्।