लिङ्गपुराणम्

एवं संक्षेपेण वनान्तरेषु वसतां जीवजातीनां वर्णनं मया कृतम्। तेषां संख्या न गणयितुं शक्या, विस्तरेण तु अहम् अपि तान् सर्वान् न कथयितुं समर्थः। शृणु, द्विजश्रेष्ठ! शितान्तशिखरे पुण्ये पारिजातवने इन्द्रः निवसति। तस्य पूर्वदिशि विस्तीर्णः कुमुदगिरिप्रदेशः अस्ति। तत्रैव, पुरातनाः दानवानां अष्टौ नगराणि समुत्पन्नानि, सुवर्णकोटराख्ये पुण्यस्थले महात्मानः राक्षसाः निवसन्ति। नीलकानां षट्षष्टिः पुरातनानि नगराणि कीर्त्यन्ते, द्विजोत्तम! महागिरौ नीलशिखरे पञ्चदश नगराणि सन्ति। अश्वमुखानां प्रमुखानां किन्नराणां च मध्ये, वेणुसौधाख्ये महागिरौ विद्याधराणां त्रयः नगराणि सन्ति। वैकुण्ठे श्रीमान् गरुडः निवसति, करण्जे नीललोहितः, वसुधारायां वसूनां निवासः कथ्यते। रत्नधाराख्ये श्रेष्ठे पर्वते सप्तर्षयः महात्मानः निवसन्ति; तत्र सप्त पुण्यस्थलानि, यत्र सिद्धपुरुषाः सन्निहिताः। एकशृङ्गाख्ये परमगिरौ प्रजापतेः महालयः अस्ति; गजशैले दुर्गादयश्च, तथा प्राज्ञा वसवः अपि वसन्ति। एवं आदित्याः रुद्राश्च, अश्विनौ च स्वनिवासानि स्थापयन्ति; सुवर्णपाशे परमे पर्वते अष्टाशीतिः दिव्यनगराणि सन्ति। सुनिलाख्ये पर्वते राक्षसानां पञ्चशतकोटयोऽधिवासः; पञ्चकूटाख्ये प्राचीनानि नगराणि, प्रतिनगरं पञ्चशतकोटिपरिमाणम्। शतशृङ्गाख्ये पर्वते यक्षाणां महाबलिनां शतानि नगराणि; ताम्राभे काद्रवेयानां, विशाखे गुहस्य निवासः। श्वेतोदराख्ये पर्वते श्रेष्ठमुनयः, महात्मा सुपर्णश्च निवसन्ति; पिशाचके कुबेरस्यालयः, हरिकूटे हरिगृहं च अस्ति। कुमुदे किन्नराणां वासः, अञ्जने चारणानां, कृष्णे गन्धर्वाणां निवासः; पाण्डुरे सप्त नगराणि। ब्राह्मणश्रेष्ठ! विद्याधराः सर्वभोगसम्पन्नाः तत्र वसन्ति; सहस्रशिखरे पर्वते घोरकर्माणः दैत्याः सन्ति। सप्तसहस्राणि पुरातनानि नगराणि इन्द्रशत्रूणां, द्विजोत्तम! मुकुटाख्ये पर्वते सर्पाणां वासः, पुष्पकेतौ महर्षयः निवसन्ति। श्रीमान् वैवस्वतः, सोमः, वायुः, नागपतिः, तक्षकश्च—एतेषां चतुर्णां महागिरिषु निवासाः। ब्रह्मा, इन्द्रः, विष्णुः, रुद्रः, महात्मा गुहः, कुबेरः, सोमः, अन्ये च महात्मानः—एतेषां निवासाः अपि तत्र सन्ति। सीमागिरेषु अपि प्रमुखानि पुण्यस्थानानि सन्ति; श्रीकण्ठः गुहायां सह उमया विश्वनिवासः अस्ति। श्रीकण्ठस्यैव प्रभुत्वं सर्वदेवानां, अण्डस्य चादिरपि स एव; अत्र न संशयः। अनन्तादयः प्रत्येकमण्डपालाः, ते च सार्वभौमाः कथ्यन्ते; तेषां पश्चात् विद्येश्वराः अपि अत्र सन्ति। श्रीकण्ठेन सीमागिरेषु ये प्रदेशाः नियोजिताः, तान् संक्षेपेण वक्ष्यामि; शृणु। सर्वं जगत्—चराचरं—श्रीकण्ठस्यैव अधीनम्; कालाग्निशिवपर्यन्तं विस्तारतः वक्ष्यामि। देवकूटपर्वते महाकूटमध्यभागे, सुवर्णवैडूर्यपद्मरागनीलमणिपुष्परागप्रभया शोभमानम्, अन्यैश्च श्रेष्ठरत्नैः निर्मलैः पुण्यैः च भूषितम्, लक्षशाखायुतं, सर्ववृक्षसमलङ्कृतं, चम्पकाशोकपुण्नागबकुलासनवृक्षैः शोभितम्, पारिजातैः पूरितं, नानाविहगसङ्घैः कूजितम्, शतानां रत्नजातानां विभूतिभिः चित्ताकर्षकम्, नानापुष्पसमाकीर्णम्, पुष्पमालाभिः पार्श्वयोः शोभितम्, विशिष्टसत्त्वसमूहैः सेवितम्, निर्मलमधुरतोयकूपैः संयुक्तम्, एकसलिलप्रवाहैः, पुष्पवर्षैः भूषितजलपातैः, नानाविचित्रैः अलङ्कृतम्, प्रवाहितपुष्पस्रवणैः, हरितवर्णैः, महामूलसमृद्धैः, बहुशाखावृक्षैः, अखण्डछायायुक्तम्, दशयोजनपरिमितमण्डलम्—एवं रमणीयं भूतवनं तत्र अस्ति, यत्र नानाभूतगणानां निवासः। तत्रैव दीप्तमानं महादेवस्य, शङ्करस्य, महात्मनः, महारत्नमण्डितं दिव्यं निवासस्थानम् अस्ति। सुवर्णभित्तिभिः, मणिद्वारैः, अद्भुतस्फटिकशिखरैः संयुक्तम्; मणिसिंहासनैः, शुभ्रवस्त्रैः, पृथिव्यां सम्यक् संस्थापितैः, भगवत् शर्वेण अधिष्ठितम्। अव्ययमालाभिः, नानावर्णगृहैः, शोभनमण्डपैः, स्फटिकस्तम्भैः संयुक्तम्। सर्वभूतपतिभिः सेव्यमानम्, ब्रह्मेन्द्रोपेन्द्रैः पूजितम्, वराहैः, गजैः, सिंहैः, भल्लूकैः, व्याघ्रैः, उष्ट्रैः, कपिभिः च पूजितम्। गृध्रकपोटमुखैः, हरिणोष्ट्रमुखैः, नानाशक्तिमद्भिः प्रमथगणैः, गिरिशृङ्गसमद्भिः, हरितकेशैः, विकटकेशैः, महाबाहुभिः, नानावर्णरूपैश्च, विविधस्थितिभिः, दीप्तमुखैः, पुण्यकर्मभिः, ब्रह्मेन्द्रविष्णुसदृशैः, अणिमाद्यैः सिद्धिभिः युक्तैः, नन्दीश्वरैः च पूजितम्। तत्र कदापि अमर्त्यवर्गविरहितं न भवति; सदा देवाः तं भूतपतिं पूजयन्ति। ताल, शङ्ख, मृदङ्ग, भेरी, डिण्डिम, गोमुखैः, सुगीतैः, मधुरगानैः, मृदुलनिनादैः च, तत्र महादेवः प्रमथपतिः, प्रमथैः, सिद्धैः, ऋषिभिः, देवैः, गन्धर्वैः, महात्मना ब्रह्मणा च सततम् पूज्यते। एवं महाकूटमध्यस्थिते दिव्ये भूतवने परमेश्वरस्य श्रीमदालयं, तत्र सर्वे देवानां, सिद्धानां, प्रमथानां च सदा एकत्र पूजनं प्रवर्तते।