लिङ्गपुराणम्

शिवभक्ताः देवाः ऋषयः सिद्धाश्च तत्र तस्य परमेश्वरस्य कृपया स्वैः स्वैः पत्निभिः सह निवासं कृतवन्तः। तत्र बिल्ववनमध्ये कश्यपादयः लक्ष्म्याद्यैः सह वसन्ति; तालवने च इन्द्रोपेन्द्राः सर्पात्मानोऽपि निवसन्ति। उदुम्बरवने कर्दमः अन्ये च महात्मानः तिष्ठन्ति; पुण्येऽम्रवने विद्याधराः सिद्धाश्च निवसन्ति। निम्बवने नागाः सिद्धगणाश्च वसन्ति; किंशुकवने सूर्यः रुद्रगणैः सह प्रतिष्ठितः। बीजपूरवने दिव्यः गुरुः स्थितः; कौमुदीवने विष्णुप्रधानाः महात्मानः वसन्ति। स्थलपद्मवने, न्यग्रोधमूले, सर्वे सर्पाः तिष्ठन्ति; शेषः सर्वलोकनाथः तत्रैव वसति। स एव सर्वलोकानां कालः पाताले प्रतिष्ठितः; स विष्णोः मूर्तिरूपः, जगद्गुरुः, हलायुधः च। स एव देवाधिपतेः विश्रामस्थानम्; स हरिवीरस्य कङ्कणमिव। पनसवने दानवाः शुक्रेण सह वसन्ति। विशाखकवने किन्नराः सर्पाश्च निवसन्ति; मनोहरवने सर्ववृक्षसमूहाः सन्ति। नन्दीश्वरः तत्र गणेन्द्रैः स्तूयमानः तिष्ठति; सन्तानकवने देवी सरस्वती स्वयमेव विराजते। एवं संक्षेपेण वनेषु वसन्तः प्राणिनः मया वर्णिताः; ते अनन्ताः, मया अपि विस्तारतः न शक्यन्ते वर्णयितुम्। शितान्तशृङ्गस्य शिखरे इन्द्रः पुण्ये पारिजातवने वसति; तस्य पूर्वे कुमुदपर्वतश्रेणी विस्तीर्णा। तत्रैव प्राचीनाः दानवानां अष्ट नगरीः उत्पन्नाः; सुवर्णकोटरनाम्नि पुण्ये राक्षसाः महात्मानः निवसन्ति। षट्षष्टिः प्राचीनाः नीलकानां पुरीः सन्ति; नीलमहापर्वते पञ्चदश नगरीः सन्ति। तत्र, श्रेष्ठाः हयशीर्षाः किन्नराः च, वेणुसौधमहापर्वते विद्याधराणां त्रयः पुरीः सन्ति। वैकुण्ठे श्रीगुरुडः विराजते; करञ्जे नीललोहितः; वसुधारायां वसूनां निवासः। रत्नधारापर्वते सप्तर्षयः महात्मानः निवसन्ति; सप्त पवित्रस्थानानि सिद्धसंयुक्तानि तत्र सन्ति। एकशृङ्गे उत्तमे पर्वते प्रजापतेः महद्वासः; गजशैले दुर्गाद्याः, प्राज्ञा वसवश्च निवसन्ति। एवं आदित्यरुद्राश्विन्यपि स्वस्थानानि कृतवन्तः; सुवर्णमेखलायामुत्तमपर्वते अष्टाशीतिः दिव्यनगरीः सन्ति। सुनिले राक्षसानां पञ्चशतकोटयः निवासः; पञ्चकूटे प्राचीनाः पुरीः पञ्चशतकोटिपरिमिताः। शतशृङ्गे यक्षाणां शतं नगरीः अमेयबलानां; ताम्राभे काद्रवेयाः, विशाखे गुहस्य निवासः। श्वेतोदरे श्रेष्ठाः ऋषयः सुपर्णश्च निवसन्ति; पिशाचके कुबेरस्य गृहम्, हरिकूटे हरिगृहं। कुमुदे किन्नराणां निवासः; अञ्जने चारणानां; कृष्णे गन्धर्वाणां; पाण्डुरे सप्त पुरीः। तत्र ब्राह्मणश्रेष्ठ, सम्पूर्णभोगयुक्ताः विद्याधराः निवसन्ति; सहस्रशिखरे दैत्याः क्रूरकर्माणः तिष्ठन्ति। सप्तसहस्रं प्राचीनानां नगरीणां शत्रूणां च इन्द्रस्य; मुकुटे नागानां, पुष्पकेतौ महर्षीणां निवासः। पर्वतश्रेष्ठेषु चत्वारि स्थानानि सन्ति—वैवस्वतः, सोमः, वायुः, नागाधिपः, तक्षकः च। तत्र ब्रह्मा, इन्द्रः, विष्णुः, रुद्रः, महात्मा गुहः, कुबेरः, सोमः, अन्ये च महात्मानः निवसन्ति। सीमापर्वतेषु अपि प्रधानतीर्थानि सन्ति; श्रीकण्ठः उमया सह गुहायां विश्वाश्रयः तिष्ठति। श्रीकण्ठस्यैव देवाधिपत्यं, तस्यैवाण्डस्य कारणम्; एष तथ्यं, अत्र न संशयः। एवं अनन्तादयः प्रत्यक्षाण्डपालाः, सार्वभौमाः इति कथ्यन्ते; तेषां पश्चात् विद्येश्वराः तत्र सन्ति। श्रीकण्ठाधिष्ठितानि सीमापर्वतानि संक्षेपेण कथयिष्यामि; शृणुत। एतदखिलं चराचरं विश्वं श्रीकण्ठेन अधिष्ठितम्; कालाग्निशिवपर्यन्तं विस्तारतः कथयिष्यामि। देवकूटपर्वते महाकूटमध्यभागे, सुवर्णवैडूर्यपद्मरागनीलपुष्परागप्रभया दीप्ते, अन्यैः श्रेष्ठरत्नैः शुद्धैः पुण्यैश्च भूषिते, लक्षशाखायुक्ते, सर्ववृक्षसमूहैः शोभिते, चम्पकाशोकपुणागबकुलासनवृक्षैः विभूषिते, पारिजातैः परिपूर्णे, नानापक्षिसमूहैः आवासिते, शतविधधातुविचित्रे, नानापुष्पसमाकीर्णे, पुष्पमालाबद्धपार्श्वे, अद्भुतगणैः सेविते, निर्मलमधुरतोयान्येकधारायुक्ते, पुष्पवर्षसिक्तजलप्रपातैः अलङ्कृते, नानाविचित्रैः शोभायुक्ते, पुष्पसमूहवाहिन्यः प्रवाहाः, हरितवर्णाः, महामूलाः, बहुशाखाः वृक्षाः सन्ति। तत्र अविच्छिन्नछायायुक्ते, दशयोजनपरिमितवृत्ते, रम्ये, भूतवनं नाम वनं अस्ति, यत्र नानाभूतगणाः निवसन्ति। तत्रैव महादेवनाम्नः महात्मनः शङ्करस्य दिव्यं रत्नमण्डितं निवासस्थानं विराजते।