लिङ्गपुराणम्

सर्वदेवानां श्रेष्ठैः दिव्याः रुद्रक्षेत्राणि संस्थापितानि। दक्षिणदिशायाः रुद्रक्षेत्राणि यथाक्रमं मया पूर्वं कथितानि, अधुना पश्चिमदिशायाः रुद्रक्षेत्राणि ते कथयामि। पश्चिमदिशि दिव्यशैलेषु सीतोदा, बलवान् सुरपा, कुमुदः, मधुमान्, अञ्जना, मुकुटः च स्थिताः। कृष्णः, पाण्डुरः, सहस्रशिखरः, पारिजातः, शैलेन्द्रः, श्रीशृङ्गः च पश्चिमदिशि स्थिताः दिव्यशिलाः। एते पश्चिमदिशि स्थिताः परमदिव्याः रुद्रक्षेत्रयुक्ताः पर्वताः सन्ति। महाभद्रसरोवरस्य उत्तरदिशि स्थिता महाशिलाः, ताः यथानामानि संक्षेपेण कथयामि। शङ्खकूटः, वृषभः, हंसपर्वतः, नागः, कपिलः, इन्द्रशैलः शिखरयुक्तः च सन्ति। नीलः, कण्टकशृङ्गः, शतशृङ्गः, पर्वतः, पुष्पकोशः, प्रशैलः, विरजः च स्थिराः पर्वताः सन्ति। वराहशैलः, महाशिखरः मयूरः, तथा जारुधिः पर्वताधिपः, एते सर्वे उत्तरदिशि स्थिताः। एतेषु त्रिशूलधारिणः देवेशस्य दिव्यशिलेषु सहस्रशः दिव्य विमानानि सन्ति। एतेषु प्रधानशिलेषु यथाक्रमं अन्तरालेषु गुह्यकाः, सरांसि, वनानि च सन्ति। तत्र देवाः, ऋषयः, सिद्धाः शिवभक्ताः स्वपत्नीभिः सह परमेश्वरकृपया निवसन्ति। कश्यपः चान्ये बिल्ववने लक्ष्म्या सह निवसन्ति; तालवने इन्द्रः, उपेन्द्रः, नागात्मानः च तत्र स्थिताः। उदुम्बरवने कर्दमः महात्मा च स्थितः; शुभे आम्रवने विद्याधराः, सिद्धाः च निवसन्ति। निम्बवने नागाः, सिद्धगणाः च निवसन्ति; किंशुकवने सूर्यः, रुद्रगणाः च तत्र निवसन्ति। बीजपूरवने दिव्यगुरुः संस्थापितः; कौमुदीवने विष्णुप्रमुखाः महात्मनः निवसन्ति। स्थलपद्मवने न्यग्रोधवृक्षस्य अधः सर्वे नागाः निवसन्ति; शेषः सर्वलोकनायकः तत्र स्थितः। स एव सर्वलोकानां कालरूपः, पाताले स्थितः; स विष्णोरात्मा, जगद्गुरुः, हलधारः च। तत्र देवेशस्य विश्रामस्थानम्; हर्याः महाबाहोः कटकम्; पनसवने दानवाः, शुक्रः च निवसन्ति। विशाखकवने किन्नराः, नागाः च स्थिताः; मनोहरवने सर्ववृक्षाः विविधरूपाः सन्ति। तत्र नन्दीश्वरः गणैः स्तुतः स्थितः; संतानकवने देवी सरस्वती स्वयं तत्र उपस्थिताः। एवं संक्षेपेण वनेषु वासिनः निवेदिताः; तेषां संख्या अनन्ता, विस्तरेण अपि मया न कथयितुं शक्यते। शितान्तशिखरे इन्द्रः शुभे पारिजातवने निवसति; तस्य पूर्वे विस्तीर्णः कुमुदपर्वतश्रेणिः। तत्र दानवानां प्राचीनाः अष्ट नगर्यः उत्पन्नाः; शुभे सुवर्णकोटरे महात्मानः राक्षसाः निवसन्ति। नीलकानां षडष्टिः प्राचीननगर्यः सन्ति; महानेले पर्वते पञ्चदश नगर्यः स्थिताः। श्रेष्ठेषु हयमुखेषु किन्नरेषु च, वेणुसौधनाम्नि महान्पर्वते विद्याधराणां त्रिनगर्यः सन्ति। वैकुण्ठे श्रीमान् गरुडः निवसति; करञ्जे नीललोहितः; वसुधारायां वसूनां निवासः कथ्यते। रत्नधारायां सप्तर्षयः महात्मनः निवसन्ति; सप्त तीर्थानि तत्र सिद्धसंपन्नानि सन्ति। एकशृङ्गे प्रजापतेः महालयः स्थितः; गजशैले दुर्गा च अन्ये च तथा वसवः निवसन्ति। आदित्याः, रुद्राः, अश्विनौ अपि तत्र निवासस्थानानि स्थापयन्ति; सुवर्णकटकायाम् उत्तमपर्वते अशीतिः दिव्यनगर्यः सन्ति। सुनिले राक्षसाणां पञ्चशतलक्षाणां निवासः; पञ्चकूटे प्राचीननगर्यः पञ्चशतलक्षपरिमिताः सन्ति। शतशृङ्गे यक्षाणां शतं नगर्यः अनन्तबलाः; ताम्राभे काद्रवेयाः, विशाखे गुहः निवसति। श्वेतोदरे श्रेष्ठाः ऋषयः महात्मा सुपर्णः च निवसन्ति; पिशाचके कुबेरस्य निवासः, हरिकूटे हर्याः गृहः। कुमुदे किन्नराणां निवासः; अञ्जने चारणानां; कृष्णे गन्धर्वाणां; पाण्डुरे सप्त नगर्यः सन्ति। ब्राह्मणश्रेष्ठ, विद्याधराः सर्वसुखसम्पन्नाः तत्र निवसन्ति; सहस्रशिखरे दैत्याः उग्रकर्माणः स्थिताः। सप्तसहस्र प्राचीननगर्यः इन्द्रशत्रूणां सन्ति; मुकुटे नागानां निवासः, पुष्पकेतौ महर्षयः। पर्वतश्रेष्ठेषु वैवस्वतः, सोमः, वायुः, नागनायकः, तक्षकः च चत्वारि निवासस्थानानि सन्ति। ब्रह्मा, इन्द्रः, विष्णुः, रुद्रः, महात्मा गुहः, कुबेरः, सोमः, अन्ये च महात्मनः तत्र निवसन्ति। सीमापर्वतेषु अपि मुख्यतीर्थानि सन्ति; श्रीकण्ठः गुहायां विश्वनिवासः उमया सह स्थितः। सर्वदेवानां अधिपत्यं, अण्डस्य उत्पत्तिः, श्रीकण्ठस्य कारणं—नात्र संशयः। एवं अनन्तः च अन्ये च प्रत्येकं अण्डरक्षकाः विश्वनृपाः कथ्यन्ते; तेषां अनन्तरं विद्येश्वराः तत्र स्थिताः। इत्येतद् दिव्यपर्वतानां, वनेषु, सरांसि, नगर्यः, तथा विविधदेवानां, ऋषीणां, सिद्धानां, नागानां, दानवानां, विद्याधराणां, किन्नराणां, राक्षसाणां, गन्धर्वाणां, वसूनां, प्रजापतेः, आदित्यादीनां, ब्रह्मादीनां, श्रीकण्ठस्य च निवासस्थानानि, परमेश्वरकृपया संस्थापितानि, मया संक्षेपेण निवेदितानि।