लिङ्गपुराणम्

पश्चिमदिशि सित्वदा नाम सरः प्रतिष्ठितम्, उत्तरदिशि महाभद्रं सरोवरं दृश्यते। दक्षिणे शाखायाः क्षेत्रं, पश्चिमे विषाखायाः क्षेत्रं विद्यमानम्। उत्तरदिशि नैगमेयस्य प्रदेशः, पूर्वे कुमारस्य; अरुणोधया: पूर्वे शैलेन्द्राख्याः पर्वताः स्थिताः। एतान् पर्वतान् संक्षेपेण वर्णयामि, विस्तरेण तु न शक्यते। सित्वन्त, कुरण्ड, कुरर, च श्रेष्ठोऽचलः पर्वतः, विकार, मणिशैल, वृक्षवान्, पुनः श्रेष्ठोऽचलः, महानील, रुचक, सबिन्दु, दर्दुर इत्यादयः पर्वताः सन्ति। वेणुमान्, समेघ, निशधः—एषां मध्ये दिव्यः पर्वतः दृश्यते। एते सर्वे पर्वताः प्रमुखाः, अन्येऽपि पर्वताः सन्ति। मन्दरस्य पूर्वे एते सिद्धावासाः कथ्यन्ते। तेषु महापर्वतेषु, गुहासु च वनेषु, दिव्यानि रुद्रक्षेत्राणि, विष्णोः नारायणस्य च क्षेत्राणि सन्ति। मानससरोवरस्य दक्षिणे महापर्वताः स्थिताः। तेषां नामानि संक्षेपेण वर्णयामि—शैल, विषिर, शिखर, श्रेष्ठः अचलः, एकशृंग, महाशूल, गजशैल, पिशाचक, पञ्चशैल, कैलास, श्रेष्ठः हिमवान्। एते सर्वेऽपि परमपावनाः दिव्यपर्वताः, यत्र यत्र वनेषु च, दिव्यानि रुद्रक्षेत्राणि देवश्रेष्ठैः स्थापिता। दक्षिणदिशि स्थितानां वर्णनं कृतम्, अधुना पश्चिमदिशि स्थितानां कथयामि। पश्चिमे सित्वदा, सुरप बलवान्, कुमुद, मधुमान्, अञ्जन, मुकुट इत्यादयः पर्वताः। कृष्ण, पाण्डुर, सहस्रशिखर, पारिजात, शैलेन्द्र, श्रेष्ठः श्रीशृंग इति। एते सर्वे पश्चिमदिशि स्थिताः परमपावनाः पर्वताः, रुद्रक्षेत्रैः युक्ताः। महाभद्रस्य सरः उत्तरदिशि बलवन्तः पर्वताः सन्ति। तेषां नामानि संक्षेपेण शृणु—शंखकूट, वृषभ, हंसपर्वत, नाग, कपिल, इन्द्रशैलः। नील, कण्टकशृंग, शतशृंग, पर्वत, पुष्पकोश, प्रशैल, विरज इत्यादयः स्थिरपर्वताः। वराहपर्वतः, मयूरशिखरः, जारुधि पर्वतराजः—एते सर्वे उत्तरदिशि स्थिताः। एतेषु त्रिशूलधारिणः देवाधिदेवस्य दिव्येषु पर्वतेषु, सहस्रशः विमानानि दिव्यानि दृश्यन्ते। एतेषां पर्वतानां मध्ये मध्ये शृङ्खलानुसारं, अन्तर्गह्वराणि, सरांसि, वनानि च सन्ति। तत्र देवाः, ऋषयः, सिद्धाः च शिवभक्ताः स्वपत्नीभिः सह परमेणेश्वरानुग्रहात् निवसन्ति। कश्यपादयः लक्ष्म्यादिभिः सह बिल्ववने वसन्ति। तालवने इन्द्र, उपेन्द्र, नागात्मानः च निवसन्ति। उदुम्बरवने कर्दमः अन्ये च महात्मानः; अम्रवने शुभे पुण्ये विद्याधराः सिद्धाश्च निवसन्ति। निम्बवने नागाः सिद्धगणाश्च; किंशुकवने सूर्यः रुद्रगणैः सह वसति। बीजपूरवने दिव्यगुरुः प्रतिष्ठितः; कौमुदीवने विष्णुप्रमुखाः महात्मानः निवसन्ति। स्थलपद्मवने, न्यग्रोधस्य अधः, सर्वे सर्पाः वसन्ति; शेषः सर्वलोकपतिः तत्र स्थितः। स एव सर्वलोकानां कालः, पाताले प्रतिष्ठितः; सः विष्णोः व्यक्तरूपः, जगद्गुरुः, हलायुधः। स एव देवानां विश्रामस्थानम्, हरिवलयमिव महात्मनः। पानसवने दानवाः शुक्रमुख्याः च निवसन्ति; विशाखकवने किन्नराः नागाश्च; मनोहरवने सर्ववृक्षसम्पन्नाः वृक्षाः दृश्यन्ते। नन्दीश्वरः तत्र स्थितः, गणैः स्तूयमानः; संतानकवने देवी सरस्वती स्वयम् उपविष्टा। एवं संक्षेपेण वनेषु वसन्तीनां वर्णनं कृतम्; ते अनन्ताः, मया अपि विस्तारतः न शक्यन्ते वर्णयितुम्। शितान्तशिखरे इन्द्रः शुभे पारिजातवने वसति; तस्य पूर्वे विस्तीर्णः कुमुदपर्वतश्च। तत्रैव दानवानां प्राचीनानि अष्टौ नगराणि जाता, सुवर्णकोटरनाम्नि शुभे राक्षसाः महात्मानः निवसन्ति। नीलकानां प्राचीनानि अष्टषष्टिः नगराणि सन्ति, नीलमहापर्वते पञ्चदश नगराणि। हयशीर्षमुख्येषु किन्नरेषु त्रयः विद्याधरनगराणि वेणुसौधमहापर्वते दृश्यन्ते। वैकुण्ठे श्रीगुरुडः प्रतिष्ठितः; करञ्जे नीललोहितः; वसुधारायां वसूनां निवासः। रत्नधारश्रेष्ठे पर्वते सप्तर्षयः महात्मानः निवसन्ति; सप्त तीर्थानि तत्र, सिद्धसंयुक्तानि। एकशृङ्गे परमपर्वते प्रजापतेः महालयः; गजशैले दुर्गादयः, वसवः च निवसन्ति। एवमेव आदित्याः, रुद्राः, अश्विनौ च स्वनिवासं कृतवन्तः; सुवर्णमेखलायुक्ते परमपर्वते अशीतिः दिव्यनगराणि। सुनिले राक्षसानां पञ्चशतकोट्यः निवसन्ति; पञ्चकूटे प्राचीनानि नगराणि, प्रत्येकं पञ्चशतकोटिसंख्यानि। एवं दिव्येषु पर्वतेषु, वनेषु च, देवाः, ऋषयः, सिद्धाः, गन्धर्वाः, विद्याधराः, दानवाः, नागाः, किन्नराः, सुरपाः च स्वस्वस्थानानि कृतवन्तः; तेषां महिमा, संख्या च, अनिर्वचनीया।