लिङ्गपुराणम्

मन्दरशृङ्गस्योपरि विशालः केतुराट् वृक्षः विस्तीर्णशाखायुतः विराजते, तत्रैव पुण्यः कदम्बवृक्षः स्थितः। देवैः पूजिते दक्षिणदिग्गिरिशृङ्गे नित्यफलसमृद्धः माल्यभूषितश्च जम्बुवृक्षः दृश्यते। दक्षिणद्वीपे लोकेषु ख्यातः स जम्बुवृक्षः पश्चिमदिग्विपुलगिरिशिखरे स्थितः। तस्य शिखरे महान् पुण्यः अश्वत्थवृक्ष उत्पन्नः, उत्तरदिग्भागे सुपार्श्वशिखरेऽपि महावृक्षः समुत्पन्नः। तत्र बहुयोजनविस्तीर्णः स्थूलकाण्डः वटवृक्षः स्थितः। एतान् चत्वारः गिरिवरान् क्रमशः वर्णयामि। एतेषु चत्वारः रमणीयाः दिव्याः देवक्रीडावनानि सर्वकालेषु सर्वेषु ऋतुषु मनोहराणि। चत्वारः दिशां वनानाम् नामानि शृणु—पूर्वे चैत्ररथं, दक्षिणे गन्धमादनम्। पश्चिमे वैभ्राजं, उत्तरे सवितृवनम्; पूर्वदिशि मित्रेश्वरः, ततः षष्ठेश्वरः। पश्चिमे वरेश्वरः, उत्तरेऽम्रकेश्वरः; एवं चतुर्षु दिशासु चत्वारि महाह्रदानि सन्ति। एषु पर्वतेषु वनेषु च मुनयः क्रीडन्ति; पूर्वेऽरुणोढह्रदः, दक्षिणे मानसाख्यः सरः। पश्चिमे सितोदह्रदः, उत्तरदिग्भागे महाभद्रः; दक्षिणे शाखाक्षेत्रम्, पश्चिमे विषाखक्षेत्रम्। उत्तरदिग्भागे नैगमेयस्य क्षेत्रम्, पूर्वदिशि कुमारस्य; अरुणोढस्य पूर्वे शैलेन्द्राख्याः पर्वताः सन्ति। तान् संक्षेपेण वर्णयिष्यामि, विस्तारतो न शक्यते—सितान्तः, कुरण्डः, कुररः, उत्तमः अचलपर्वतः। विकारः, मणिशैलः, वृक्षवन्, अचलः, महानीलः, रुचकः, सबिन्दुः, दर्दुरः च। वेणुमान्, समेघः, निषधः, दिव्यः पर्वतः; एते प्रमुखाः पर्वताः, अन्येऽपि पर्वताः सन्ति। मन्दरस्य पूर्वे एते सिद्धाश्रमाः इति कथ्यन्ते; तेषु महापर्वतेषु गुहासु वनेषु च। तत्र दिव्यानि रुद्रक्षेत्राणि, विष्णोः नारायणस्य च क्षेत्राणि सन्ति; मानससरोर्दक्षिणे महापर्वता दृश्यन्ते। तानि सर्वाणि संक्षेपेण वदामि—शैलः, विशिरः, शिखरः, अचलः; एकशृङ्गः, महाशूलः, गजशैलः, पिशाचकः, पञ्चशैलः, कैलासः, उत्तमः हिमवान्। एवं एते दिव्याः पुण्याः पर्वता प्रसिद्धाः; तेषु पर्वतवनेषु। दिव्यानि रुद्रक्षेत्राणि श्रेष्ठदैवतैः स्थापितानि; दक्षिणदिग्भागे यथोक्तानि उक्तानि, पश्चिमदिग्भागे वर्णयामि। तत्रापि सितोदः, सुरापो बलवान्, कुमुदः, मधुमान्, अञ्जनः, मुकुटः च। कृष्णः, पाण्डुरः, सहस्रशिखरः, पारिजातः, शैलेन्द्रः, श्रीशृङ्गः च। एवं एते दिव्याः पुण्याः पर्वता पश्चिमदिग्भागे रुद्रक्षेत्रयुताः। महाभद्रस्य उत्तरदिग्भागे बलवन्तः पर्वताः; तान् संक्षेपेण वदामि—शङ्खकूटः, वृषभः, हंसपर्वतः, नागः, कपिलः, इन्द्रशैलः शिखरैः युतः। नीलः, कण्टकशृङ्गः, शतशृङ्गः, पर्वतः, पुष्पकोशः, प्रशैलः, विरजः च। वराहपर्वतः, मयूरशिखरः, जारुधिः गिरिराजः—एते उत्तरदिग्भागे स्थिताः। एतेषु दिव्येषु त्रिशूलधारिणः देवेशस्य पर्वतेषु सहस्रशः विमानानि दिव्यानि सन्ति। एतेषु मुख्यपर्वतेषु मध्ये मध्ये अन्तःकन्दराणि, ह्रदाः, वनानि च सन्ति। तत्र देवाः, मुनयः, शिवभक्ताः सिद्धाः च स्वपत्नीभिः सह परमेश्वरानुग्रहेण निवसन्ति। कश्यपादयः लक्ष्म्या सह बिल्ववने वसन्ति; तालवनेन्द्रोपेन्द्रनागात्मनः च वसन्ति। उदुम्बरवने कर्दमः अन्ये च महात्मानः; शुभे पवित्रे आम्रवने विद्याधराः सिद्धाश्च निवसन्ति। निम्बवने नागा सिद्धगणाश्च; किम्शुकवने सूर्यः रुद्रगणाश्च वसन्ति। बीजपूरवने दिव्यगुरुः प्रतिष्ठितः; कौमुदीवने विष्णुप्रमुखा महात्मानः। स्थलपद्मवने न्यग्रोधमूले सर्वे सर्पाः वसन्ति; तत्रैव शेषः सर्वलोकानां गर्वितो नाथः स्थितः। स एव सर्वलोकानां कालः, पाताले प्रतिष्ठितः; स एव विष्णोर् दिव्यः प्रकटस्वरूपः, जगद्गुरुः हलायुधः। स एव देवेशस्य विश्रामस्थानम्, स हरिवलयमपि; पनसवने दानवाः शुक्रसहिताः च निवसन्ति। किन्नराः नागाश्च विशाखकवने, मनोहरवने सर्ववृक्षसमृद्धयः वृक्षाः। तत्र नन्दीश्वरः गणगणैः स्तूयमानः स्थितः; सन्तानकवने मध्ये देवी सरस्वती स्वयं विराजते।